Kanda.Sarga 6.106

स तु मोहात् सुसङ्क्रुद्धः कृतान्तबलचोदितः ।क्रोधसंरक्तनयनो रावणः सूतमब्रवीत्॥

sa tu mohāt susaṅkruddhaḥ kṛtāntabalacoditaḥ |krodhasaṃraktanayano rāvaṇaḥ sūtamabravīt ||

हीनवीर्यमिवाशक्तं पौरुषेण विवर्जितम् ।भीरुं लघुमिवासत्त्वं विहीनमिव तेजसा॥

hīnavīryamivāśaktaṃ pauruṣeṇa vivarjitam |bhīruṃ laghumivāsattvaṃ vihīnamiva tejasā ||

विमुक्तमिव मायाभिरस्त्रैरिव बहिष्कृतम् ।मामवज्ञाय दुर्बुद्धे स्वया बुद्ध्या विचेष्टसे॥

vimuktamiva māyābhirastrairiva bahiṣkṛtam |māmavajñāya durbuddhe svayā buddhyā viceṣṭase ||

किमर्थं मामवज्ञाय मच्छन्दमनवेक्ष्य च ।त्वया शत्रोः समक्षं मे रथो ऽयमपवाहितः॥

kimarthaṃ māmavajñāya macchandamanavekṣya ca |tvayā śatroḥ samakṣaṃ me ratho 'yamapavāhitaḥ ||

त्वया ऽद्य हि ममानार्य चिरकालसमार्जितम् ।यशो वीर्यं च तेजश्च प्रत्ययश्च विनाशितः॥

tvayā 'dya hi mamānārya cirakālasamārjitam |yaśo vīryaṃ ca tejaśca pratyayaśca vināśitaḥ ||

शत्रोः प्रख्यातवीर्यस्य रञ्जनीयस्य विक्रमैः ।पश्यतो युद्धलुब्धो ऽहं कृतः कापुरुषस्त्वया॥

śatroḥ prakhyātavīryasya rañjanīyasya vikramaiḥ |paśyato yuddhalubdho 'haṃ kṛtaḥ kāpuruṣastvayā ||

यस्त्वं रथमिमं मोहात् न चोद्वहसि दुर्मते ।सत्यो ऽयं प्रतितर्को मे परेण त्वमुपस्कृतः॥

yastvaṃ rathamimaṃ mohāt na codvahasi durmate |satyo 'yaṃ pratitarko me pareṇa tvamupaskṛtaḥ ||

न हि तद्विद्यते कर्म सुहृदो हितकाङ्क्षिणः ।रिपूणां सदृशं चैतन्न त्वयैतत् स्वनुष्ठितम्॥

na hi tadvidyate karma suhṛdo hitakāṅkṣiṇaḥ |ripūṇāṃ sadṛśaṃ caitanna tvayaitat svanuṣṭhitam ||

निवर्तय रथं शीघ्रं यावन्नोपैति मे रिपुः ।यदि वा ऽध्युषितो वा ऽसि स्मर्यन्ते यदि वा गुणाः॥

nivartaya rathaṃ śīghraṃ yāvannopaiti me ripuḥ |yadi vā 'dhyuṣito vā 'si smaryante yadi vā guṇāḥ ||

एवं परुषमुक्तस्तु हितबुद्धिरबुद्धिना ।अब्रवीद्रावणं सूतो हितं सानुनयं वचः॥

evaṃ paruṣamuktastu hitabuddhirabuddhinā |abravīdrāvaṇaṃ sūto hitaṃ sānunayaṃ vacaḥ ||

न भीतो ऽस्मि न मूढो ऽस्मि नोपजप्तो ऽस्मि शत्रुभिः ।न प्रमत्तो न निस्नेहो विस्मृता न च सत्क्रिया॥

na bhīto 'smi na mūḍho 'smi nopajapto 'smi śatrubhiḥ |na pramatto na nisneho vismṛtā na ca satkriyā ||

मया तु हितकामेन यशश्च परिरक्षता ।स्नेहप्रस्कन्नमनसा प्रियमित्यप्रियं कृतम्॥

mayā tu hitakāmena yaśaśca parirakṣatā |snehapraskannamanasā priyamityapriyaṃ kṛtam ||

नास्मिन्नर्थे महाराज त्वं मां प्रियहिते रतम् ।कश्चिल्लघुरिवानार्यो दोषतो गन्तुमर्हसि॥

nāsminnarthe mahārāja tvaṃ māṃ priyahite ratam |kaścillaghurivānāryo doṣato gantumarhasi ||

श्रूयतां त्वभिधास्यामि यन्निमित्तं मया रथः ।नदीवेग इवाभोगे संयुगे विनिवर्तितः॥

śrūyatāṃ tvabhidhāsyāmi yannimittaṃ mayā rathaḥ |nadīvega ivābhoge saṃyuge vinivartitaḥ ||

क्षमं तवावगच्छामि महता रणकर्मणा ।न हि ते वीर सौमुख्यं प्रहर्षं वोपधारये॥

kṣamaṃ tavāvagacchāmi mahatā raṇakarmaṇā |na hi te vīra saumukhyaṃ praharṣaṃ vopadhāraye ||

रथोद्वहनखिन्नाश्च त इमे रथवाजिनः ।दीना धर्मपरिश्रान्ता गावो वर्षहता इव॥

rathodvahanakhinnāśca ta ime rathavājinaḥ |dīnā dharmapariśrāntā gāvo varṣahatā iva ||

निमित्तानि च भूयिष्ठं यानि प्रादुर्भवन्ति नः ।तेषु तेष्वभिपन्नेषु लक्षयाम्यप्रदक्षिणम्॥

nimittāni ca bhūyiṣṭhaṃ yāni prādurbhavanti naḥ |teṣu teṣvabhipanneṣu lakṣayāmyapradakṣiṇam ||

देशकालौ च विज्ञेयौ लक्षणानीङ्गीतानि च ।दैन्यं खेदश्च हर्षश्च रथिनश्च बलाबलम्॥

deśakālau ca vijñeyau lakṣaṇānīṅgītāni ca |dainyaṃ khedaśca harṣaśca rathinaśca balābalam ||

स्थलनिम्नानि भूमेश्च समानि विषमाणि च ।युद्धकालश्च विज्ञेयः परस्यान्तरदर्शनम्॥

sthalanimnāni bhūmeśca samāni viṣamāṇi ca |yuddhakālaśca vijñeyaḥ parasyāntaradarśanam ||

उपयानापयाने च स्थानं प्रत्यपसर्पणम् ।सर्वमेतद्रथस्थेन ज्ञेयं रथकुटुम्बिना॥

upayānāpayāne ca sthānaṃ pratyapasarpaṇam |sarvametadrathasthena jñeyaṃ rathakuṭumbinā ||

तव विश्रमहेतोश्च तथैषां रथवाजिनाम् ।रौद्रं वर्जयता खेदं क्षमं कृतमिदं मया॥

tava viśramahetośca tathaiṣāṃ rathavājinām |raudraṃ varjayatā khedaṃ kṣamaṃ kṛtamidaṃ mayā ||

न मया स्वेच्छया वीर रथो ऽयमपवाहितः॥

na mayā svecchayā vīra ratho 'yamapavāhitaḥ ||

भर्तृस्नेहपरीतेन मयेदं यत्कृतं विभो॥

bhartṛsnehaparītena mayedaṃ yatkṛtaṃ vibho ||

आज्ञापय यथातत्त्वं वक्ष्यस्यरिनिषूदन ।तत्करिष्याम्यहं वीर गतानृण्येन चेतसा॥

ājñāpaya yathātattvaṃ vakṣyasyariniṣūdana |tatkariṣyāmyahaṃ vīra gatānṛṇyena cetasā ||

सन्तुष्टस्तेन वाक्येन रावणस्तस्य सारथेः ।प्रशस्यैनं बहुविधं युद्धलुब्धो ऽब्रवीदिदम्॥

santuṣṭastena vākyena rāvaṇastasya sāratheḥ |praśasyainaṃ bahuvidhaṃ yuddhalubdho 'bravīdidam ||

रथं शीघ्रमिमं सूत राघवाभिमुखं कुरु ।नाहत्वा समरे शत्रून् निवर्तिष्यति रावणः॥

rathaṃ śīghramimaṃ sūta rāghavābhimukhaṃ kuru |nāhatvā samare śatrūn nivartiṣyati rāvaṇaḥ ||

एवमुक्त्वा ततस्तुष्टो रावणो राक्षसेश्वरः ।ददौ तस्मै शुभं ह्येकं हस्ताभरणमुत्तमम्॥

evamuktvā tatastuṣṭo rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ |dadau tasmai śubhaṃ hyekaṃ hastābharaṇamuttamam ||

श्रुत्वा रावणवाक्यं तु सारथिः सन्न्यवर्तत॥

śrutvā rāvaṇavākyaṃ tu sārathiḥ sannyavartata ||

ततो द्रुतं रावणवाक्यचोदितः प्रचोदयामास हयान् स सारथिः ।स राक्षसेन्द्रस्य ततो महारथः क्षणेन रामस्य रणाग्रतो ऽभवत्॥

tato drutaṃ rāvaṇavākyacoditaḥ pracodayāmāsa hayān sa sārathiḥ |sa rākṣasendrasya tato mahārathaḥ kṣaṇena rāmasya raṇāgrato 'bhavat ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे षडुत्तरशततमः सर्गः॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe ṣaḍuttaraśatatamaḥ sargaḥ ||