Kanda.Sarga 3.26

दूषणः तु स्वकम् सैन्यम् हन्यमानम् विलोक्य च ।संदिदेश महाबाहुः भीम वेगान् निशाचरान्॥

dūṣaṇaḥ tu svakam sainyam hanyamānam vilokya ca |saṃdideśa mahābāhuḥ bhīma vegān niśācarān ||

राक्षसान् पंच साहस्रान् समरेषु अनिवर्तिनः ।ते शूलैः पट्टिशैः कदगैः शिला वरषैः द्रुमैः॥

rākṣasān paṃca sāhasrān samareṣu anivartinaḥ |te śūlaiḥ paṭṭiśaiḥ kadagaiḥ śilā varaṣaiḥ drumaiḥ ||

शर वर्षैः विच्छिन्नम् ववर्षुः तम् समन्ततः ।तत् द्रुमाणाम् शिलानाम् च वर्षम् प्राण हरम् महत्॥

śara varṣaiḥ vicchinnam vavarṣuḥ tam samantataḥ |tat drumāṇām śilānām ca varṣam prāṇa haram mahat ||

प्रतिजग्राह धर्मात्मा राघवः तीक्ष्ण सायकैः ।प्रतिगृह्य च तद् वर्षम् निमीलित इव ऋषभः॥

pratijagrāha dharmātmā rāghavaḥ tīkṣṇa sāyakaiḥ |pratigṛhya ca tad varṣam nimīlita iva ṛṣabhaḥ ||

रामः क्रोधम् परम् लेभे वध अर्थम् सर्व रक्षसाम् ।ततः क्रोध समाविष्टः प्रदीप्त इव तेजसा॥

rāmaḥ krodham param lebhe vadha artham sarva rakṣasām |tataḥ krodha samāviṣṭaḥ pradīpta iva tejasā ||

शरैः अभ्यकिरत् सैन्यम् सर्वतः सह दूषणम् ।ततः सेना पतिः क्रुद्धो दूषणः शत्रु दूषणः॥

śaraiḥ abhyakirat sainyam sarvataḥ saha dūṣaṇam |tataḥ senā patiḥ kruddho dūṣaṇaḥ śatru dūṣaṇaḥ ||

शरैः अशनि कल्पैः तम् राघवम् समवारयत् ।ततो रामः संक्रुद्धः क्षुरेण अस्य महत् धनुः॥

śaraiḥ aśani kalpaiḥ tam rāghavam samavārayat |tato rāmaḥ saṃkruddhaḥ kṣureṇa asya mahat dhanuḥ ||

चिच्छेद समरे वीरः चतुर्भिः चतुरो हयान् ।हत्वा च अश्वान् शरैः तीक्ष्णैः अर्थ चन्द्रेण सारथे॥

ciccheda samare vīraḥ caturbhiḥ caturo hayān |hatvā ca aśvān śaraiḥ tīkṣṇaiḥ artha candreṇa sārathe ||

शिरो जहार तद् रक्षः त्रिभिर् विव्याध वक्षसि ।स च्छिन्न धन्वा विरथो हत अश्वो हत सारथिः॥

śiro jahāra tad rakṣaḥ tribhir vivyādha vakṣasi |sa cchinna dhanvā viratho hata aśvo hata sārathiḥ ||

जग्राह गिरि शृंग आभम् परिघम् रोम हर्षणम् ।वेष्टितम् कांचनैः पट्टैः देव सैन्य अभिमर्दनम्॥

jagrāha giri śṛṃga ābham parigham roma harṣaṇam |veṣṭitam kāṃcanaiḥ paṭṭaiḥ deva sainya abhimardanam ||

आयसैः शंकुभिः तीक्ष्णैः कीर्णम् पर वसा उक्षिताम् ।वज्र अशनि सम स्पर्शम् पर गोपुर दारणम्॥

āyasaiḥ śaṃkubhiḥ tīkṣṇaiḥ kīrṇam para vasā ukṣitām |vajra aśani sama sparśam para gopura dāraṇam ||

तम् महा उरग संकाशम् प्रगृह्य परिघम् रणे ।दूषणो अभ्यपतत् रामम् क्रूर कर्मा निशाचरः॥

tam mahā uraga saṃkāśam pragṛhya parigham raṇe |dūṣaṇo abhyapatat rāmam krūra karmā niśācaraḥ ||

तस्य अभिपतमानस्य दूषणस्य स राघवः ।द्वाभ्याम् शराभ्याम् चिच्छेद स हस्त आभरणौ भुजौ॥

tasya abhipatamānasya dūṣaṇasya sa rāghavaḥ |dvābhyām śarābhyām ciccheda sa hasta ābharaṇau bhujau ||

भ्रष्टः तस्य महाकायः पपात रण मूर्धनि ।परिघः छिन्न हस्तस्य शक्र ध्वज इव अग्रतः॥

bhraṣṭaḥ tasya mahākāyaḥ papāta raṇa mūrdhani |parighaḥ chinna hastasya śakra dhvaja iva agrataḥ ||

कराभ्याम् च विकीर्णाभ्याम् पपात भुवि दूषणः ।विषाणाभ्याम् विशीर्णाभ्याम् मनस्वी इव महागजः॥

karābhyām ca vikīrṇābhyām papāta bhuvi dūṣaṇaḥ |viṣāṇābhyām viśīrṇābhyām manasvī iva mahāgajaḥ ||

दृष्ट्वा तम् पतितम् भूमौ दूषणम् निहतम् रणे ।साधु साधु इति काकुत्स्थम् सर्व भूतानि अपूजयन्॥

dṛṣṭvā tam patitam bhūmau dūṣaṇam nihatam raṇe |sādhu sādhu iti kākutstham sarva bhūtāni apūjayan ||

एतस्मिन् अन्तरे क्रुद्धाः त्रयः सेना अग्र यायिनः ।संहत्य अभ्यद्रवन् रामम् मृत्यु पाश अवपाशिताः॥

etasmin antare kruddhāḥ trayaḥ senā agra yāyinaḥ |saṃhatya abhyadravan rāmam mṛtyu pāśa avapāśitāḥ ||

महाकपालः स्थूलाक्षः प्रमाथी च महाबलः ।महाकपालो विपुलम् शूलम् उद्यम्य राक्षसः॥

mahākapālaḥ sthūlākṣaḥ pramāthī ca mahābalaḥ |mahākapālo vipulam śūlam udyamya rākṣasaḥ ||

स्थूलाक्षः पट्टिशम् गृह्य प्रमाथी च परश्वधम् ।दृष्ट्वा एव आपततः ताम् तु राघवः सायकैः शितैः॥

sthūlākṣaḥ paṭṭiśam gṛhya pramāthī ca paraśvadham |dṛṣṭvā eva āpatataḥ tām tu rāghavaḥ sāyakaiḥ śitaiḥ ||

तीक्ष्ण अग्रैः प्रतिजग्राह संप्राप्तान् अतिथीन् इव ।महाकपालस्य शिरः चिच्छेद रघुनंदनः॥

tīkṣṇa agraiḥ pratijagrāha saṃprāptān atithīn iva |mahākapālasya śiraḥ ciccheda raghunaṃdanaḥ ||

असंख्येयैः तु बाण ओघैः प्रममाथ प्रमाथिनम् ।स्थूलाक्षस्य अक्षिणी स्थूले पूरयामास सायकैः॥

asaṃkhyeyaiḥ tu bāṇa oghaiḥ pramamātha pramāthinam |sthūlākṣasya akṣiṇī sthūle pūrayāmāsa sāyakaiḥ ||

स पपात हतो भूमौ विटपी इव महाद्रुमः ।दूषणस्य अनुगान् पंच सहस्रान् कुपितः क्षणात्॥

sa papāta hato bhūmau viṭapī iva mahādrumaḥ |dūṣaṇasya anugān paṃca sahasrān kupitaḥ kṣaṇāt ||

हत्वा तु पंच सहस्रान् अनयत् यम सदनम् ।दूषणम् निहतम् श्रुत्वा तस्य च एव पदानुगान्॥

hatvā tu paṃca sahasrān anayat yama sadanam |dūṣaṇam nihatam śrutvā tasya ca eva padānugān ||

व्यादिदेश खरः क्रुद्धो सेन अध्यक्षान् महाबलान् ।अयम् विनिहतः संख्ये दूषणः स पदानुगाः॥

vyādideśa kharaḥ kruddho sena adhyakṣān mahābalān |ayam vinihataḥ saṃkhye dūṣaṇaḥ sa padānugāḥ ||

महत्या सेनया सार्धम् युद्ध्वा रामम् कुमानुषम् ।शस्त्रैः नाना विध अकारैः हनध्वम् सर्व राक्षसाः॥

mahatyā senayā sārdham yuddhvā rāmam kumānuṣam |śastraiḥ nānā vidha akāraiḥ hanadhvam sarva rākṣasāḥ ||

एवम् उक्त्वा खरः क्रुद्धो रामम् एव अभि दुद्रुवे ।श्येनगामी पृथुग्रीवो यज्ञशत्रुर् विहंगमः॥

evam uktvā kharaḥ kruddho rāmam eva abhi dudruve |śyenagāmī pṛthugrīvo yajñaśatrur vihaṃgamaḥ ||

दुर्जयः करवीराक्षः परुषः कालकार्मुकः ।हेममाली महामाली सर्पस्यो रुधिराशनः॥

durjayaḥ karavīrākṣaḥ paruṣaḥ kālakārmukaḥ |hemamālī mahāmālī sarpasyo rudhirāśanaḥ ||

द्वादश एते महावीर्या बल अध्यक्षाः ।स सैनिकाःरमम् एव अभ्यधावंत विसृजंतः शरोत्तमान्॥

dvādaśa ete mahāvīryā bala adhyakṣāḥ |sa sainikāḥramam eva abhyadhāvaṃta visṛjaṃtaḥ śarottamān ||

ततः पावक संकाशैः हेम वज्र विभूषितैः ।जघन शेषम् तेजस्वी तस्य सैन्यस्य सायकैः॥

tataḥ pāvaka saṃkāśaiḥ hema vajra vibhūṣitaiḥ |jaghana śeṣam tejasvī tasya sainyasya sāyakaiḥ ||

ते रुक्म पुंखा विशिखाः स धूमा इव पावकाः ।निजघ्नुः तानि रक्षांसि वज्रा इव महाद्रुमान्॥

te rukma puṃkhā viśikhāḥ sa dhūmā iva pāvakāḥ |nijaghnuḥ tāni rakṣāṃsi vajrā iva mahādrumān ||

रक्षसाम् तु शतम् रामः शतेन एकेन कर्णिना ।सहस्रम् तु सहस्रेण जघान रण मूर्धनि॥

rakṣasām tu śatam rāmaḥ śatena ekena karṇinā |sahasram tu sahasreṇa jaghāna raṇa mūrdhani ||

तैः भिन्न वर्म आभरणाः छिन्न भिन्न शर आसनाः ।निपेतुः शोणित आदिग्धा धरण्याम् रजनीचराः॥

taiḥ bhinna varma ābharaṇāḥ chinna bhinna śara āsanāḥ |nipetuḥ śoṇita ādigdhā dharaṇyām rajanīcarāḥ ||

तैः मुक्त केशैः समरे पतितैः शोणित उक्षितैः ।विस्तीर्णा वसुधा कृत्स्ना महावेदिः कुशैः इव॥

taiḥ mukta keśaiḥ samare patitaiḥ śoṇita ukṣitaiḥ |vistīrṇā vasudhā kṛtsnā mahāvediḥ kuśaiḥ iva ||

तत् क्षणे तु महा घोरम् वनम् निहत राक्षसम् ।बभूव निरय प्रख्यम् मांस शोणित कर्दमम्॥

tat kṣaṇe tu mahā ghoram vanam nihata rākṣasam |babhūva niraya prakhyam māṃsa śoṇita kardamam ||

चतुर्दश सहस्राणि रक्षसाम् भीम कर्मणाम् ।हतानि एकेन रामेण मानुषेण पदातिना॥

caturdaśa sahasrāṇi rakṣasām bhīma karmaṇām |hatāni ekena rāmeṇa mānuṣeṇa padātinā ||

तस्य सैन्यस्य सर्वस्य खरः शेषो महारथः ।राक्षसः त्रिशिराः चैव रामः च रिपुसूदनः॥

tasya sainyasya sarvasya kharaḥ śeṣo mahārathaḥ |rākṣasaḥ triśirāḥ caiva rāmaḥ ca ripusūdanaḥ ||

शेषा हता महावीर्या राक्षसा रण मूर्धनि ।घोरा दुर्विषहाः सर्वे लक्ष्मणस्य अग्रजेन॥

śeṣā hatā mahāvīryā rākṣasā raṇa mūrdhani |ghorā durviṣahāḥ sarve lakṣmaṇasya agrajena ||

ततः तु तद् भीम बलम् महा आहवेसमीक्ष्य रामेण हतम् बलीयसा ।रथेन रामम् महता खरः ततःसमाससाद इन्द्र इव उद्यत अशनिः॥

tataḥ tu tad bhīma balam mahā āhavesamīkṣya rāmeṇa hatam balīyasā |rathena rāmam mahatā kharaḥ tataḥsamāsasāda indra iva udyata aśaniḥ ||