Valmiki Ramayana · 20 verses
Read this chapter as a bookसा राक्षसेन्द्रस्य वचो निशम्य तद्रावणस्याप्रियमप्रियार्ता ।सीता वितत्रास यथा वनान्ते सिंहाभिपन्ना गजराजकन्या॥
sā rākṣasendrasya vaco niśamya tadrāvaṇasyāpriyamapriyārtā |sītā vitatrāsa yathā vanānte siṃhābhipannā gajarājakanyā ||
सा राक्षसीमध्यगता च भीरुर्वाग्भिर्भृशं रावणतर्जिता च ।कान्तारमध्ये विजने विसृष्टा बालेव कन्या विललाप सीता॥
sā rākṣasīmadhyagatā ca bhīrurvāgbhirbhṛśaṃ rāvaṇatarjitā ca |kāntāramadhye vijane visṛṣṭā bāleva kanyā vilalāpa sītā ||
सत्यं बतेदं प्रवदन्ति लोके नाकालमृत्युर्भवतीति सन्तः ।यत्राहमेवं परिभर्त्स्यमाना जीवामि किंचित्क्षणमप्यपुण्या॥
satyaṃ batedaṃ pravadanti loke nākālamṛtyurbhavatīti santaḥ |yatrāhamevaṃ paribhartsyamānā jīvāmi kiṃcitkṣaṇamapyapuṇyā ||
सुखाद्विहीनं बहुदुःखपूर्णमिदं तु नूनं हृदयं स्थिरं मे ।विशीर्यते यन्न सहस्रधा ऽद्य वज्राहतं शृङ्गमिवाचलस्य॥
sukhādvihīnaṃ bahuduḥkhapūrṇamidaṃ tu nūnaṃ hṛdayaṃ sthiraṃ me |viśīryate yanna sahasradhā 'dya vajrāhataṃ śṛṅgamivācalasya ||
नैवास्ति दोषं मम नूनमत्र वध्या ऽहमस्याप्रियदर्शनस्य ।भावं न चास्याहमनुप्रदातुमलं द्विजो मन्त्रमिवाद्विजाय॥
naivāsti doṣaṃ mama nūnamatra vadhyā 'hamasyāpriyadarśanasya |bhāvaṃ na cāsyāhamanupradātumalaṃ dvijo mantramivādvijāya ||
नूनं ममाङ्गान्यचिरादनार्यः शस्त्रैः शितैश्छेत्स्यति राक्षसेन्द्रः ।तस्मिन्ननागच्छति लोकनाथे गर्भस्थजन्तोरिव शल्यकृन्तः॥
nūnaṃ mamāṅgānyacirādanāryaḥ śastraiḥ śitaiśchetsyati rākṣasendraḥ |tasminnanāgacchati lokanāthe garbhasthajantoriva śalyakṛntaḥ ||
दुःखं बतेदं मम दुःखिताया मासौ चिरायाधिगमिष्यतो द्वौ ।बद्धस्य वध्यस्य तथा निशान्ते राजापराधादिव तस्करस्य॥
duḥkhaṃ batedaṃ mama duḥkhitāyā māsau cirāyādhigamiṣyato dvau |baddhasya vadhyasya tathā niśānte rājāparādhādiva taskarasya ||
हा राम हा लक्ष्मण हा सुमित्रे हा राममातः सह मे जनन्या ।एषा विपद्याम्यहमल्पभाग्या माहार्णवे नौरिव मूढवाता॥
hā rāma hā lakṣmaṇa hā sumitre hā rāmamātaḥ saha me jananyā |eṣā vipadyāmyahamalpabhāgyā māhārṇave nauriva mūḍhavātā ||
तरस्विनौ धारयता मृगस्य सत्त्वेन रूपं मनुजेन्द्रपुत्रौ ।नूनं विशस्तौ मम कारणात् तौ सिंहर्षभौ द्वाविव वैद्यतेन॥
tarasvinau dhārayatā mṛgasya sattvena rūpaṃ manujendraputrau |nūnaṃ viśastau mama kāraṇāt tau siṃharṣabhau dvāviva vaidyatena ||
नूनं स कालो मृगरूपधारी मामल्पभाग्यां लुलुभे तदानीम् ।यत्रार्यपुत्रं विससर्ज मूढा रामानुजं लक्ष्मणपूर्वजं च॥
nūnaṃ sa kālo mṛgarūpadhārī māmalpabhāgyāṃ lulubhe tadānīm |yatrāryaputraṃ visasarja mūḍhā rāmānujaṃ lakṣmaṇapūrvajaṃ ca ||
हा राम सत्यव्रत दीर्घबाहो हा पूर्णचन्द्रप्रतिमानवक्र ।रा जीवलोकस्य हितः प्रियश्च वध्यां न मां वेत्सि हि राक्षसानाम्॥
hā rāma satyavrata dīrghabāho hā pūrṇacandrapratimānavakra |rā jīvalokasya hitaḥ priyaśca vadhyāṃ na māṃ vetsi hi rākṣasānām ||
अनन्यदेवत्वमियं क्षमा च भूमौ च शय्या नियमश्च धर्मे ।पतिव्रतात्वं विफलं ममेदं कृतं कृतघ्नेष्विव मानुषाणाम्॥
ananyadevatvamiyaṃ kṣamā ca bhūmau ca śayyā niyamaśca dharme |pativratātvaṃ viphalaṃ mamedaṃ kṛtaṃ kṛtaghneṣviva mānuṣāṇām ||
मोघो हि धर्मश्चरितो मया ऽयं तथैकपत्नीत्वमिदं निरर्थम् ।या त्वां न पश्यामि कृशा विवर्णा हीना त्वया सङ्गमने निराशा॥
mogho hi dharmaścarito mayā 'yaṃ tathaikapatnītvamidaṃ nirartham |yā tvāṃ na paśyāmi kṛśā vivarṇā hīnā tvayā saṅgamane nirāśā ||
पितुर्निदेशं नियमेन कृत्वा वनान्निवृत्तश्चरितव्रतश्च ।स्त्रीभिस्तु मन्ये विपुलेक्षणाभिस्त्वं रंस्यसे वीतभयः कृतार्थः॥
piturnideśaṃ niyamena kṛtvā vanānnivṛttaścaritavrataśca |strībhistu manye vipulekṣaṇābhistvaṃ raṃsyase vītabhayaḥ kṛtārthaḥ ||
अहं तु राम त्वयि जातकामा चिरं विनाशाय निबद्धभावा ।मोघं चरित्वा ऽथ तपोव्रतं च त्यक्ष्यामि धिग् जीवितमल्पभाग्या॥
ahaṃ tu rāma tvayi jātakāmā ciraṃ vināśāya nibaddhabhāvā |moghaṃ caritvā 'tha tapovrataṃ ca tyakṣyāmi dhig jīvitamalpabhāgyā ||
सा जीवितं क्षिप्रमहं त्यजेयं विषेण शस्त्रेण शितेन वापि ।विषस्य दाता नहि मे ऽस्ति कश्चिच्छस्त्रस्य वा वेश्मनि राक्षसस्य॥
sā jīvitaṃ kṣipramahaṃ tyajeyaṃ viṣeṇa śastreṇa śitena vāpi |viṣasya dātā nahi me 'sti kaścicchastrasya vā veśmani rākṣasasya ||
इतीव देवी बहुधा विलप्य सर्वात्मना राममनुस्मरन्ती ।प्रवेपमाना परिशुष्कवक्त्रा नगोत्तमं पुष्पितमाससाद॥
itīva devī bahudhā vilapya sarvātmanā rāmamanusmarantī |pravepamānā pariśuṣkavaktrā nagottamaṃ puṣpitamāsasāda ||
शोकाभितप्ता बहुधा विचिन्त्य सीता ऽथ वेण्युद्ग्रथनं गृहीत्वा ।उद्बध्य वेण्युद्ग्रथनेन शीघ्रमहं गमिष्यामि यमस्य मूलम्॥
śokābhitaptā bahudhā vicintya sītā 'tha veṇyudgrathanaṃ gṛhītvā |udbadhya veṇyudgrathanena śīghramahaṃ gamiṣyāmi yamasya mūlam ||
उपस्थिता सा मृदुसर्वगात्रा शाखां गृहीत्वा ऽथ नगस्य तस्य॥
upasthitā sā mṛdusarvagātrā śākhāṃ gṛhītvā 'tha nagasya tasya ||
तस्यास्तु रामं प्रविचिन्तयन्त्या रामानुजं स्वं च कुलं शुभाङ्ग्याः ।शोकानिमित्तानि तथा बहूनि धैर्यार्जितानि प्रवराणि लोके ।प्रादुर्निमित्तानि तदा बभूवुः पुरापि सिद्धान्युपलक्षितानि॥
tasyāstu rāmaṃ pravicintayantyā rāmānujaṃ svaṃ ca kulaṃ śubhāṅgyāḥ |śokānimittāni tathā bahūni dhairyārjitāni pravarāṇi loke |prādurnimittāni tadā babhūvuḥ purāpi siddhānyupalakṣitāni ||