Kanda.Sarga 3.5

हत्वा तु तम् भीम बलम् विराधम् राक्षसम् वने ।ततः सीताम् परिष्वज्य समाश्वास्य च वीर्यवान्॥

hatvā tu tam bhīma balam virādham rākṣasam vane |tataḥ sītām pariṣvajya samāśvāsya ca vīryavān ||

अब्रवीत् भ्रातरम् रामो लक्ष्मणम् दीप्त तेजसम् ।कष्टम् वनम् इदम् दुर्गम् न च स्मो वन गोचराः॥

abravīt bhrātaram rāmo lakṣmaṇam dīpta tejasam |kaṣṭam vanam idam durgam na ca smo vana gocarāḥ ||

अभिगच्छामहे शीघ्रम् शरभङ्गम् तपो धनम् ।आश्रमम् शरभन्गस्य राघवोऽभिजगाम ह॥

abhigacchāmahe śīghram śarabhaṅgam tapo dhanam |āśramam śarabhangasya rāghavo'bhijagāma ha ||

तस्य देव प्रभावस्य तपसा भावित आत्मनः ।समीपे शरभंगस्य ददर्श महत् अद्भुतम्॥

tasya deva prabhāvasya tapasā bhāvita ātmanaḥ |samīpe śarabhaṃgasya dadarśa mahat adbhutam ||

विभ्राजमानम् वपुषा सूर्य वैश्वानर प्रभम् ।रथ प्रवरम् आरूढम् आकाशे विबुध अनुगम्॥

vibhrājamānam vapuṣā sūrya vaiśvānara prabham |ratha pravaram ārūḍham ākāśe vibudha anugam ||

असंस्पृशन्तम् वसुधाम् ददर्श विबुध ईश्वरम् ।संप्रभ आभरणम् देवम् विरजो अंबर धारिणम्॥

asaṃspṛśantam vasudhām dadarśa vibudha īśvaram |saṃprabha ābharaṇam devam virajo aṃbara dhāriṇam ||

तत् विधैः एव बहुभिर् पूज्यमानम् महात्मभिः ।हरितैः वाजिभिर् युक्तम् अंतरिक्ष गतम् रथम्॥

tat vidhaiḥ eva bahubhir pūjyamānam mahātmabhiḥ |haritaiḥ vājibhir yuktam aṃtarikṣa gatam ratham ||

ददर्श अदूरतः तस्य तरुण आदित्य संनिभम् ।पाण्डुर अभ्र घन प्रख्यम् चन्द्र मण्डल संनिभम्॥

dadarśa adūrataḥ tasya taruṇa āditya saṃnibham |pāṇḍura abhra ghana prakhyam candra maṇḍala saṃnibham ||

अपश्यत् विमलम् छत्रम् चित्र माल्य उपशोभितम् ।चामर व्यजने च अग्र्ये रुक्म दण्डे महाधने॥

apaśyat vimalam chatram citra mālya upaśobhitam |cāmara vyajane ca agrye rukma daṇḍe mahādhane ||

गृहीते वर नारीभ्याम् धूयमाने च मूर्धनि ।गन्धर्व अमर सिद्धाः च बहवः परम ऋषयः॥

gṛhīte vara nārībhyām dhūyamāne ca mūrdhani |gandharva amara siddhāḥ ca bahavaḥ parama ṛṣayaḥ ||

अन्तरिक्ष गतम् देवम् गीर्भिर् अग्र्याभिर् ऐडियन् ।सह संभाषमाणे तु शरभंगेन वासवे॥

antarikṣa gatam devam gīrbhir agryābhir aiḍiyan |saha saṃbhāṣamāṇe tu śarabhaṃgena vāsave ||

दृष्ट्वा शत क्रतुम् तत्र रामो लक्ष्मणम् अब्रवीत् ।रामोऽथ रथम् उद्दिश्य भ्रातुर् दर्शयत अद्भुतम्॥

dṛṣṭvā śata kratum tatra rāmo lakṣmaṇam abravīt |rāmo'tha ratham uddiśya bhrātur darśayata adbhutam ||

अर्चिष्मन्तम् श्रिया जुष्टम् अद्भुतम् पश्य लक्ष्मण ।प्रतपन्तम् इव आदित्यम् अन्तरिक्ष गतम् रथम्॥

arciṣmantam śriyā juṣṭam adbhutam paśya lakṣmaṇa |pratapantam iva ādityam antarikṣa gatam ratham ||

ये हयाः पुरु हूतस्य पुरा शक्रस्य नः श्रुताः ।अन्तरिक्ष गता दिव्याः ते इमे हरयो ध्रुवम्॥

ye hayāḥ puru hūtasya purā śakrasya naḥ śrutāḥ |antarikṣa gatā divyāḥ te ime harayo dhruvam ||

इमे च पुरुष व्याघ्र ये तिष्ठन्ति अभितः दिशम् ।शतम् शतम् कुण्डलिनो युवानः खड्ग पाणयः॥

ime ca puruṣa vyāghra ye tiṣṭhanti abhitaḥ diśam |śatam śatam kuṇḍalino yuvānaḥ khaḍga pāṇayaḥ ||

विस्तीर्ण विपुल उरस्काः परिघायत बाहवः ।शोणांशु वसनाः सर्वे व्याघ्र इव दुरासदाः॥

vistīrṇa vipula uraskāḥ parighāyata bāhavaḥ |śoṇāṃśu vasanāḥ sarve vyāghra iva durāsadāḥ ||

उरो देशेषु सर्वेषाम् हारा ज्वलन संनिभाः ।रूपम् बिभ्रति सौमित्रे पंच विंशति वार्षिकम्॥

uro deśeṣu sarveṣām hārā jvalana saṃnibhāḥ |rūpam bibhrati saumitre paṃca viṃśati vārṣikam ||

एतद्धि किल देवानाम् वयो भवति नित्यदा ।यथा इमे पुरुष व्याघ्रा दृश्यन्ते प्रिय दर्शनाः॥

etaddhi kila devānām vayo bhavati nityadā |yathā ime puruṣa vyāghrā dṛśyante priya darśanāḥ ||

इह एव सह वैदेह्या मुहूर्तम् तिष्ठ लक्ष्मण ।यावत् जानामि अहम् व्यक्तम् क एष द्युतिमान् रथे॥

iha eva saha vaidehyā muhūrtam tiṣṭha lakṣmaṇa |yāvat jānāmi aham vyaktam ka eṣa dyutimān rathe ||

तम् एवम् उक्त्वा सौमित्रिम् इह एव स्थीयताम् इति ।अभिचक्राम काकुत्स्थः शरभंग आश्रमम् प्रति॥

tam evam uktvā saumitrim iha eva sthīyatām iti |abhicakrāma kākutsthaḥ śarabhaṃga āśramam prati ||

ततः समभिगच्छन्तम् प्रेक्ष्य रामम् शची पतिः ।शरभंगम् अनुज्ञाप्य विबुधान् इदम् अब्रवीत्॥

tataḥ samabhigacchantam prekṣya rāmam śacī patiḥ |śarabhaṃgam anujñāpya vibudhān idam abravīt ||

इह उपयाति असौ रामो यावन् माम् न अभिभाषते ।निष्ठाम् नयत तावत् तु ततो मा द्रष्टुम् अर्हति॥

iha upayāti asau rāmo yāvan mām na abhibhāṣate |niṣṭhām nayata tāvat tu tato mā draṣṭum arhati ||

जितवन्तम् कृतार्थम् हि तदा अहम् अचिराद् इमम् ।कर्म हि अनेन कर्तव्यम् महत् अन्यैः सुदुष्करम्॥

jitavantam kṛtārtham hi tadā aham acirād imam |karma hi anena kartavyam mahat anyaiḥ suduṣkaram ||

अथ वज्री तम् आमंत्र्य मानयित्वा च तापसम् ।रथेन हय युक्तेन ययौ दिवम् अरिन्दमः॥

atha vajrī tam āmaṃtrya mānayitvā ca tāpasam |rathena haya yuktena yayau divam arindamaḥ ||

प्रयाते तु सहस्राक्षे राघवः सपरिच्छदः ।अग्नि होत्रम् उपासीनम् शरभंगम् उपागमत्॥

prayāte tu sahasrākṣe rāghavaḥ saparicchadaḥ |agni hotram upāsīnam śarabhaṃgam upāgamat ||

तस्य पादौ च संगृह्य रामः सीता च लक्ष्मणः ।निषेदुः तद् अनुज्ञाता लब्ध वासा निमंत्रिताः॥

tasya pādau ca saṃgṛhya rāmaḥ sītā ca lakṣmaṇaḥ |niṣeduḥ tad anujñātā labdha vāsā nimaṃtritāḥ ||

ततः शक्र उपयानम् तु पर्यपृच्छत राघवः ।शरभंगः च तत् सर्वम् राघवाय न्यवेदयत्॥

tataḥ śakra upayānam tu paryapṛcchata rāghavaḥ |śarabhaṃgaḥ ca tat sarvam rāghavāya nyavedayat ||

माम् एष वरदो राम ब्रह्म लोकम् निनीषति ।जितम् उग्रेण तपसा दुष्प्रापम् अकृत आत्मभिः॥

mām eṣa varado rāma brahma lokam ninīṣati |jitam ugreṇa tapasā duṣprāpam akṛta ātmabhiḥ ||

अहम् ज्ञात्वा नर व्याघ्र वर्तमानम् अदूरतः ।ब्रह्म लोकम् न गच्छामि त्वाम् अदृष्ट्वा प्रिय अतिथिम्॥

aham jñātvā nara vyāghra vartamānam adūrataḥ |brahma lokam na gacchāmi tvām adṛṣṭvā priya atithim ||

त्वया अहम् पुरुषव्याघ्र धार्मिकेण महत्मनाअ ।समागम्य गमिष्यामि त्रिदिवम् च अवरम् परम्॥

tvayā aham puruṣavyāghra dhārmikeṇa mahatmanāa |samāgamya gamiṣyāmi tridivam ca avaram param ||

अक्षया नर शार्दूल जितालोका मया शुभाः ।ब्राह्म्याः च नाक पृष्ठ्याः च प्रतिगृह्णीष्व मामकान्॥

akṣayā nara śārdūla jitālokā mayā śubhāḥ |brāhmyāḥ ca nāka pṛṣṭhyāḥ ca pratigṛhṇīṣva māmakān ||

एवम् उक्तो नरव्याघ्रः सर्व शास्त्र विशारदः ।ऋषिणा शरभंगेन राघवो वाक्यम् अब्रवीत्॥

evam ukto naravyāghraḥ sarva śāstra viśāradaḥ |ṛṣiṇā śarabhaṃgena rāghavo vākyam abravīt ||

अहम् एव आहरिष्यामि सर्वान् लोकान् महामुने ।आवासम् तु अहम् इच्छामि प्रदिष्टम् इह कानने॥

aham eva āhariṣyāmi sarvān lokān mahāmune |āvāsam tu aham icchāmi pradiṣṭam iha kānane ||

राघवेण एवम् उक्तः तु शक्र तुल्य बलेन वै ।शरभंगो महाप्राज्ञः पुनर् एव अब्रवीत् वचः॥

rāghaveṇa evam uktaḥ tu śakra tulya balena vai |śarabhaṃgo mahāprājñaḥ punar eva abravīt vacaḥ ||

इह राम महातेजाः सुतीक्ष्णो नम धार्मिकः ।वसति अरण्ये नियतः स ते श्रेयो विधास्यति॥

iha rāma mahātejāḥ sutīkṣṇo nama dhārmikaḥ |vasati araṇye niyataḥ sa te śreyo vidhāsyati ||

सुतीक्ष्णम् अभिगच्छ त्वम् शुचौ देशे तपस्विनम् ।रमणीये वनोद्देशे स ते वासम् विधास्यति॥

sutīkṣṇam abhigaccha tvam śucau deśe tapasvinam |ramaṇīye vanoddeśe sa te vāsam vidhāsyati ||

इमाम् मन्दाकिनीम् राम प्रतिस्रोतम् अनुव्रज ।नदीम् पुष्पोडुप वहाम् ततः तत्र गमिष्यसि॥

imām mandākinīm rāma pratisrotam anuvraja |nadīm puṣpoḍupa vahām tataḥ tatra gamiṣyasi ||

एष पन्था नरव्याघ्र मुहूर्तम् पश्य तात माम् ।यावत् जहामि गात्राणि जीर्णाम् त्वचम् इव उरगः॥

eṣa panthā naravyāghra muhūrtam paśya tāta mām |yāvat jahāmi gātrāṇi jīrṇām tvacam iva uragaḥ ||

ततो अग्निम् सु समाधाय हुत्वा च आज्येन मंत्रवित् ।शरभंगो महातेजाः प्रविवेश हुताशनम्॥

tato agnim su samādhāya hutvā ca ājyena maṃtravit |śarabhaṃgo mahātejāḥ praviveśa hutāśanam ||

तस्य रोमाणि केशाम् च तदा वह्निः महात्मनः ।जीर्णम् त्वचम् तद् अस्थीनि यत् च मांसम् च शोणितम्॥

tasya romāṇi keśām ca tadā vahniḥ mahātmanaḥ |jīrṇam tvacam tad asthīni yat ca māṃsam ca śoṇitam ||

स च पावक संकाशः कुमारः समपद्यत ।उत्थाय अग्निचयात् तस्मात् शरभंगो व्यरोचत॥

sa ca pāvaka saṃkāśaḥ kumāraḥ samapadyata |utthāya agnicayāt tasmāt śarabhaṃgo vyarocata ||

स लोकान् आहिताग्नीनाम् ऋषीणाम् च महात्मनाम् ।देवानाम् च व्यतिक्रम्य ब्रह्म लोकम् व्यरोहत॥

sa lokān āhitāgnīnām ṛṣīṇām ca mahātmanām |devānām ca vyatikramya brahma lokam vyarohata ||

स पुण्य कर्मा भुवने द्विजर्षभःपितामहम् सानुचरम् ददर्श ह ।पितामहः च अपि समीक्ष्य तम् द्विजम्ननन्द सुस्वागतम् इति उवाच ह॥

sa puṇya karmā bhuvane dvijarṣabhaḥpitāmaham sānucaram dadarśa ha |pitāmahaḥ ca api samīkṣya tam dvijamnananda susvāgatam iti uvāca ha ||