Kanda.Sarga 3.63

स राज पुत्र प्रिया विहीनःशोकेन मोहेन च पीड्यमानः ।विषादयन् भ्रातरम् आर्त रूपोभूयो विषादम्प्रविवेश तीव्रम्॥

sa rāja putra priyā vihīnaḥśokena mohena ca pīḍyamānaḥ |viṣādayan bhrātaram ārta rūpobhūyo viṣādampraviveśa tīvram ||

स लक्ष्मणम् शोक वश अभिपन्नम्शोके निमग्नो विपुले तु रामः ।उवाच वाक्यम् व्यसनानुरूपम्उष्णम् विनिःश्वस्य रुदन् स शोकम्॥

sa lakṣmaṇam śoka vaśa abhipannamśoke nimagno vipule tu rāmaḥ |uvāca vākyam vyasanānurūpamuṣṇam viniḥśvasya rudan sa śokam ||

न मत् विधो दुष्कृत कर्म कारीमन्ये द्वितीयो अस्ति वसुंधरायाम् ।शोक अनुशोको हि परंपरायामाम् एति भिन्दन् हृदयम् मनः च॥

na mat vidho duṣkṛta karma kārīmanye dvitīyo asti vasuṃdharāyām |śoka anuśoko hi paraṃparāyāmām eti bhindan hṛdayam manaḥ ca ||

पूर्वम् मया नूनम् अभीप्सितानिपापानि कर्माणि असत्कृत् कृतानि ।तत्र अयम् अद्य पतितो विपाकोदुःखेन दुःखम् यद् अहम् विशामि॥

pūrvam mayā nūnam abhīpsitānipāpāni karmāṇi asatkṛt kṛtāni |tatra ayam adya patito vipākoduḥkhena duḥkham yad aham viśāmi ||

राज्य प्रणाशः स्व जनैः वियोगःपितुर् विनाशो जननी वियोगः ।सर्वानि मे लक्ष्मण शोक वेगम्आपूरयन्ति प्रविचिन्तितानि॥

rājya praṇāśaḥ sva janaiḥ viyogaḥpitur vināśo jananī viyogaḥ |sarvāni me lakṣmaṇa śoka vegamāpūrayanti pravicintitāni ||

सर्वम् तु दुःखम् मम लक्ष्मण इदम्शान्तम् शरीरे वनम् एत्य क्लेशम् ।सीता वियोगात् पुनर् अपि उदीर्णम्काष्टैः इव अग्निः सहसा प्रदीप्तः॥

sarvam tu duḥkham mama lakṣmaṇa idamśāntam śarīre vanam etya kleśam |sītā viyogāt punar api udīrṇamkāṣṭaiḥ iva agniḥ sahasā pradīptaḥ ||

सा नूनम् आर्या मम राक्षसेन हिअभ्याहृता खम् समुपेत्य भीरुः ।अपस्वरम् सु स्वर विप्रलापाभयेन विक्रन्दितवति अभीक्ष्णम्॥

sā nūnam āryā mama rākṣasena hiabhyāhṛtā kham samupetya bhīruḥ |apasvaram su svara vipralāpābhayena vikranditavati abhīkṣṇam ||

तौ लोहितस्य प्रिय दर्शनस्यसदा उचितौ उत्तम चंदनस्य ।वृत्तौ स्तनौ शोणित पंक दिग्धौनूनम् प्रियाया मम न अभिभात॥

tau lohitasya priya darśanasyasadā ucitau uttama caṃdanasya |vṛttau stanau śoṇita paṃka digdhaunūnam priyāyā mama na abhibhāta ||

तत् श्लक्ष्ण सु व्यक्त मृदु प्रलापम्तस्या मुखम् कुंचित केश भारम् ।रक्षो वशम् नूनम् उपगतायान भ्राजते राहु मुखे यथा इंदुः॥

tat ślakṣṇa su vyakta mṛdu pralāpamtasyā mukham kuṃcita keśa bhāram |rakṣo vaśam nūnam upagatāyāna bhrājate rāhu mukhe yathā iṃduḥ ||

ताम् हार पाशस्य सदा उचित अंतम्ग्रीवाम् प्रियाया मम सु व्रताया ।रक्षांसि नूनम् परिपीतवन्तिशून्ये हि भित्वा रुधिर अशनानि॥

tām hāra pāśasya sadā ucita aṃtamgrīvām priyāyā mama su vratāyā |rakṣāṃsi nūnam paripītavantiśūnye hi bhitvā rudhira aśanāni ||

मया विहीना विजने वने यारक्षोभिः आहृत्य विकृष्यमाणा ।नूनम् विनादम् कुररि इव दीनासा मुक्तवती आयत कान्त नेत्रा॥

mayā vihīnā vijane vane yārakṣobhiḥ āhṛtya vikṛṣyamāṇā |nūnam vinādam kurari iva dīnāsā muktavatī āyata kānta netrā ||

अस्मिन् मया सार्थम् उदार शीलाशिला तले पूर्वम् उपोपविष्टा ।कान्त स्मिता लक्ष्मण जात हासात्वाम् आह सीता बहु वाक्य जातम्॥

asmin mayā sārtham udāra śīlāśilā tale pūrvam upopaviṣṭā |kānta smitā lakṣmaṇa jāta hāsātvām āha sītā bahu vākya jātam ||

गोदावरी इयाम् सरिताम् वरिष्टाप्रिया प्रियाया मम नित्य कालम् ।अपि अत्र गच्छेत् इति चिंतयामिन एकाकिनी याति हि सा कदाचित्॥

godāvarī iyām saritām variṣṭāpriyā priyāyā mama nitya kālam |api atra gacchet iti ciṃtayāmina ekākinī yāti hi sā kadācit ||

पद्म आनना पद्म पलाश नेत्रापद्मानि वा आनेतुम् अभिप्रयाता ।तत् अपि अयुक्तम् न हि सा कद्दचित्मया विना गच्छति पंकजानि॥

padma ānanā padma palāśa netrāpadmāni vā ānetum abhiprayātā |tat api ayuktam na hi sā kaddacitmayā vinā gacchati paṃkajāni ||

कामम् तु इदम् पुष्पित वृक्ष सण्डम्नाना विधैः पक्षि गणैः उपेतम् ।वनम् प्रयाता नु तत् अपि अयुक्तम्एकाकिनी सा अति बिभेति भीरुः॥

kāmam tu idam puṣpita vṛkṣa saṇḍamnānā vidhaiḥ pakṣi gaṇaiḥ upetam |vanam prayātā nu tat api ayuktamekākinī sā ati bibheti bhīruḥ ||

आदित्य भो लोक क्रृत अकृत ज्ञःलोकस्य सत्य अनृत कर्म साक्षिन् ।मम प्रिया सा क्व गता हृता वाशंसव मे शोक हतस्य सर्वम्॥

āditya bho loka krṛta akṛta jñaḥlokasya satya anṛta karma sākṣin |mama priyā sā kva gatā hṛtā vāśaṃsava me śoka hatasya sarvam ||

लोकेषु सर्वेषु न नास्ति किंचित्यत् ते न नित्यम् विदितम् भवेत् तत् ।शंसस्व वयोः कुल शालिनीम् ताम्मृता हृता वा पथि वर्तते वा॥

lokeṣu sarveṣu na nāsti kiṃcityat te na nityam viditam bhavet tat |śaṃsasva vayoḥ kula śālinīm tāmmṛtā hṛtā vā pathi vartate vā ||

इति इव तम् शोक विधेय देहम्रामम् विसंज्ञम् विलपंतम् एव ।उवाच सौमित्रिःअदीन सत्त्वःन्याये स्थितः काल युतम् च वाक्यम्॥

iti iva tam śoka vidheya dehamrāmam visaṃjñam vilapaṃtam eva |uvāca saumitriḥadīna sattvaḥnyāye sthitaḥ kāla yutam ca vākyam ||

शोकम् विमुंच आर्य धृतिम् भजस्वसह उत्साहता च अस्तु विमार्गणे अस्याः ।उत्साहवन्तो हि नरा न लोकेसीदन्ति कर्मसु अति दुष्करेषु॥

śokam vimuṃca ārya dhṛtim bhajasvasaha utsāhatā ca astu vimārgaṇe asyāḥ |utsāhavanto hi narā na lokesīdanti karmasu ati duṣkareṣu ||

इति इव सौमित्रिम् उदग्र पौरुषम्ब्रुवन्तम् आर्तो रघु वंश वर्धनः ।न चिंतयामास धृतिम् विमुक्तवान्पुनः च दुःखम् महत् अभ्युपागमत्॥

iti iva saumitrim udagra pauruṣambruvantam ārto raghu vaṃśa vardhanaḥ |na ciṃtayāmāsa dhṛtim vimuktavānpunaḥ ca duḥkham mahat abhyupāgamat ||