Kanda.Sarga 6.108

स रथं सारथिर्हृष्टः परसैन्यप्रधर्षणम् ।गन्धर्वनगराकारं समुच्छ्रितपताकिनम्॥

sa rathaṃ sārathirhṛṣṭaḥ parasainyapradharṣaṇam |gandharvanagarākāraṃ samucchritapatākinam ||

युक्तं परमसम्पन्नैर्वाजिभिर्हेममालिभिः ।युद्धोपकरणैः पूर्णं पताकाध्वजमालिनम्॥

yuktaṃ paramasampannairvājibhirhemamālibhiḥ |yuddhopakaraṇaiḥ pūrṇaṃ patākādhvajamālinam ||

ग्रसन्तमिव चाकाशं नादयन्तं वसुन्धराम् ।प्रणाशं परसैन्यानां स्वसैन्यानां प्रहर्षणम् ।रावणस्य रथं क्षिप्रं चोदयामास सारथिः॥

grasantamiva cākāśaṃ nādayantaṃ vasundharām |praṇāśaṃ parasainyānāṃ svasainyānāṃ praharṣaṇam |rāvaṇasya rathaṃ kṣipraṃ codayāmāsa sārathiḥ ||

तमापतन्तं सहसा स्वनवन्तं महास्वनम् ।रथं राक्षसराजस्य नरराजो ददर्श ह ॥ ६.१०८.४ ॥ ।कृष्णवाजिसमायुक्तं युक्तं रौद्रेण वर्चसा ।तडित्पताकागहनं दर्शितेन्द्रायुधायुधम्॥

tamāpatantaṃ sahasā svanavantaṃ mahāsvanam |rathaṃ rākṣasarājasya nararājo dadarśa ha || 6.108.4 || |kṛṣṇavājisamāyuktaṃ yuktaṃ raudreṇa varcasā |taḍitpatākāgahanaṃ darśitendrāyudhāyudham ||

शरधारा विमुञ्चन्तं धारासारमिवाम्बुदम् ।तं दृष्ट्वा मेघसङ्काशमापतन्तं रथं रिपोः॥

śaradhārā vimuñcantaṃ dhārāsāramivāmbudam |taṃ dṛṣṭvā meghasaṅkāśamāpatantaṃ rathaṃ ripoḥ ||

गिरैर्वज्राभिमृष्टस्य दीर्यतः सदृशस्वनम् ।विस्फारयन् वै वेगेन बालचन्द्रनतं धनुः॥

girairvajrābhimṛṣṭasya dīryataḥ sadṛśasvanam |visphārayan vai vegena bālacandranataṃ dhanuḥ ||

उवाच मातलिं रामः सहस्राक्षस्य सारथिम्॥

uvāca mātaliṃ rāmaḥ sahasrākṣasya sārathim ||

मातले पश्य संरब्धमापतन्तं रथं रिपोः॥

mātale paśya saṃrabdhamāpatantaṃ rathaṃ ripoḥ ||

यथा ऽ ऽपसव्यं पतता वेगेन महता पुनः ।समरे हन्तुमात्मानं तथा तेन कृता मतिः॥

yathā ' 'pasavyaṃ patatā vegena mahatā punaḥ |samare hantumātmānaṃ tathā tena kṛtā matiḥ ||

तदप्रमादमातिष्ठन् प्रत्युद्गच्छ रथं रिपोः ।विध्वंसयितुमिच्छामि वायुर्मेघमिवोत्थितम्॥

tadapramādamātiṣṭhan pratyudgaccha rathaṃ ripoḥ |vidhvaṃsayitumicchāmi vāyurmeghamivotthitam ||

अविक्लवमसम्भ्रान्तमव्यग्रहृदयेक्षणम् ।रश्मिसञ्चारनियतं प्रचोदय रथं द्रुतम्॥

aviklavamasambhrāntamavyagrahṛdayekṣaṇam |raśmisañcāraniyataṃ pracodaya rathaṃ drutam ||

कामं न त्वं समाधेयः पुरन्दररथोचितः ।युयुत्सुरहमेकाग्रः स्मारये त्वां न शिक्षये॥

kāmaṃ na tvaṃ samādheyaḥ purandararathocitaḥ |yuyutsurahamekāgraḥ smāraye tvāṃ na śikṣaye ||

परितुष्टः स रामस्य तेन वाक्येन मातलिः ।प्रचोदयामास रथं सुरसारथिसत्तमः॥

parituṣṭaḥ sa rāmasya tena vākyena mātaliḥ |pracodayāmāsa rathaṃ surasārathisattamaḥ ||

अपसव्यं ततः कुर्वन् रावणस्य महारथम् ।चक्रोत्क्षिप्तेन रजसा रावणं व्यवधानयत्॥

apasavyaṃ tataḥ kurvan rāvaṇasya mahāratham |cakrotkṣiptena rajasā rāvaṇaṃ vyavadhānayat ||

ततः क्रुद्धो दशग्रीवस्ताम्रविस्फारितेक्षणः ।रथप्रतिमुखं रामं सायकैरवधूनयत्॥

tataḥ kruddho daśagrīvastāmravisphāritekṣaṇaḥ |rathapratimukhaṃ rāmaṃ sāyakairavadhūnayat ||

धर्षणामर्षितो रामो धैर्यं रोषेण लम्भयन् ।जग्राह सुमहावेगमैन्द्रं युधि शरासनम् ।शरांश्च सुमहातेजाः सूर्यरश्मिसमप्रभान्॥

dharṣaṇāmarṣito rāmo dhairyaṃ roṣeṇa lambhayan |jagrāha sumahāvegamaindraṃ yudhi śarāsanam |śarāṃśca sumahātejāḥ sūryaraśmisamaprabhān ||

तदोपोढं महद्युद्धमन्योन्यवधकाङ्क्षिणोः ।परस्पराभिमुखयोर्दृप्तयोरिव सिंहयोः॥

tadopoḍhaṃ mahadyuddhamanyonyavadhakāṅkṣiṇoḥ |parasparābhimukhayordṛptayoriva siṃhayoḥ ||

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ।समेयुर्द्वैरथं दृष्टुं रावणक्षयकाङ्क्षिणः॥

tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ |sameyurdvairathaṃ dṛṣṭuṃ rāvaṇakṣayakāṅkṣiṇaḥ ||

समुत्पेतुरथोत्पाता दारुणा रोमहर्षणाः ।रावणस्य विनाशाय राघवस्य जयाय च॥

samutpeturathotpātā dāruṇā romaharṣaṇāḥ |rāvaṇasya vināśāya rāghavasya jayāya ca ||

ववर्ष रुधिरं देवो रावणस्य रथोपरि ।वाता मण्डलिनस्तीक्ष्णा ह्यपसव्यं प्रचक्रमुः॥

vavarṣa rudhiraṃ devo rāvaṇasya rathopari |vātā maṇḍalinastīkṣṇā hyapasavyaṃ pracakramuḥ ||

महद् गृध्रकुलं चास्य भ्रममाणं नभस्स्थले ।येन येन रथो याति तेन तेन प्रधावति॥

mahad gṛdhrakulaṃ cāsya bhramamāṇaṃ nabhassthale |yena yena ratho yāti tena tena pradhāvati ||

सन्ध्यया चावृता लङ्का जपापुष्पनिकाशया ।दृश्यते सम्प्रदीप्तेव दिवसे ऽपि वसुन्धरा॥

sandhyayā cāvṛtā laṅkā japāpuṣpanikāśayā |dṛśyate sampradīpteva divase 'pi vasundharā ||

सनिर्घाता महोल्काश्च सम्प्रचेरुर्महास्वनाः ।विषादयंस्ते रक्षांसि रावणस्य तदा ऽहिताः॥

sanirghātā maholkāśca sampracerurmahāsvanāḥ |viṣādayaṃste rakṣāṃsi rāvaṇasya tadā 'hitāḥ ||

रावणश्च यतस्तत्र सञ्चचाल वसुन्धरा ।रक्षसां च प्रहरतां गृहीता इव बाहवः॥

rāvaṇaśca yatastatra sañcacāla vasundharā |rakṣasāṃ ca praharatāṃ gṛhītā iva bāhavaḥ ||

ताम्राः पीताः सिताश्वेताः पतिताः सूर्यरश्मयः ।दृश्यन्ते रावणस्याङ्गे पर्वतस्येव धातवः॥

tāmrāḥ pītāḥ sitāśvetāḥ patitāḥ sūryaraśmayaḥ |dṛśyante rāvaṇasyāṅge parvatasyeva dhātavaḥ ||

गृध्रैरनुगताश्चास्य वमन्त्यो ज्वलनं मुखैः ।प्रणेदुर्मुखमीक्षन्त्यः संरब्धमशिवं शिवाः॥

gṛdhrairanugatāścāsya vamantyo jvalanaṃ mukhaiḥ |praṇedurmukhamīkṣantyaḥ saṃrabdhamaśivaṃ śivāḥ ||

प्रतिकूलं ववौ वायू रणे पांसून् समाकिरन् ।तस्य राक्षसराजस्य कुर्वन् दृष्टिविलोपनम्॥

pratikūlaṃ vavau vāyū raṇe pāṃsūn samākiran |tasya rākṣasarājasya kurvan dṛṣṭivilopanam ||

निपेतुरिन्द्राशनयः सैन्ये चास्य समन्ततः ।दुर्विषह्यस्वना घोरा विना जलधरस्वनम्॥

nipeturindrāśanayaḥ sainye cāsya samantataḥ |durviṣahyasvanā ghorā vinā jaladharasvanam ||

दिशश्च प्रदिशः सर्वा बभूवुस्तिमिरावृताः ।पांसुवर्षेण महता दुर्दर्शं च नभो ऽभवत्॥

diśaśca pradiśaḥ sarvā babhūvustimirāvṛtāḥ |pāṃsuvarṣeṇa mahatā durdarśaṃ ca nabho 'bhavat ||

कुर्वन्त्यः कलहं घोरं शारिकास्तद्रथं प्रति ।निपेतुः शतशस्तत्र दारुणं दारुणारुताः॥

kurvantyaḥ kalahaṃ ghoraṃ śārikāstadrathaṃ prati |nipetuḥ śataśastatra dāruṇaṃ dāruṇārutāḥ ||

जघनेभ्यः स्फुलिङ्गांश्च नेत्रेभ्यो ऽश्रूणि सन्ततम् ।मुमुचुस्तस्य तुरगास्तुल्यमग्निं च वारि च॥

jaghanebhyaḥ sphuliṅgāṃśca netrebhyo 'śrūṇi santatam |mumucustasya turagāstulyamagniṃ ca vāri ca ||

एवम्प्रकारा बहवः समुत्पाता भयावहाः ।रावणस्य विनाशाय दारुणाः सम्प्रजज्ञिरे॥

evamprakārā bahavaḥ samutpātā bhayāvahāḥ |rāvaṇasya vināśāya dāruṇāḥ samprajajñire ||

रामस्यापि निमित्तानि सौम्यानि च शुभानि च ।बभूवुर्जयशंसीनि प्रादुर्भूतानि सर्वशः॥

rāmasyāpi nimittāni saumyāni ca śubhāni ca |babhūvurjayaśaṃsīni prādurbhūtāni sarvaśaḥ ||

निमित्तानि च सौम्यानि राघवः स्वजयाय च ।दृष्ट्वा परमसंहृष्टो हतं मेने च रावणम्॥

nimittāni ca saumyāni rāghavaḥ svajayāya ca |dṛṣṭvā paramasaṃhṛṣṭo hataṃ mene ca rāvaṇam ||

ततो निरीक्ष्यात्मगतानि राघवो रणे निमित्तानि निमित्तकोविदः ।जगाम हर्षं च परां च निर्वृत्तिं चकार युद्धे ह्यधिकं च विक्रमम्॥

tato nirīkṣyātmagatāni rāghavo raṇe nimittāni nimittakovidaḥ |jagāma harṣaṃ ca parāṃ ca nirvṛttiṃ cakāra yuddhe hyadhikaṃ ca vikramam ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे अष्टोत्तरशततमः सर्गः॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe aṣṭottaraśatatamaḥ sargaḥ ||