Kanda.Sarga 5.64

सुग्रीवेणैवमुक्तस्तु हृष्टो दधिमुखः कपिः ।राघवं लक्ष्मणं चैव सुग्रीवं चाभ्यवादयत्॥

sugrīveṇaivamuktastu hṛṣṭo dadhimukhaḥ kapiḥ |rāghavaṃ lakṣmaṇaṃ caiva sugrīvaṃ cābhyavādayat ||

स प्रणम्य च सुग्रीवं राघवौ च महाबलौ ।वानरैः सहितैः शूरैर्दिवमेवोत्पपात ह॥

sa praṇamya ca sugrīvaṃ rāghavau ca mahābalau |vānaraiḥ sahitaiḥ śūrairdivamevotpapāta ha ||

स यथैवागतः पूर्वं तथैव त्वरितं गतः ।निपत्य गगनाद्भूमौ तद्वनं प्रविवेश ह॥

sa yathaivāgataḥ pūrvaṃ tathaiva tvaritaṃ gataḥ |nipatya gaganādbhūmau tadvanaṃ praviveśa ha ||

स प्रविष्टो मधुवनं ददर्श हरियूथपान् ।विमदानुत्थितान् सर्वान् मेहमानान् मधूदकम्॥

sa praviṣṭo madhuvanaṃ dadarśa hariyūthapān |vimadānutthitān sarvān mehamānān madhūdakam ||

स तानुपागमद्वीरो बद्ध्वा करपुटाञ्जलिम् ।उवाच वचनं श्लक्ष्णमिदं हृष्टवदङ्गदम्॥

sa tānupāgamadvīro baddhvā karapuṭāñjalim |uvāca vacanaṃ ślakṣṇamidaṃ hṛṣṭavadaṅgadam ||

सौम्य रोषो न कर्तव्यो यदेभिरभिवारितः ।अज्ञानाद्रक्षिभिः क्रोधाद्भवन्तः प्रतिषेधिताः॥

saumya roṣo na kartavyo yadebhirabhivāritaḥ |ajñānādrakṣibhiḥ krodhādbhavantaḥ pratiṣedhitāḥ ||

युवराजस्त्वमीशश्च वनस्यास्य महाबल ।मौर्ख्यात् पूर्वं कृतो दोषस्तं भवान् क्षन्तुमर्हति॥

yuvarājastvamīśaśca vanasyāsya mahābala |maurkhyāt pūrvaṃ kṛto doṣastaṃ bhavān kṣantumarhati ||

आख्यातं हि मया गत्वा पितृव्यस्य तवानघ ।इहोपयातं सर्वेषामेतेषां वनचारिणाम्॥

ākhyātaṃ hi mayā gatvā pitṛvyasya tavānagha |ihopayātaṃ sarveṣāmeteṣāṃ vanacāriṇām ||

स त्वदागमनं श्रुत्वा सहैभिर्हरियूथपैः ।प्रहृष्टो न तु रुष्टो ऽसौ वनं श्रुत्वा प्रधर्षितम्॥

sa tvadāgamanaṃ śrutvā sahaibhirhariyūthapaiḥ |prahṛṣṭo na tu ruṣṭo 'sau vanaṃ śrutvā pradharṣitam ||

प्रहृष्टो मां पितृव्यस्ते सुग्रीवो वानरेश्वरः ।शीघ्रं प्रेषय सर्वांस्तानिति होवाच पार्थिवः॥

prahṛṣṭo māṃ pitṛvyaste sugrīvo vānareśvaraḥ |śīghraṃ preṣaya sarvāṃstāniti hovāca pārthivaḥ ||

श्रुत्वा दधिमुखस्येदं वचनं श्लक्ष्णमङ्गदः ।अब्रवीत्तान् हरिश्रेष्ठो वाक्यं वाक्यविशारदः॥

śrutvā dadhimukhasyedaṃ vacanaṃ ślakṣṇamaṅgadaḥ |abravīttān hariśreṣṭho vākyaṃ vākyaviśāradaḥ ||

शङ्के श्रुतो ऽयं वृत्तान्तो रामेण हरियूथपाः ।तत्क्षमं नेह नः स्थातुं कृते कार्ये परन्तपाः॥

śaṅke śruto 'yaṃ vṛttānto rāmeṇa hariyūthapāḥ |tatkṣamaṃ neha naḥ sthātuṃ kṛte kārye parantapāḥ ||

पीत्वा मधु यथाकामं विश्रान्ता वनचारिणः ।किं शेषं गमनं तत्र सुग्रीवो यत्र मे गुरुः॥

pītvā madhu yathākāmaṃ viśrāntā vanacāriṇaḥ |kiṃ śeṣaṃ gamanaṃ tatra sugrīvo yatra me guruḥ ||

सर्वे यथा मां वक्ष्यन्ति समेत्य हरियूथपाः ।तथा ऽस्मि कर्ता कर्तव्ये भवद्भिः परवानहम्॥

sarve yathā māṃ vakṣyanti sametya hariyūthapāḥ |tathā 'smi kartā kartavye bhavadbhiḥ paravānaham ||

नाज्ञापयितुमीशो ऽहं युवराजो ऽस्मि यद्यपि ।अयुक्तं कृतकर्माणो यूयं धर्षयितुं मया॥

nājñāpayitumīśo 'haṃ yuvarājo 'smi yadyapi |ayuktaṃ kṛtakarmāṇo yūyaṃ dharṣayituṃ mayā ||

ब्रुवतश्चाङ्गदश्यैवं श्रुत्वा वचनमव्ययम् ।प्रहृष्टमनसो वाक्यमिदमूचुर्वनौकसः॥

bruvataścāṅgadaśyaivaṃ śrutvā vacanamavyayam |prahṛṣṭamanaso vākyamidamūcurvanaukasaḥ ||

एवं वक्ष्यति को राजन् प्रभुः सन् वानरर्षभ ।ऐश्वर्यमदमत्तो हि सर्वो ऽहमिति मन्यते॥

evaṃ vakṣyati ko rājan prabhuḥ san vānararṣabha |aiśvaryamadamatto hi sarvo 'hamiti manyate ||

तव चेदं सुसदृशं वाक्यं नान्यस्य कस्यचित् ।सन्नतिर्हि तवाख्याति भविष्यच्छुभयोग्यताम्॥

tava cedaṃ susadṛśaṃ vākyaṃ nānyasya kasyacit |sannatirhi tavākhyāti bhaviṣyacchubhayogyatām ||

सर्वे वयमपि प्राप्तास्तत्र गन्तुं कृतक्षणाः ।स यत्र हरिवीराणां सुग्रीवः पतिरव्ययः॥

sarve vayamapi prāptāstatra gantuṃ kṛtakṣaṇāḥ |sa yatra harivīrāṇāṃ sugrīvaḥ patiravyayaḥ ||

त्वया ह्यनुक्तैर्हरिभिर्नैव शक्यं पदात्पदम् ।क्वचिद्गन्तुं हरिश्रेष्ठ ब्रूमः सत्यमिदं तु ते॥

tvayā hyanuktairharibhirnaiva śakyaṃ padātpadam |kvacidgantuṃ hariśreṣṭha brūmaḥ satyamidaṃ tu te ||

एवं तु वदतां तेषामङ्गदः प्रत्यभाषत ।बाढं गच्छाम इत्युक्त्वा खमुत्पेतुर्महाबलाः॥

evaṃ tu vadatāṃ teṣāmaṅgadaḥ pratyabhāṣata |bāḍhaṃ gacchāma ityuktvā khamutpeturmahābalāḥ ||

उत्पतन्तमनूत्पेतुः सर्वे ते हरियूथपाः ।कृत्वा ऽ ऽकाशं निराकाशं यन्त्रोत्क्षिप्ता इवाचलाः॥

utpatantamanūtpetuḥ sarve te hariyūthapāḥ |kṛtvā ' 'kāśaṃ nirākāśaṃ yantrotkṣiptā ivācalāḥ ||

ते ऽम्बरं सहसोत्पत्य वेगवन्तः प्लवङ्गमाः ।विनदन्तो महानादं घना वातेरिता यथा॥

te 'mbaraṃ sahasotpatya vegavantaḥ plavaṅgamāḥ |vinadanto mahānādaṃ ghanā vāteritā yathā ||

अङ्गदे समनुप्राप्ते सुग्रीवो वानराधिपः ।उवाच शोकोपहतं रामं कमललोचनम्॥

aṅgade samanuprāpte sugrīvo vānarādhipaḥ |uvāca śokopahataṃ rāmaṃ kamalalocanam ||

समाश्वसिहि भद्र ते दृष्टा देवी न संशयः ।नागन्तुमिह शक्यं तैरतीते समये हि नः॥

samāśvasihi bhadra te dṛṣṭā devī na saṃśayaḥ |nāgantumiha śakyaṃ tairatīte samaye hi naḥ ||

न मत्सकाशमागच्छेत् कृत्ये हि विनिपातिते ।युवराजो महाबाहुः प्लवतां प्रवरो ऽङ्गदः॥

na matsakāśamāgacchet kṛtye hi vinipātite |yuvarājo mahābāhuḥ plavatāṃ pravaro 'ṅgadaḥ ||

यद्यप्यकृतकृत्यानामीदृशः स्यादुपक्रमः ।भवेत् स दीनवदनो भ्रान्तविप्लुतमानसः॥

yadyapyakṛtakṛtyānāmīdṛśaḥ syādupakramaḥ |bhavet sa dīnavadano bhrāntaviplutamānasaḥ ||

पितृपैतामहं चैतत् पूर्वकैरभिरक्षितम् ।न मे मधुवनं हन्यादहृष्टः प्लवगेश्वरः॥

pitṛpaitāmahaṃ caitat pūrvakairabhirakṣitam |na me madhuvanaṃ hanyādahṛṣṭaḥ plavageśvaraḥ ||

कौसल्या सुप्रजा राम समाश्वसिहि सुव्रत ।दृष्टा देवी न सन्देहो न चान्येन हनूमता॥

kausalyā suprajā rāma samāśvasihi suvrata |dṛṣṭā devī na sandeho na cānyena hanūmatā ||

न ह्यन्यः कर्मणो हेतुः साधने ऽस्य हनूमतः ।हनूमति हि सिद्धिश्च मतिश्च मतिसत्तम ।व्यवसायश्च वीर्यं च सूर्य तेज इव ध्रुवम्॥

na hyanyaḥ karmaṇo hetuḥ sādhane 'sya hanūmataḥ |hanūmati hi siddhiśca matiśca matisattama |vyavasāyaśca vīryaṃ ca sūrya teja iva dhruvam ||

जाम्बवान् यत्र नेता स्यादङ्गदश्च बलेश्वरः ।हनुमांश्चाप्यधिष्ठाता न तस्य गतिरन्यथा॥

jāmbavān yatra netā syādaṅgadaśca baleśvaraḥ |hanumāṃścāpyadhiṣṭhātā na tasya gatiranyathā ||

मा भूश्चिन्तासमायुक्तः सम्प्रत्यमितविक्रम॥

mā bhūścintāsamāyuktaḥ sampratyamitavikrama ||

ततः किलकिलाशब्दं शुश्रावासन्नमम्बरे ।हनुमत्कर्मदृप्तानां नर्दतां काननौकसाम् ।किष्किन्धामुपयातानां सिद्धिं कथयतामिव॥

tataḥ kilakilāśabdaṃ śuśrāvāsannamambare |hanumatkarmadṛptānāṃ nardatāṃ kānanaukasām |kiṣkindhāmupayātānāṃ siddhiṃ kathayatāmiva ||

ततः श्रुत्वा निनादं तं कपीनां कपिसत्तमः ।आयताञ्चितलाङ्गूलः सो ऽभवद्धृष्टमानसः॥

tataḥ śrutvā ninādaṃ taṃ kapīnāṃ kapisattamaḥ |āyatāñcitalāṅgūlaḥ so 'bhavaddhṛṣṭamānasaḥ ||

आजग्मुस्ते ऽपि हरयो रामदर्शनकांक्षिणः ।अङ्गदं पुरतः कृत्वा हनूमन्तं च वानरम्॥

ājagmuste 'pi harayo rāmadarśanakāṃkṣiṇaḥ |aṅgadaṃ purataḥ kṛtvā hanūmantaṃ ca vānaram ||

ते ऽङ्गदप्रमुखा वीराः प्रहृष्टाश्च मुदा ऽन्विताः ।निपेतुर्हरिराजस्य समीपे राघवस्य च॥

te 'ṅgadapramukhā vīrāḥ prahṛṣṭāśca mudā 'nvitāḥ |nipeturharirājasya samīpe rāghavasya ca ||

हनुमांश्च महाबाहुः प्रणम्य शिरसा ततः ।नियतामक्षतां देवीं राघवाय न्यवेदयत्॥

hanumāṃśca mahābāhuḥ praṇamya śirasā tataḥ |niyatāmakṣatāṃ devīṃ rāghavāya nyavedayat ||

निश्चितार्थस्ततस्तस्मिन् सुग्रीवः पवनात्मजे ।लक्ष्मणः प्रीतिमान् प्रीतं बहुमानादवैक्षत॥

niścitārthastatastasmin sugrīvaḥ pavanātmaje |lakṣmaṇaḥ prītimān prītaṃ bahumānādavaikṣata ||

प्रीत्या च रममाणो ऽथ राघवः परवीरहा ।बहुमानेन महता हनुमन्तमवैक्षत॥

prītyā ca ramamāṇo 'tha rāghavaḥ paravīrahā |bahumānena mahatā hanumantamavaikṣata ||