Loading
Valmiki Ramayana · 31 verses
Read this chapter as a bookस तेन तु तथा क्रोधात् काकुत्स्थेनार्दितो रणे ।रावणः समरश्लाघी महाक्रोधमुपागमत्॥
sa tena tu tathā krodhāt kākutsthenārdito raṇe |rāvaṇaḥ samaraślāghī mahākrodhamupāgamat ||
स दीप्तनयनो रोषाच्चापमायम्य वीर्यवान् ।अभ्यर्दयत् सुसङ्क्रुद्धो राघवं परमाहवे॥
sa dīptanayano roṣāccāpamāyamya vīryavān |abhyardayat susaṅkruddho rāghavaṃ paramāhave ||
बाणधारासहस्रैस्तैः स तोयद इवाम्बरात् ।राघवं रावणो बाणैस्तटाकमिव पूरयत्॥
bāṇadhārāsahasraistaiḥ sa toyada ivāmbarāt |rāghavaṃ rāvaṇo bāṇaistaṭākamiva pūrayat ||
पूरितः शरजालेन धनुर्मुक्तेन संयुगे ।महागिरिरिवाकम्प्यः काकुत्स्थो न प्रकम्पते॥
pūritaḥ śarajālena dhanurmuktena saṃyuge |mahāgiririvākampyaḥ kākutstho na prakampate ||
स शरैः शरजालानि वारयन् समरे स्थितः ।गभस्तीनिव सूर्यस्य प्रतिजग्राह वीर्यवान्॥
sa śaraiḥ śarajālāni vārayan samare sthitaḥ |gabhastīniva sūryasya pratijagrāha vīryavān ||
ततः शरसहस्राणि क्षिप्रहस्तो निशाचरः ।निजघानोरसि क्रुद्धो राघवस्य महात्मनः॥
tataḥ śarasahasrāṇi kṣiprahasto niśācaraḥ |nijaghānorasi kruddho rāghavasya mahātmanaḥ ||
स शोणित समादिग्धः समरे लक्ष्मणाग्रजः ।दृष्टः फुल्ल इवारण्ये सुमहान् किंशुकद्रुमः॥
sa śoṇita samādigdhaḥ samare lakṣmaṇāgrajaḥ |dṛṣṭaḥ phulla ivāraṇye sumahān kiṃśukadrumaḥ ||
शराभिघातसंरब्धः सो ऽपि जग्राह सायकान् ।काकुत्स्थः सुमहातेजा युगान्तादित्यतेजसः॥
śarābhighātasaṃrabdhaḥ so 'pi jagrāha sāyakān |kākutsthaḥ sumahātejā yugāntādityatejasaḥ ||
ततो ऽयोन्यं सुसंरब्धावुभौ तौ रामरावणौ ।शरान्धकारे समरे नोपालक्षयतां तदा॥
tato 'yonyaṃ susaṃrabdhāvubhau tau rāmarāvaṇau |śarāndhakāre samare nopālakṣayatāṃ tadā ||
ततः क्रोधसमाविष्टो रामो दशरथात्मजः ।उवाच रावणं वीरः प्रहस्य परुषं वचः॥
tataḥ krodhasamāviṣṭo rāmo daśarathātmajaḥ |uvāca rāvaṇaṃ vīraḥ prahasya paruṣaṃ vacaḥ ||
मम भार्या जनस्थानादज्ञानाद्राक्षसाधम ।हृता ते विवशा यस्मात्तस्मात्त्वं नासि वीर्यवान्॥
mama bhāryā janasthānādajñānādrākṣasādhama |hṛtā te vivaśā yasmāttasmāttvaṃ nāsi vīryavān ||
मया विरहितां दीनां वर्तमानां महावने ।वैदेहीं प्रसभं हृत्वा शूरो ऽहमिति मन्यसे॥
mayā virahitāṃ dīnāṃ vartamānāṃ mahāvane |vaidehīṃ prasabhaṃ hṛtvā śūro 'hamiti manyase ||
स्त्रीषु शूर विनाथासु परदाराभिमर्शक ।कृत्वा कापुरुषं कर्म शूरो ऽहमिति मन्यसे॥
strīṣu śūra vināthāsu paradārābhimarśaka |kṛtvā kāpuruṣaṃ karma śūro 'hamiti manyase ||
भिन्नमर्याद निर्लज्ज चारित्रेष्वनवस्थित ।दर्पान्मृत्युमुपादाय शूरो ऽहमिति मन्यसे॥
bhinnamaryāda nirlajja cāritreṣvanavasthita |darpānmṛtyumupādāya śūro 'hamiti manyase ||
शूरेण धनदभ्रात्रा बलैः समुदितेन च ।श्लाघनीयं यशस्यं च कृतं कर्म महत्त्वया॥
śūreṇa dhanadabhrātrā balaiḥ samuditena ca |ślāghanīyaṃ yaśasyaṃ ca kṛtaṃ karma mahattvayā ||
उत्सेकेनाभिपन्नस्य गर्हितस्याहितस्य च ।कर्मणः प्राप्नुहीदानीं तस्याद्य सुमहत् फलम्॥
utsekenābhipannasya garhitasyāhitasya ca |karmaṇaḥ prāpnuhīdānīṃ tasyādya sumahat phalam ||
शूरो ऽहमिति चात्मानमवगच्छसि दुर्मते ।नैव लज्जा ऽस्ति ते सीतां चोरवद् व्यपकर्षतः॥
śūro 'hamiti cātmānamavagacchasi durmate |naiva lajjā 'sti te sītāṃ coravad vyapakarṣataḥ ||
यदि मत्सन्निधौ सीता धर्षिता स्यात्त्वया बलात् ।भ्रातरं तु खरं पश्येस्तदा मत्सायकैर्हतः॥
yadi matsannidhau sītā dharṣitā syāttvayā balāt |bhrātaraṃ tu kharaṃ paśyestadā matsāyakairhataḥ ||
दिष्ट्या ऽसि मम दुष्टात्मंश्चक्षुर्विषयमागतः ।अद्य त्वां सायकैस्तीक्ष्णैर्नयामि यमसादनम्॥
diṣṭyā 'si mama duṣṭātmaṃścakṣurviṣayamāgataḥ |adya tvāṃ sāyakaistīkṣṇairnayāmi yamasādanam ||
अद्य ते मच्छरैश्छिन्नं शिरो ज्वलितकुण्डलम् ।क्रव्यादा व्यपकर्षन्तु विकीर्णं रणपांसुषु॥
adya te maccharaiśchinnaṃ śiro jvalitakuṇḍalam |kravyādā vyapakarṣantu vikīrṇaṃ raṇapāṃsuṣu ||
निपत्योरसि गृध्रास्ते क्षितौ क्षिप्तस्य रावण ।पिबन्तु रुधिरं तर्षाच्छरशल्यान्तरोत्थितम्॥
nipatyorasi gṛdhrāste kṣitau kṣiptasya rāvaṇa |pibantu rudhiraṃ tarṣāccharaśalyāntarotthitam ||
अद्य मद्बाणभिन्नस्य गतासोः पतितस्य ते ।कर्षन्त्वन्त्राणि पतगा गरुत्मन्त इवोरगान्॥
adya madbāṇabhinnasya gatāsoḥ patitasya te |karṣantvantrāṇi patagā garutmanta ivoragān ||
इत्येवं संवदन् वीरो रामः शत्रुनिबर्हणः ।राक्षसेन्द्रं समीपस्थं शरवर्षैरवाकिरत्॥
ityevaṃ saṃvadan vīro rāmaḥ śatrunibarhaṇaḥ |rākṣasendraṃ samīpasthaṃ śaravarṣairavākirat ||
बभूव द्विगुणं वीर्यं बलं हर्षश्च संयुगे ।रामस्यास्त्रबलं चैव शत्रोर्निधनकाङ्क्षिणः॥
babhūva dviguṇaṃ vīryaṃ balaṃ harṣaśca saṃyuge |rāmasyāstrabalaṃ caiva śatrornidhanakāṅkṣiṇaḥ ||
प्रादुर्बभूवुरस्त्राणि सर्वाणि विदितात्मनः ।प्रहर्षाच्च महातेजाः शीघ्रहस्ततरो ऽभवत्॥
prādurbabhūvurastrāṇi sarvāṇi viditātmanaḥ |praharṣācca mahātejāḥ śīghrahastataro 'bhavat ||
शुभान्येतानि चिह्नानि विज्ञायात्मगतानि सः ।भूय एवार्दयद्रामो रावणं राक्षसान्तकृत्॥
śubhānyetāni cihnāni vijñāyātmagatāni saḥ |bhūya evārdayadrāmo rāvaṇaṃ rākṣasāntakṛt ||
हरीणां चाश्मनिकरैः शरवर्षैश्च राघवात् ।हन्यमानो दशग्रीवो विघूर्णहृदयो ऽभवत्॥
harīṇāṃ cāśmanikaraiḥ śaravarṣaiśca rāghavāt |hanyamāno daśagrīvo vighūrṇahṛdayo 'bhavat ||
यदा च शस्त्रं नारेभे न व्यकर्षच्छरासनम् ।नास्य प्रत्यकरोद्वीर्यं विक्लेवेनान्तरात्मना॥
yadā ca śastraṃ nārebhe na vyakarṣaccharāsanam |nāsya pratyakarodvīryaṃ viklevenāntarātmanā ||
क्षिप्ताश्चापि शरास्तेन शस्त्राणि विविधानि च ।न रणार्थाय वर्तन्ते मृत्युकाले ऽभिवर्ततः॥
kṣiptāścāpi śarāstena śastrāṇi vividhāni ca |na raṇārthāya vartante mṛtyukāle 'bhivartataḥ ||
सूतस्तु रथनेता ऽस्य तदवस्थं समीक्ष्य तम् ।शनैर्युद्धादसम्भ्रान्तो रथं तस्यापवाहयत्॥
sūtastu rathanetā 'sya tadavasthaṃ samīkṣya tam |śanairyuddhādasambhrānto rathaṃ tasyāpavāhayat ||
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे पञ्चोत्तरशततमः सर्गः॥
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe pañcottaraśatatamaḥ sargaḥ ||