Kanda.Sarga 3.4

ह्रियमाणौ तु काकुत्स्थौ दृष्ट्वा सीता रघूत्तमौ ।उच्चैः स्वरेण चुक्रोश प्रगृह्य सु महाभुजौ॥

hriyamāṇau tu kākutsthau dṛṣṭvā sītā raghūttamau |uccaiḥ svareṇa cukrośa pragṛhya su mahābhujau ||

एष दाशरथी रामः सत्यवान् शीलवान् शुचिः ।रक्षसा रौद्र रूपेण ह्रियते सह लक्ष्मणः॥

eṣa dāśarathī rāmaḥ satyavān śīlavān śuciḥ |rakṣasā raudra rūpeṇa hriyate saha lakṣmaṇaḥ ||

माम् ऋका भक्ष इष्यन्ति शार्दूल द्वीपिनः तथा ।माम् हरः उत्सृज्य काकुत्स्थौ नमस्ते राक्षसोत्तमः॥

mām ṛkā bhakṣa iṣyanti śārdūla dvīpinaḥ tathā |mām haraḥ utsṛjya kākutsthau namaste rākṣasottamaḥ ||

तस्याः तत् वचनम् श्रुत्वा वैदेह्याः राम लक्ष्मणौ ।वेगम् प्रचक्रतुर् वीरौ वधे तस्य दुरात्मनः॥

tasyāḥ tat vacanam śrutvā vaidehyāḥ rāma lakṣmaṇau |vegam pracakratur vīrau vadhe tasya durātmanaḥ ||

तस्य रौद्रस्य सोउमित्रिः सव्यम् बाहुम् बभञ्ज ह ।रामः तु दक्षिणम् बाहुम् तरसा तस्य रक्षसः॥

tasya raudrasya soumitriḥ savyam bāhum babhañja ha |rāmaḥ tu dakṣiṇam bāhum tarasā tasya rakṣasaḥ ||

सः भग्न बहुः संविग्नः पपात आशु विमूर्छितः ।धरण्याम् मेघ संकाशो वज्र भिन्न इव अचलः॥

saḥ bhagna bahuḥ saṃvignaḥ papāta āśu vimūrchitaḥ |dharaṇyām megha saṃkāśo vajra bhinna iva acalaḥ ||

मुष्टिभिर् बाहुभिर् पद्भिः सूदयन्तौ तु राक्षसम् ।उद्यम्योद्यम्य च अपि एनम् स्थण्डिले निष्पिपेषतुः॥

muṣṭibhir bāhubhir padbhiḥ sūdayantau tu rākṣasam |udyamyodyamya ca api enam sthaṇḍile niṣpipeṣatuḥ ||

स विद्धो बहुभिर् बाणैः खड्गाभ्याम् च परिक्षतः ।निष्पिष्टो बहुधा भूमौ न ममार स राक्षसः॥

sa viddho bahubhir bāṇaiḥ khaḍgābhyām ca parikṣataḥ |niṣpiṣṭo bahudhā bhūmau na mamāra sa rākṣasaḥ ||

तम् प्रेक्ष्य रामः सुभृशम् अवध्यम् अचल उपमम् ।भयेषु अभय दः श्रीमान् इदम् वचनम् अब्रवीत्॥

tam prekṣya rāmaḥ subhṛśam avadhyam acala upamam |bhayeṣu abhaya daḥ śrīmān idam vacanam abravīt ||

तपसा पुरुषव्याघ्र राक्षसोऽयम् न शक्यते ।शस्त्रेण युधि निर्जेतुम् राक्षसम् निखनावहे॥

tapasā puruṣavyāghra rākṣaso'yam na śakyate |śastreṇa yudhi nirjetum rākṣasam nikhanāvahe ||

कुंजर्स्य इव रौद्रस्य राक्षसस्य अस्य लक्ष्मण! ।वने अस्मिन् सुमहद् श्वभ्रम् खन्यताम् रौद्रवर्चसः॥

kuṃjarsya iva raudrasya rākṣasasya asya lakṣmaṇa! |vane asmin sumahad śvabhram khanyatām raudravarcasaḥ ||

इति उक्त्वा लक्ष्मणम् रामः प्रदरः खन्यताम् इति ।तस्थौ विराधम् आक्र्म्य कण्ठे पादेन वीर्यवान्॥

iti uktvā lakṣmaṇam rāmaḥ pradaraḥ khanyatām iti |tasthau virādham ākrmya kaṇṭhe pādena vīryavān ||

तत् श्रुत्वा राघवेण उक्तम् राक्षसः प्रश्रितम् वचः ।इदम् प्रोवाच काकुत्स्थम् विराधः पुरुषर्षभम्॥

tat śrutvā rāghaveṇa uktam rākṣasaḥ praśritam vacaḥ |idam provāca kākutstham virādhaḥ puruṣarṣabham ||

हतोऽहम् पुरुषव्याघ्रः शक्र तुल्य बलेन वै ।मया तु पूर्वम् त्वम् मोहान् न ज्ञातः पुरुषर्षभः॥

hato'ham puruṣavyāghraḥ śakra tulya balena vai |mayā tu pūrvam tvam mohān na jñātaḥ puruṣarṣabhaḥ ||

कौसल्या सुप्रजातः तात रामः त्वम् विदितो मया ।वैदेही च महाभागा लक्ष्मणः च महायशाः॥

kausalyā suprajātaḥ tāta rāmaḥ tvam vidito mayā |vaidehī ca mahābhāgā lakṣmaṇaḥ ca mahāyaśāḥ ||

अभि शापाद् अहम् घोरम् प्रविष्टो राक्ष्सीम् तनुम् ।तुंबुरुः नाम गन्धर्वः शप्तो वैश्रवणेन हि॥

abhi śāpād aham ghoram praviṣṭo rākṣsīm tanum |tuṃburuḥ nāma gandharvaḥ śapto vaiśravaṇena hi ||

प्रसाद्यमानः च मया सोऽब्रवीत् माम् महायशाः ।यदा दाशरथी रमः त्वाम् वधिष्यति संयुगे॥

prasādyamānaḥ ca mayā so'bravīt mām mahāyaśāḥ |yadā dāśarathī ramaḥ tvām vadhiṣyati saṃyuge ||

तदा प्रकृतिम् आपन्नो भवान् स्वर्गम् गमिष्यति ।अनुपस्थीयमानो माम् स क्रुद्धो व्याजहार ह॥

tadā prakṛtim āpanno bhavān svargam gamiṣyati |anupasthīyamāno mām sa kruddho vyājahāra ha ||

इति वैश्रवणो राजा रंभ आसक्तम् उवाच ह ।तव प्रसादान् मुक्तो अहम् अभिशापात् सु दारुणात्॥

iti vaiśravaṇo rājā raṃbha āsaktam uvāca ha |tava prasādān mukto aham abhiśāpāt su dāruṇāt ||

भुवनम् स्वम् गमिष्यामि स्वस्ति वोऽस्तु परंतप ।इतो वसति धर्मात्मा शरभङ्गः प्रतापवान्॥

bhuvanam svam gamiṣyāmi svasti vo'stu paraṃtapa |ito vasati dharmātmā śarabhaṅgaḥ pratāpavān ||

अध्यर्थ योजने तातः महर्षिः सूर्य संनिभः ।तम् क्षिप्रम् अभिगच्छ त्वम् स ते श्रेयो अभिधास्यति॥

adhyartha yojane tātaḥ maharṣiḥ sūrya saṃnibhaḥ |tam kṣipram abhigaccha tvam sa te śreyo abhidhāsyati ||

अवटे च अपि माम् राम निक्षिप्य कुशली व्रज ।रक्षसाम् गत सत्त्वानाम् एष धर्मः सनातनः॥

avaṭe ca api mām rāma nikṣipya kuśalī vraja |rakṣasām gata sattvānām eṣa dharmaḥ sanātanaḥ ||

अवटे ये निधीयन्ते तेषाम् लोकाः सनातनाः ।एवम् उक्त्वा तु काकुत्स्थम् विराधः शर पीडितः॥

avaṭe ye nidhīyante teṣām lokāḥ sanātanāḥ |evam uktvā tu kākutstham virādhaḥ śara pīḍitaḥ ||

बभूव स्वर्ग संप्राप्तो न्यस्त देहो महाबलः ।तत् श्रुत्वा राघवः वाक्यम् लक्ष्मणम् व्यादिदेश ह॥

babhūva svarga saṃprāpto nyasta deho mahābalaḥ |tat śrutvā rāghavaḥ vākyam lakṣmaṇam vyādideśa ha ||

कुंजर्स्य इव रौद्रस्य राक्षसस्य अस्य लक्ष्मण! ।वने अस्मिन् सुमहत् श्वभ्रम् खन्यताम् रौद्रकर्मणः॥

kuṃjarsya iva raudrasya rākṣasasya asya lakṣmaṇa! |vane asmin sumahat śvabhram khanyatām raudrakarmaṇaḥ ||

इति उक्त्वा लक्ष्मणम् रामः प्रदरः खन्यताम् इति ।तस्थौ विराधम् आक्रम्य कण्ठे पादेन वीर्यवान्॥

iti uktvā lakṣmaṇam rāmaḥ pradaraḥ khanyatām iti |tasthau virādham ākramya kaṇṭhe pādena vīryavān ||

ततः खनित्रम् आदाय लक्ष्मणः श्वभ्रम् उत्तमम् ।अखनत् पार्श्वतः तस्य विराधस्य महात्मनः॥

tataḥ khanitram ādāya lakṣmaṇaḥ śvabhram uttamam |akhanat pārśvataḥ tasya virādhasya mahātmanaḥ ||

तम् मुक्त कण्ठम् उत्क्षिप्य शङ्कु कर्णम् महास्वनम् ।विराधम् प्राक्षिपत् श्वभ्रे नदन्तम् भैरव स्वनम्॥

tam mukta kaṇṭham utkṣipya śaṅku karṇam mahāsvanam |virādham prākṣipat śvabhre nadantam bhairava svanam ||

तम् आहवे दारुणम् आशु विक्रमौस्थिरौ उभौ संयति राम लक्ष्मणौ ।मुदान्वितौ चिक्षिपतुर् भयावहम्नदन्तम् उत्क्षिप्य बिलेन राक्ष्सम्॥

tam āhave dāruṇam āśu vikramausthirau ubhau saṃyati rāma lakṣmaṇau |mudānvitau cikṣipatur bhayāvahamnadantam utkṣipya bilena rākṣsam ||

अवध्यताम् प्रेक्ष्य महासुरस्य तौशितेन शस्त्रेण तदा नरर्षभौ ।समर्थ्य च अत्यर्थ विशारदौ उभौबिले विरधस्य वधम् प्रचक्रतुः॥

avadhyatām prekṣya mahāsurasya tauśitena śastreṇa tadā nararṣabhau |samarthya ca atyartha viśāradau ubhaubile viradhasya vadham pracakratuḥ ||

स्वयम् विराधेन हि मृत्युम् आत्मनःप्रसह्य रामेण वधार्थम् ईप्सितः ।निवेदितः कानन चारिणा स्वयम्न मे वधः शस्त्र कृतो भवेत् इति॥

svayam virādhena hi mṛtyum ātmanaḥprasahya rāmeṇa vadhārtham īpsitaḥ |niveditaḥ kānana cāriṇā svayamna me vadhaḥ śastra kṛto bhavet iti ||

तदेव रामेण निशम्य भाषितम्कृता मतिः तस्य बिल प्रवेशने ।बिलम् च तेन अति बलेन रक्षसाप्रवेश्यमानेन वनम् विनादितम्॥

tadeva rāmeṇa niśamya bhāṣitamkṛtā matiḥ tasya bila praveśane |bilam ca tena ati balena rakṣasāpraveśyamānena vanam vināditam ||

प्रहृष्ट रूपौ इव राम लक्ष्मणौविराधम् उर्व्याम् प्रदरे निपात्य तम् ।ननन्दतुः वीत भयौ महावनेशिलाभिः अन्तर् दधतुः च राक्षसम्॥

prahṛṣṭa rūpau iva rāma lakṣmaṇauvirādham urvyām pradare nipātya tam |nanandatuḥ vīta bhayau mahāvaneśilābhiḥ antar dadhatuḥ ca rākṣasam ||

ततः तु तौ कांचन चित्र कार्मुकौनिहत्य रक्षः परिगृह्य मैथिलीम् ।विजह्रतुः तौ मुदितौ महावनेदिवि स्थितौ चन्द्र दिवाकरौ इव॥

tataḥ tu tau kāṃcana citra kārmukaunihatya rakṣaḥ parigṛhya maithilīm |vijahratuḥ tau muditau mahāvanedivi sthitau candra divākarau iva ||