Kanda.Sarga 4.13

ऋश्यमूकात् स धर्मात्मा किष्किन्धाम् लक्ष्मण अग्रजः ।जगाम सह सुग्रीवो वालि विक्रम पालिताम्॥

ṛśyamūkāt sa dharmātmā kiṣkindhām lakṣmaṇa agrajaḥ |jagāma saha sugrīvo vāli vikrama pālitām ||

समुद्यम्य महत् चापम् रामः कांचन भूषितम् ।शराम् च आदित्य संकाशान् गृहीत्वा रण साधकान्॥

samudyamya mahat cāpam rāmaḥ kāṃcana bhūṣitam |śarām ca āditya saṃkāśān gṛhītvā raṇa sādhakān ||

अग्रतः तु ययौ तस्य राघवस्य महात्मनः ।सुग्रीवः संहत ग्रीवो लक्ष्मणः च महाबलः॥

agrataḥ tu yayau tasya rāghavasya mahātmanaḥ |sugrīvaḥ saṃhata grīvo lakṣmaṇaḥ ca mahābalaḥ ||

पृष्ठतो हनुमान् वीरो नलो नीलः च वीर्यवान् ।तारः चैव महातेजा हरि यूथप यूथपाः॥

pṛṣṭhato hanumān vīro nalo nīlaḥ ca vīryavān |tāraḥ caiva mahātejā hari yūthapa yūthapāḥ ||

ते वीक्षमाणा वृक्षाम् च पुष्प भार अवलम्बिनः ।प्रसन्न अंबुवहाः चैव सरितः सागरम् गमाः॥

te vīkṣamāṇā vṛkṣām ca puṣpa bhāra avalambinaḥ |prasanna aṃbuvahāḥ caiva saritaḥ sāgaram gamāḥ ||

कन्दराणि च शैलाम् च निर्दराणि गुहाः तथा ।शिखराणि च मुख्यानि दरीः च प्रिय दर्शनाः॥

kandarāṇi ca śailām ca nirdarāṇi guhāḥ tathā |śikharāṇi ca mukhyāni darīḥ ca priya darśanāḥ ||

वैदूर्य विमलैः तोयैः पद्मैः च आकोश कुड्मलैः ।शोभितान् सजलान् मार्गे तटाकान् च अवलोकयन्॥

vaidūrya vimalaiḥ toyaiḥ padmaiḥ ca ākośa kuḍmalaiḥ |śobhitān sajalān mārge taṭākān ca avalokayan ||

कारण्डैस्सारसैर्हम्सैर्वञ्जुलैर्जलकुक्कुटैः ।चक्रवाकैस्थाचान्यैश्शकुनैर्प्रतिनादितान्।यद्वा -कारण्डैः सारसैः हंसैः वंजुलैः जल कुक्कुटैः ।चक्रवाकैः तथा च अन्यैः शकुनैः प्रतिनादितान्॥

kāraṇḍaissārasairhamsairvañjulairjalakukkuṭaiḥ |cakravākaisthācānyaiśśakunairpratināditān |yadvā -kāraṇḍaiḥ sārasaiḥ haṃsaiḥ vaṃjulaiḥ jala kukkuṭaiḥ |cakravākaiḥ tathā ca anyaiḥ śakunaiḥ pratināditān ||

मृदुशष्पाङ्कुराअहारान्निर्भयान्वनगोचरान् ।चरतांसर्वतोपश्यन्स्थलीषु हरिणान्स्थितान्।यद्वा -मृदु शष्प अंकुर आहारान् निर्भयान् वन गोचरान् ।चरताम् सर्वतो अपश्यन् स्थलीषु हरिणान् स्थितान्॥

mṛduśaṣpāṅkurāahārānnirbhayānvanagocarān |caratāṃsarvatopaśyansthalīṣu hariṇānsthitān |yadvā -mṛdu śaṣpa aṃkura āhārān nirbhayān vana gocarān |caratām sarvato apaśyan sthalīṣu hariṇān sthitān ||

तटाक वैरिणः च अपि शुक्ल दन्त विभूषितान् ।घोरान् एकचरान् वन्यान् द्विरदान् कूल घातिनः॥

taṭāka vairiṇaḥ ca api śukla danta vibhūṣitān |ghorān ekacarān vanyān dviradān kūla ghātinaḥ ||

मत्तन् गिरि तट उद्घुष्टान् पर्वतान् इव जंगमान् ।वानरान् द्विरद प्रख्यान् मही रेणु समुक्षितान्॥

mattan giri taṭa udghuṣṭān parvatān iva jaṃgamān |vānarān dvirada prakhyān mahī reṇu samukṣitān ||

वने वन चराम् च अन्यान् खेचराम् च विहंगमान् ।पश्यन्तः त्वरिता जग्मुः सुग्रीव वश वर्तिनः॥

vane vana carām ca anyān khecarām ca vihaṃgamān |paśyantaḥ tvaritā jagmuḥ sugrīva vaśa vartinaḥ ||

तेषाम् तु गच्छताम् तत्र त्वरितम् रघुनंदनः ।द्रुम षण्ड वनम् दृष्ट्वा रामः सुग्रीवम् अब्रवीत्॥

teṣām tu gacchatām tatra tvaritam raghunaṃdanaḥ |druma ṣaṇḍa vanam dṛṣṭvā rāmaḥ sugrīvam abravīt ||

एष मेघ इव आकाशे वृक्ष षण्डः प्रकाशते ।मेघ संघात विपुलः पर्यन्त कदली वृतः॥

eṣa megha iva ākāśe vṛkṣa ṣaṇḍaḥ prakāśate |megha saṃghāta vipulaḥ paryanta kadalī vṛtaḥ ||

किम् एतत् ज्ञातुम् इच्छामि सखे कौतूहलम् मम ।कौतूहल अपनयनम् कर्तुम् इच्छामि अहम् त्वया॥

kim etat jñātum icchāmi sakhe kautūhalam mama |kautūhala apanayanam kartum icchāmi aham tvayā ||

तस्य तद् वचनम् श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः ।गच्छन्न् एव आचचक्षे अथ सुग्रीवः तत् महद् वनम्॥

tasya tad vacanam śrutvā rāghavasya mahātmanaḥ |gacchann eva ācacakṣe atha sugrīvaḥ tat mahad vanam ||

एतद् राघव विस्तीर्णम् आश्रमम् श्रम नाशनम् ।उद्यान वन संपन्नम् स्वादु मूल फल उदकम्॥

etad rāghava vistīrṇam āśramam śrama nāśanam |udyāna vana saṃpannam svādu mūla phala udakam ||

अत्र सप्तजना नाम मुनयः संशित व्रताः ।सप्त एव आसन् अधः शीर्षा नियतम् जल शायिनः॥

atra saptajanā nāma munayaḥ saṃśita vratāḥ |sapta eva āsan adhaḥ śīrṣā niyatam jala śāyinaḥ ||

सप्त रात्रे कृत आहारा वायुना अचल वासिनः ।दिवम् वर्ष शतैः याताः सप्तभिः सकलेवराः॥

sapta rātre kṛta āhārā vāyunā acala vāsinaḥ |divam varṣa śataiḥ yātāḥ saptabhiḥ sakalevarāḥ ||

तेषाम् एतत् प्रभावेण द्रुम प्राकार संवृतम् ।आश्रमम् सुदुराधर्षम् अपि स इन्द्रैः सुर असुरैः॥

teṣām etat prabhāveṇa druma prākāra saṃvṛtam |āśramam sudurādharṣam api sa indraiḥ sura asuraiḥ ||

पक्षिणो वर्जयन्ति एतत् तथा अन्ये वनचारिणः ।विशन्ति मोहाद् ये अपि अत्र न निवर्तन्ते ते पुनः॥

pakṣiṇo varjayanti etat tathā anye vanacāriṇaḥ |viśanti mohād ye api atra na nivartante te punaḥ ||

विभूषण रवाअः च अत्र श्रूयंते सकलाक्षराः ।तूर्य गीत स्वनाअः च अपि गन्धो दिव्यः च राघव॥

vibhūṣaṇa ravāaḥ ca atra śrūyaṃte sakalākṣarāḥ |tūrya gīta svanāaḥ ca api gandho divyaḥ ca rāghava ||

त्रेताग्नयो अपि दीप्यन्ते धूमो हि एष प्रदृश्यते ।वेष्टयन् इव वृक्ष अग्रान् कपोत अंग अरुणो घनः॥

tretāgnayo api dīpyante dhūmo hi eṣa pradṛśyate |veṣṭayan iva vṛkṣa agrān kapota aṃga aruṇo ghanaḥ ||

एते वृक्षाः प्रकाशन्ते धूम संसक्त मस्तकाः ।मेघ जाल प्रतिच्छन्ना वैदूर्य गिरयो यथा॥

ete vṛkṣāḥ prakāśante dhūma saṃsakta mastakāḥ |megha jāla praticchannā vaidūrya girayo yathā ||

कुरु प्रणामम् धर्मात्मन् तेषाम् उद्दिश्य राघवः ।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा प्रयतः संयत अंजलिः॥

kuru praṇāmam dharmātman teṣām uddiśya rāghavaḥ |lakṣmaṇena saha bhrātrā prayataḥ saṃyata aṃjaliḥ ||

प्रणमन्ति हि ये तेषाम् ऋषीणाम् भावित आत्मनाम् ।न तेषाम् अशुभम् किंचित् शरीरे राम दृश्यते॥

praṇamanti hi ye teṣām ṛṣīṇām bhāvita ātmanām |na teṣām aśubham kiṃcit śarīre rāma dṛśyate ||

ततो रामः सह भ्रात्रा लक्ष्मणेन कृतांजलिः ।समुद्दिश्य महात्मानः तान् ऋषीन् अभ्यवादयत्॥

tato rāmaḥ saha bhrātrā lakṣmaṇena kṛtāṃjaliḥ |samuddiśya mahātmānaḥ tān ṛṣīn abhyavādayat ||

अभिवाद्य च धर्मात्मा रामो भ्राता च लक्ष्मणः ।सुग्रीवो वानराअः चैव जग्मुः संहृष्ट मानसाः॥

abhivādya ca dharmātmā rāmo bhrātā ca lakṣmaṇaḥ |sugrīvo vānarāaḥ caiva jagmuḥ saṃhṛṣṭa mānasāḥ ||

ते गत्वा दूरम् अध्वानम् तस्मात् सप्त जन आश्रमात् ।ददृशुः ताम् दुराधर्षाम् किष्किन्धाम् वालि पालिताम्॥

te gatvā dūram adhvānam tasmāt sapta jana āśramāt |dadṛśuḥ tām durādharṣām kiṣkindhām vāli pālitām ||

ततस्तु रामानुज राम वानराःप्रगृह्य शस्त्राणि उदित उग्र तेजसा ।पुरीम् सुरेश आत्मज वीर्य पालिताम्वधाय शत्रोः पुनर् आगताः इह॥

tatastu rāmānuja rāma vānarāḥpragṛhya śastrāṇi udita ugra tejasā |purīm sureśa ātmaja vīrya pālitāmvadhāya śatroḥ punar āgatāḥ iha ||