Loading
वाल्मीकि रामायण · 25 श्लोक
यह अध्याय पुस्तक में पढ़ेंस तस्य मध्ये भवनस्य वानरो ।लता ग्Rहामः चित्र गृहान् निशा गृहान् ।जगाम सीताम् प्रति दर्शन उत्सुको ।न च एव ताम् पश्यति चारु दर्शनाम्॥
sa tasya madhye bhavanasya vānaro |latā gRhāmaḥ citra gṛhān niśā gṛhān |jagāma sītām prati darśana utsuko |na ca eva tām paśyati cāru darśanām ||
स चिन्तयाम् आस ततो महा कपिः ।प्रियाम् अपश्यन् रघु नन्दनस्य ताम् ।ध्रुवम् नु सीता म्रियते यथा न मे ।विचिन्वतो दर्शनम् एति मैथिली॥
sa cintayām āsa tato mahā kapiḥ |priyām apaśyan raghu nandanasya tām |dhruvam nu sītā mriyate yathā na me |vicinvato darśanam eti maithilī ||
सा राक्षसानाम् प्रवरेण बाला ।स्व शील सम्रक्षण तत् परा सती ।अनेन नूनम् प्रतिदुष्ट कर्मणा ।हता भवेद् आर्य पथे परे स्थिता॥
sā rākṣasānām pravareṇa bālā |sva śīla samrakṣaṇa tat parā satī |anena nūnam pratiduṣṭa karmaṇā |hatā bhaved ārya pathe pare sthitā ||
विरूप रूपा विकृता विवर्चसो ।महा आनना दीर्घ विरूप दर्शनाः ।समीक्ष्य सा राक्षस राज योषितो ।भयाद् विनष्टा जनक ईश्वर आत्मजा॥
virūpa rūpā vikṛtā vivarcaso |mahā ānanā dīrgha virūpa darśanāḥ |samīkṣya sā rākṣasa rāja yoṣito |bhayād vinaṣṭā janaka īśvara ātmajā ||
सीताम् अद्Rष्ट्वा हि अनवाप्य पौरुषम् ।विह्Rत्य कालम् सह वानरैः चिरम् ।न मे अस्ति सुग्रीव समीपगा गतिः ।सुतीक्ष्ण दण्डो बलवामः च वानरः॥
sītām adRṣṭvā hi anavāpya pauruṣam |vihRtya kālam saha vānaraiḥ ciram |na me asti sugrīva samīpagā gatiḥ |sutīkṣṇa daṇḍo balavāmaḥ ca vānaraḥ ||
दृष्टम् अन्तः पुरम् सर्वम् दृष्ट्वा रावण योषितः ।न सीता दृश्यते साध्वी वृथा जातो मम श्रमः॥
dṛṣṭam antaḥ puram sarvam dṛṣṭvā rāvaṇa yoṣitaḥ |na sītā dṛśyate sādhvī vṛthā jāto mama śramaḥ ||
किम् नु माम् वानराः सर्वे गतम् वक्ष्यन्ति सम्गताः ।गत्वा तत्र त्वया वीर किम् कृतम् तद् वदस्व नः॥
kim nu mām vānarāḥ sarve gatam vakṣyanti samgatāḥ |gatvā tatra tvayā vīra kim kṛtam tad vadasva naḥ ||
अदृष्ट्वा किम् प्रवक्ष्यामि ताम् अहम् जनक आत्मजाम् ।ध्रुवम् प्रायम् उपेष्यन्ति कालस्य व्यतिवर्तने॥
adṛṣṭvā kim pravakṣyāmi tām aham janaka ātmajām |dhruvam prāyam upeṣyanti kālasya vyativartane ||
किम् वा वक्ष्यति व्Rद्धः च जाम्बवान् अन्गदः च सः ।गतम् पारम् समुद्रस्य वानराः च समागताः॥
kim vā vakṣyati vRddhaḥ ca jāmbavān angadaḥ ca saḥ |gatam pāram samudrasya vānarāḥ ca samāgatāḥ ||
अनिर्वेदः श्रियो मूलम् अनिर्वेदः परम् सुखम् ।अनिर्वेदो हि सततम् सर्व अर्थेषु प्रवर्तकः॥
anirvedaḥ śriyo mūlam anirvedaḥ param sukham |anirvedo hi satatam sarva artheṣu pravartakaḥ ||
करोति सफलम् जन्तोः कर्म यच् च करोति सः ।तस्माद् अनिर्वेद क्Rतम् यत्नम् चेष्टे अहम् उत्तमम्॥
karoti saphalam jantoḥ karma yac ca karoti saḥ |tasmād anirveda kRtam yatnam ceṣṭe aham uttamam ||
अदृष्टामः च विचेष्यामि देशान् रावण पालितान् ।आपान शाला विचिताः तथा पुष्प गृहाणि च॥
adṛṣṭāmaḥ ca viceṣyāmi deśān rāvaṇa pālitān |āpāna śālā vicitāḥ tathā puṣpa gṛhāṇi ca ||
चित्र शालाः च विचिता भूयः क्रीडा गृहाणि च ।निष्कुट अन्तर रथ्याः च विमानानि च सर्वशः॥
citra śālāḥ ca vicitā bhūyaḥ krīḍā gṛhāṇi ca |niṣkuṭa antara rathyāḥ ca vimānāni ca sarvaśaḥ ||
इति सम्चिन्त्य भूयो अपि विचेतुम् उपचक्रमे ।भूमी गृहामः चैत्य गृहान् गृह अतिगृहकान् अपि॥
iti samcintya bhūyo api vicetum upacakrame |bhūmī gṛhāmaḥ caitya gṛhān gṛha atigṛhakān api ||
उत्पतन् निपतमः च अपि तिष्ठन् गच्चन् पुनः क्वचित् ।अपावृण्वमः च द्वाराणि कपाटानि अवघट्टयन्॥
utpatan nipatamaḥ ca api tiṣṭhan gaccan punaḥ kvacit |apāvṛṇvamaḥ ca dvārāṇi kapāṭāni avaghaṭṭayan ||
प्रविशन् निष्पतमः च अपि प्रपतन्न् उत्पतन्न् अपि ।सर्वम् अपि अवकाशम् स विचचार महा कपिः॥
praviśan niṣpatamaḥ ca api prapatann utpatann api |sarvam api avakāśam sa vicacāra mahā kapiḥ ||
चतुर् अन्गुल मात्रो अपि न अवकाशः स विद्यते ।रावण अन्तः पुरे तस्मिन् यम् कपिर् न जगाम सः॥
catur angula mātro api na avakāśaḥ sa vidyate |rāvaṇa antaḥ pure tasmin yam kapir na jagāma saḥ ||
प्राकर अन्तर रथ्याः च वेदिकः चैत्य सम्श्रयाः ।श्वभ्राः च पुष्करिण्यः च सर्वम् तेन अवलोकितम्॥
prākara antara rathyāḥ ca vedikaḥ caitya samśrayāḥ |śvabhrāḥ ca puṣkariṇyaḥ ca sarvam tena avalokitam ||
राक्षस्यो विविध आकारा विरूपा विकृताः तथा ।दृष्टा हनूमता तत्र न तु सा जनक आत्मजा॥
rākṣasyo vividha ākārā virūpā vikṛtāḥ tathā |dṛṣṭā hanūmatā tatra na tu sā janaka ātmajā ||
रूपेण अप्रतिमा लोके वरा विद्या धर स्त्रियः ।दृटा हनूमता तत्र न तु राघव नन्दिनी॥
rūpeṇa apratimā loke varā vidyā dhara striyaḥ |dṛṭā hanūmatā tatra na tu rāghava nandinī ||
नाग कन्या वर आरोहाः पूर्ण चन्द्र निभ आननाः ।दृष्टा हनूमता तत्र न तु सीता सुमध्यमा॥
nāga kanyā vara ārohāḥ pūrṇa candra nibha ānanāḥ |dṛṣṭā hanūmatā tatra na tu sītā sumadhyamā ||
प्रमथ्य राक्षस इन्द्रेण नाग कन्या बलाद्द् हृताः ।दृष्टा हनूमता तत्र न सा जनक नन्दिनी॥
pramathya rākṣasa indreṇa nāga kanyā balādd hṛtāḥ |dṛṣṭā hanūmatā tatra na sā janaka nandinī ||
सो अपश्यमः ताम् महा बाहुः पश्यमः च अन्या वर स्त्रियः ।विषसाद महा बाहुर् हनूमान् मारुत आत्मजः॥
so apaśyamaḥ tām mahā bāhuḥ paśyamaḥ ca anyā vara striyaḥ |viṣasāda mahā bāhur hanūmān māruta ātmajaḥ ||
उद्योगम् वानर इन्द्राणम् प्लवनम् सागरस्य च ।व्यर्थम् वीक्ष्य अनिल सुतः चिन्ताम् पुनर् उपागमत्॥
udyogam vānara indrāṇam plavanam sāgarasya ca |vyartham vīkṣya anila sutaḥ cintām punar upāgamat ||
अवतीर्य विमानाच् च हनूमान् मारुत आत्मजः ।चिन्ताम् उपजगाम अथ शोक उपहत चेतनः॥
avatīrya vimānāc ca hanūmān māruta ātmajaḥ |cintām upajagāma atha śoka upahata cetanaḥ ||