Kanda.Sarga 6.110

तौ तदा युद्ध्यमानौ तु समरे रामरावणौ ।ददृशुः सर्वभूतानि विस्मितेनान्तरात्मना॥

tau tadā yuddhyamānau tu samare rāmarāvaṇau |dadṛśuḥ sarvabhūtāni vismitenāntarātmanā ||

अर्दयन्तौ तु समरे तयोस्तौ स्यन्दनोत्तमौ ।परस्परमभिक्रुद्धौ परस्परमभिद्रुतौ॥

ardayantau tu samare tayostau syandanottamau |parasparamabhikruddhau parasparamabhidrutau ||

परस्परवधे युक्तौ घोररूपौ बभूवतुः ।मण्डलानि च वीथीश्च गतप्रत्यागतानि च ।दर्शयन्तौ बहुविधां सूतसारथ्यजां गतिम्॥

parasparavadhe yuktau ghorarūpau babhūvatuḥ |maṇḍalāni ca vīthīśca gatapratyāgatāni ca |darśayantau bahuvidhāṃ sūtasārathyajāṃ gatim ||

अर्दयन् रावणं रामो राघवं चापि रावणः ।गतिवेगं समापन्नौ प्रवर्तननिवर्तने॥

ardayan rāvaṇaṃ rāmo rāghavaṃ cāpi rāvaṇaḥ |gativegaṃ samāpannau pravartananivartane ||

क्षिपतोः शरजालानि तयोस्तौ स्यन्दनोत्तमौ ।चेरतुः संयुगमहीं सासारौ जलदौ यथा॥

kṣipatoḥ śarajālāni tayostau syandanottamau |ceratuḥ saṃyugamahīṃ sāsārau jaladau yathā ||

दर्शयित्वा तथा तौ तु गतिं बहुविधां रणे ।परस्परस्याभिमुखौ पुनरेवावतस्थतुः॥

darśayitvā tathā tau tu gatiṃ bahuvidhāṃ raṇe |parasparasyābhimukhau punarevāvatasthatuḥ ||

धुरं धुरेण रथयोर्वक्त्रं वक्त्रेण वाजिनाम् ।पताकाश्च पताकाभिः समेयुः स्थितयोस्तदा॥

dhuraṃ dhureṇa rathayorvaktraṃ vaktreṇa vājinām |patākāśca patākābhiḥ sameyuḥ sthitayostadā ||

रावणस्य ततो रामो धनुर्मुक्तैः शितैः शरैः ।चतुर्भिश्चतुरो दीप्तैर्हयान् प्रत्यपसर्पयत्॥

rāvaṇasya tato rāmo dhanurmuktaiḥ śitaiḥ śaraiḥ |caturbhiścaturo dīptairhayān pratyapasarpayat ||

स क्रोधवशमापन्नो हयानामपसर्पणे ।मुमोच निशितान् बाणान् राघवाय निशाचरः॥

sa krodhavaśamāpanno hayānāmapasarpaṇe |mumoca niśitān bāṇān rāghavāya niśācaraḥ ||

सो ऽतिविद्धो बलवता दशग्रीवेण राघवः ।जगाम न विकारं च न चापि व्यथितो ऽभवत्॥

so 'tividdho balavatā daśagrīveṇa rāghavaḥ |jagāma na vikāraṃ ca na cāpi vyathito 'bhavat ||

चिक्षेप च पुनर्बाणान् वज्रपातसमस्वनान् ।साराथिं वज्रहस्तस्य समुद्दिश्य निशाचरः॥

cikṣepa ca punarbāṇān vajrapātasamasvanān |sārāthiṃ vajrahastasya samuddiśya niśācaraḥ ||

मातलेस्तु महावेगाः शरीरे पतिताः शराः ।न सूक्ष्ममपि सम्मोहं व्यथां वा प्रददुर्युधि॥

mātalestu mahāvegāḥ śarīre patitāḥ śarāḥ |na sūkṣmamapi sammohaṃ vyathāṃ vā pradaduryudhi ||

तया धर्षणया क्रुद्धो मातलेर्न तथा ऽ ऽत्मनः ।चकार शरजालेन राघवो विमुखं रिपुम्॥

tayā dharṣaṇayā kruddho mātalerna tathā ' 'tmanaḥ |cakāra śarajālena rāghavo vimukhaṃ ripum ||

विंशतं त्रिंशतं षष्टिं शतशो ऽथ सहस्रशः ।मुमोच राघवो वीरः सायकान् स्यन्दने रिपोः॥

viṃśataṃ triṃśataṃ ṣaṣṭiṃ śataśo 'tha sahasraśaḥ |mumoca rāghavo vīraḥ sāyakān syandane ripoḥ ||

रावणो ऽपि ततः क्रुद्धो रथस्थो राक्षसेश्वरः ।गदामुसलवर्षेण रामं प्रत्यर्दयद्रणे॥

rāvaṇo 'pi tataḥ kruddho rathastho rākṣaseśvaraḥ |gadāmusalavarṣeṇa rāmaṃ pratyardayadraṇe ||

तत्प्रवृत्तं महद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम्॥

tatpravṛttaṃ mahadyuddhaṃ tumulaṃ romaharṣaṇam ||

गदानां मुसलानां च परिघाणां च निस्वनैः ।शराणां पुङ्खपातैश्च क्षुभिताः सप्त सागराः॥

gadānāṃ musalānāṃ ca parighāṇāṃ ca nisvanaiḥ |śarāṇāṃ puṅkhapātaiśca kṣubhitāḥ sapta sāgarāḥ ||

क्षुब्धानां सागराणां च पातालतलवासिनः ।व्यथिताः पन्नगाः सर्वे दानवाश्च सहस्रशः॥

kṣubdhānāṃ sāgarāṇāṃ ca pātālatalavāsinaḥ |vyathitāḥ pannagāḥ sarve dānavāśca sahasraśaḥ ||

चकम्पे मेदिनी कृत्स्ना सशैलवनकानना ।भास्करो निष्प्रभश्चासीन्न ववौ चापि मारुतः॥

cakampe medinī kṛtsnā saśailavanakānanā |bhāskaro niṣprabhaścāsīnna vavau cāpi mārutaḥ ||

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ।चिन्तामापेदिरे सर्वे सकिन्नरमहोरगाः॥

tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ |cintāmāpedire sarve sakinnaramahoragāḥ ||

स्वस्ति गोब्राह्मणेभ्यस्तु लोकास्तिष्ठन्तु शाश्वताः ।जयतां राघवः सङ्ख्ये रावणं राक्षसेश्वरम्॥

svasti gobrāhmaṇebhyastu lokāstiṣṭhantu śāśvatāḥ |jayatāṃ rāghavaḥ saṅkhye rāvaṇaṃ rākṣaseśvaram ||

एवं जपन्तो ऽपश्यंस्ते देवाः सर्षिगणास्तदा ।रामरावणयोर्युद्धं सुघोरं रोमहर्षणम्॥

evaṃ japanto 'paśyaṃste devāḥ sarṣigaṇāstadā |rāmarāvaṇayoryuddhaṃ sughoraṃ romaharṣaṇam ||

गन्धर्वाप्सरसां सङ्घा दृष्ट्वा युद्धमनूपमम्॥

gandharvāpsarasāṃ saṅghā dṛṣṭvā yuddhamanūpamam ||

गगनं गगनाकारं सागरः सागरोपमः ।रामरावणयोर्युद्धं रामरावणयोरिव ।एवं ब्रुवन्तो ददृशुस्तद्युद्धं रामरावणम्॥

gaganaṃ gaganākāraṃ sāgaraḥ sāgaropamaḥ |rāmarāvaṇayoryuddhaṃ rāmarāvaṇayoriva |evaṃ bruvanto dadṛśustadyuddhaṃ rāmarāvaṇam ||

ततः क्रुद्धो महाबाहू रघूणां कीर्तिवर्धनः ।सन्धाय धनुषा रामः क्षुरमाशीविषोपमम्॥

tataḥ kruddho mahābāhū raghūṇāṃ kīrtivardhanaḥ |sandhāya dhanuṣā rāmaḥ kṣuramāśīviṣopamam ||

रावणस्य शिरो ऽच्छिन्दच्छ्रीमज्ज्वलितकुण्डलम् ।तच्छिरः पतितं भूमौ दृष्ट्वं लोकैस्त्रिभिस्तदा॥

rāvaṇasya śiro 'cchindacchrīmajjvalitakuṇḍalam |tacchiraḥ patitaṃ bhūmau dṛṣṭvaṃ lokaistribhistadā ||

तस्यैव सदृशं चान्यद्रावणस्योत्थितं शिरः ।तत् क्षिप्रं क्षिप्रहस्तेन रामेण क्षिप्रकारिणा॥

tasyaiva sadṛśaṃ cānyadrāvaṇasyotthitaṃ śiraḥ |tat kṣipraṃ kṣiprahastena rāmeṇa kṣiprakāriṇā ||

द्वितीयं रावणशिरश्छिन्नं संयति सायकैः ।छिन्नमात्रं तु तच्छीर्षं पुनरन्यत् स्म दृश्यते॥

dvitīyaṃ rāvaṇaśiraśchinnaṃ saṃyati sāyakaiḥ |chinnamātraṃ tu tacchīrṣaṃ punaranyat sma dṛśyate ||

तदप्यशनिसङ्काशैश्छिन्नं रामेण सायकैः ।एवमेकशतं छिन्नं शिरसां तुल्यवर्चसाम्॥

tadapyaśanisaṅkāśaiśchinnaṃ rāmeṇa sāyakaiḥ |evamekaśataṃ chinnaṃ śirasāṃ tulyavarcasām ||

न चैव रावणस्यान्तो दृश्यते जीवितक्षये॥

na caiva rāvaṇasyānto dṛśyate jīvitakṣaye ||

ततः सर्वास्त्रविद्वीरः कौसल्यानन्दवर्धनः ।मार्गणैर्बहुभिर्युक्तश्चिन्तयामास राघवः॥

tataḥ sarvāstravidvīraḥ kausalyānandavardhanaḥ |mārgaṇairbahubhiryuktaścintayāmāsa rāghavaḥ ||

मारीचो निहतो यैस्तु खरो यैस्तु सदूषणः ।क्रौञ्चावने विराधस्तु कबन्धो दण्डकावने॥

mārīco nihato yaistu kharo yaistu sadūṣaṇaḥ |krauñcāvane virādhastu kabandho daṇḍakāvane ||

यैः साला गिरयो भग्ना वाली च क्षुभितो ऽम्बुधिः ।त इमे सायकाः सर्वे युद्धे प्रात्ययिका मम ।किं नु तत्कारणं येन रावणे मन्दतेजसः॥

yaiḥ sālā girayo bhagnā vālī ca kṣubhito 'mbudhiḥ |ta ime sāyakāḥ sarve yuddhe prātyayikā mama |kiṃ nu tatkāraṇaṃ yena rāvaṇe mandatejasaḥ ||

इति चिन्तापरश्चासीदप्रमत्तश्च संयुगे ।ववर्ष शरवर्षाणि राघवो रावणोरसि ॥ ६.११०.३४ ॥ा मम ।रावणो ऽपि ततः क्रुद्धो रथस्थो राक्षसेश्वरः ।गदामुसलवर्षेण रामं प्रत्यर्दयद्रणे॥

iti cintāparaścāsīdapramattaśca saṃyuge |vavarṣa śaravarṣāṇi rāghavo rāvaṇorasi || 6.110.34 ||ा mama |rāvaṇo 'pi tataḥ kruddho rathastho rākṣaseśvaraḥ |gadāmusalavarṣeṇa rāmaṃ pratyardayadraṇe ||

तत् प्रवृत्तं महद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ।अन्तरिक्षे च भूमौ च पुनश्च गिरिमूर्धनि॥

tat pravṛttaṃ mahadyuddhaṃ tumulaṃ romaharṣaṇam |antarikṣe ca bhūmau ca punaśca girimūrdhani ||

देवदानवयक्षाणां पिशाचोरगरक्षसाम् ।पश्यतां तन्महद्युद्धं सर्वरात्रमवर्तत॥

devadānavayakṣāṇāṃ piśācoragarakṣasām |paśyatāṃ tanmahadyuddhaṃ sarvarātramavartata ||

नैव रात्रं न दिवसं न मुहूर्तं न च क्षणम् ।रामरावणयोर्युद्धं विराममुपगच्छति॥

naiva rātraṃ na divasaṃ na muhūrtaṃ na ca kṣaṇam |rāmarāvaṇayoryuddhaṃ virāmamupagacchati ||

दशरथसुतराक्षसेन्द्रयोर्जयमनवेक्ष्य रणे स राघवस्य ।सुरवररथसारथिर्महान् रणगतमेनमुवाच वाक्यमाशु॥

daśarathasutarākṣasendrayorjayamanavekṣya raṇe sa rāghavasya |suravararathasārathirmahān raṇagatamenamuvāca vākyamāśu ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे दशोत्तरशततमः सर्गः॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe daśottaraśatatamaḥ sargaḥ ||