Loading
वाल्मीकि रामायण · 20 श्लोक
यह अध्याय पुस्तक में पढ़ेंतथा तासां वदन्तीनां परुषं दारुणं बहु ।राक्षसीनामसौम्यानां रुरोद जनकात्मजा॥
tathā tāsāṃ vadantīnāṃ paruṣaṃ dāruṇaṃ bahu |rākṣasīnāmasaumyānāṃ ruroda janakātmajā ||
एवमुक्ता तु वैदेही राक्षसीभिर्मनस्विनी ।उवाच परमत्रस्ता बाष्पगद्गदया गिरा॥
evamuktā tu vaidehī rākṣasībhirmanasvinī |uvāca paramatrastā bāṣpagadgadayā girā ||
न मानुषी राक्षसस्य भार्या भवितुमर्हति ।कामं खादत मां सर्वा न करिष्यामि वो वचः॥
na mānuṣī rākṣasasya bhāryā bhavitumarhati |kāmaṃ khādata māṃ sarvā na kariṣyāmi vo vacaḥ ||
सा राक्षसीमध्यगता सीता सुरसुतोपमा ।न शर्म लेभे दुःखार्ता रावणेन च तर्जिता॥
sā rākṣasīmadhyagatā sītā surasutopamā |na śarma lebhe duḥkhārtā rāvaṇena ca tarjitā ||
वेपते स्माधिकं सीता विशन्तीवाङ्गमात्मनः ।वने यूथपरिभ्रष्टा मृगी कोकैरिवार्दिता॥
vepate smādhikaṃ sītā viśantīvāṅgamātmanaḥ |vane yūthaparibhraṣṭā mṛgī kokairivārditā ||
सा त्वशोकस्य विपुलां शाखामालम्ब्य पुष्पिताम् ।चिन्तयामास शोकेन भर्तारं भग्नमानसा॥
sā tvaśokasya vipulāṃ śākhāmālambya puṣpitām |cintayāmāsa śokena bhartāraṃ bhagnamānasā ||
सा स्नापयन्ती विपुलौ स्तनौ नेत्रजलस्रवैः ।चिन्तयन्ती न शोकस्य तदा ऽन्तमधिगच्छति॥
sā snāpayantī vipulau stanau netrajalasravaiḥ |cintayantī na śokasya tadā 'ntamadhigacchati ||
सा वेपमाना पतिता प्रवाते कदली यथा ।राक्षसीनां भयत्रस्ता विवर्णवदना ऽभवत्॥
sā vepamānā patitā pravāte kadalī yathā |rākṣasīnāṃ bhayatrastā vivarṇavadanā 'bhavat ||
तस्याः सा दीर्घविपुला वेपन्त्या सीतया तदा ।ददृशे कम्पिनी वेणी व्यालीव परिसर्पती॥
tasyāḥ sā dīrghavipulā vepantyā sītayā tadā |dadṛśe kampinī veṇī vyālīva parisarpatī ||
सा निःश्वसन्ती दुःखार्ता शोकोपहतचेतना ।आर्ता व्यसृजदश्रूणि मैथिली विललाप ह॥
sā niḥśvasantī duḥkhārtā śokopahatacetanā |ārtā vyasṛjadaśrūṇi maithilī vilalāpa ha ||
रा रामेति च दूःखार्ता हा पुनर्लक्ष्मणेति च ।हा श्वश्रु मम कौसल्ये हा सुमित्रेति भामिनी॥
rā rāmeti ca dūḥkhārtā hā punarlakṣmaṇeti ca |hā śvaśru mama kausalye hā sumitreti bhāminī ||
लोकप्रवादः सत्यो ऽयं पण्डितैः समुदाहृतः ।अकाले दुर्लभो मृत्युः स्त्रिया वा पुरुषस्य वा॥
lokapravādaḥ satyo 'yaṃ paṇḍitaiḥ samudāhṛtaḥ |akāle durlabho mṛtyuḥ striyā vā puruṣasya vā ||
यत्राहमेवं क्रूराभी राक्षसीभिरिहार्दिता ।जीवामि हीना रामेण मुहूर्तमपि दुःखिता॥
yatrāhamevaṃ krūrābhī rākṣasībhirihārditā |jīvāmi hīnā rāmeṇa muhūrtamapi duḥkhitā ||
एषा ऽल्पपुण्या कृपणा विनशिष्याम्यनाथवत् ।समुद्रमध्ये नौः पूर्णा वायुवेगैरिवाहता॥
eṣā 'lpapuṇyā kṛpaṇā vinaśiṣyāmyanāthavat |samudramadhye nauḥ pūrṇā vāyuvegairivāhatā ||
भर्तारं तमपश्यन्ती राक्षसीवशमागता ।सीदामि खलु शोकेन कूलं तोयहतं यथा॥
bhartāraṃ tamapaśyantī rākṣasīvaśamāgatā |sīdāmi khalu śokena kūlaṃ toyahataṃ yathā ||
तं पद्मदलपत्रक्षं सिंहविक्रान्तगामिनम् ।धन्याः पश्यन्ति मे नाथं कृतज्ञं प्रियवादिनम्॥
taṃ padmadalapatrakṣaṃ siṃhavikrāntagāminam |dhanyāḥ paśyanti me nāthaṃ kṛtajñaṃ priyavādinam ||
सर्वथा तेन हीनाया रामेण विदितात्मना ।तीक्ष्णं विषमिवास्वाद्य दुर्लभं मम जीवितम्॥
sarvathā tena hīnāyā rāmeṇa viditātmanā |tīkṣṇaṃ viṣamivāsvādya durlabhaṃ mama jīvitam ||
कीदृशं तु मया पापं पुरा जन्मान्तरे कृतम् ।येनेदं प्राप्यते दुःखं मया घोरं सुदारुणम्॥
kīdṛśaṃ tu mayā pāpaṃ purā janmāntare kṛtam |yenedaṃ prāpyate duḥkhaṃ mayā ghoraṃ sudāruṇam ||
जीवितं त्यक्तुमिच्छामि शोकेन महता वृता ।राक्षसीभिश्च रक्ष्यन्त्या रामो नासाद्यते मया॥
jīvitaṃ tyaktumicchāmi śokena mahatā vṛtā |rākṣasībhiśca rakṣyantyā rāmo nāsādyate mayā ||
धिगस्तु खलु मानुष्यं धिगस्तु परवश्यताम् ।न शक्यं यत् परित्यक्तुमात्मच्छन्देन जीवितम्॥
dhigastu khalu mānuṣyaṃ dhigastu paravaśyatām |na śakyaṃ yat parityaktumātmacchandena jīvitam ||