Loading
Valmiki Ramayana · 26 verses
Read this chapter as a bookतां तु पार्श्वस्थितां प्रह्वां रामः सम्प्रेक्ष्य मैथिलीम् ।हृदयान्तर्गतक्रोधो व्याहर्तुमुपचक्रमे॥
tāṃ tu pārśvasthitāṃ prahvāṃ rāmaḥ samprekṣya maithilīm |hṛdayāntargatakrodho vyāhartumupacakrame ||
एषा ऽसि निर्जिता भद्रे शत्रुं जित्वा मया रणे ।पौरुषाद्यदनुष्ठेयं तदेतदुपपादितम्॥
eṣā 'si nirjitā bhadre śatruṃ jitvā mayā raṇe |pauruṣādyadanuṣṭheyaṃ tadetadupapāditam ||
गतो ऽस्म्यन्तममर्षस्य धर्षणा सम्प्रमार्जिता ।अवमानश्च शत्रुश्च मया युगपदुद्धृतौ॥
gato 'smyantamamarṣasya dharṣaṇā sampramārjitā |avamānaśca śatruśca mayā yugapaduddhṛtau ||
अद्य मे पौरुषं दृष्टमद्य मे सफलः श्रमः ।अद्य तीर्णप्रतिज्ञत्वात् प्रभवामीह चात्मनः॥
adya me pauruṣaṃ dṛṣṭamadya me saphalaḥ śramaḥ |adya tīrṇapratijñatvāt prabhavāmīha cātmanaḥ ||
या त्वं विरहिता नीता चलचित्तेन रक्षसा ।दैवसम्पादितो दोषो मानुषेण मया जितः॥
yā tvaṃ virahitā nītā calacittena rakṣasā |daivasampādito doṣo mānuṣeṇa mayā jitaḥ ||
सम्प्राप्तमवमानं यस्तेजसा न प्रमार्जति ।कस्तस्य पुरुषार्थो ऽस्ति पुरुषस्याल्पतेजसः॥
samprāptamavamānaṃ yastejasā na pramārjati |kastasya puruṣārtho 'sti puruṣasyālpatejasaḥ ||
लङ्घनं च समुद्रस्य लङ्कायाश्चावमर्दनम् ।सफलं तस्य तच्छ्लाध्यं महत् कर्म हनूमतः॥
laṅghanaṃ ca samudrasya laṅkāyāścāvamardanam |saphalaṃ tasya tacchlādhyaṃ mahat karma hanūmataḥ ||
युद्धे विक्रमतश्चैव हितं मन्त्रयतश्च मे ।सुग्रीवस्य ससैन्यस्य सफलो ऽद्य परिश्रमः॥
yuddhe vikramataścaiva hitaṃ mantrayataśca me |sugrīvasya sasainyasya saphalo 'dya pariśramaḥ ||
निर्गुणं भ्रातरं त्यक्त्वा यो मां स्वयमुपस्थितः ।विभीषणस्य भक्तस्य सफलो ऽद्य परिश्रमः॥
nirguṇaṃ bhrātaraṃ tyaktvā yo māṃ svayamupasthitaḥ |vibhīṣaṇasya bhaktasya saphalo 'dya pariśramaḥ ||
इत्येवं ब्रुवतस्तस्य सीता रामस्य तद्वचः ।मृगीवोत्फुल्लनयना बभूवाश्रुपरिप्लुता॥
ityevaṃ bruvatastasya sītā rāmasya tadvacaḥ |mṛgīvotphullanayanā babhūvāśrupariplutā ||
पश्यतस्तां तु रामस्य भूयः क्रोधो व्यवर्धत ।प्रभूताज्यावसिक्त्स्य पावकस्येव दीप्यतः॥
paśyatastāṃ tu rāmasya bhūyaḥ krodho vyavardhata |prabhūtājyāvasiktsya pāvakasyeva dīpyataḥ ||
स बद्ध्वा भ्रुकुटीं वक्त्रे तिर्यक्प्रेक्षितलोचनः ।अब्रवीत् परुषं सीतां मध्ये वानररक्षसाम्॥
sa baddhvā bhrukuṭīṃ vaktre tiryakprekṣitalocanaḥ |abravīt paruṣaṃ sītāṃ madhye vānararakṣasām ||
यत् कर्तव्यं मनुष्येण धर्षणां परिमार्जता ।तत् कृतं सकलं सीते शत्रुहस्तादमर्षणात्॥
yat kartavyaṃ manuṣyeṇa dharṣaṇāṃ parimārjatā |tat kṛtaṃ sakalaṃ sīte śatruhastādamarṣaṇāt ||
निर्जिता जीवलोकस्य तपसा भावितात्मना ।अगस्त्येन दुराधर्षा मुनिना दक्षिणेव दिक्॥
nirjitā jīvalokasya tapasā bhāvitātmanā |agastyena durādharṣā muninā dakṣiṇeva dik ||
विदितश्चास्तु ते भद्रे यो ऽयं रणपरिश्रमः ।स तीर्णः सुहृदां वीर्यान्न त्वदर्थं मया कृतः॥
viditaścāstu te bhadre yo 'yaṃ raṇapariśramaḥ |sa tīrṇaḥ suhṛdāṃ vīryānna tvadarthaṃ mayā kṛtaḥ ||
रक्षता तु मया वृत्तमपावदं च सर्वशः ।प्रख्यातस्यात्मवंशस्य न्यङ्गं च परिरक्षता॥
rakṣatā tu mayā vṛttamapāvadaṃ ca sarvaśaḥ |prakhyātasyātmavaṃśasya nyaṅgaṃ ca parirakṣatā ||
प्राप्तचारित्रसन्देहा मम प्रतिमुखे स्थिता ।दीपो नेत्रातुरस्येव प्रतिकूला ऽसि मे दृढम्॥
prāptacāritrasandehā mama pratimukhe sthitā |dīpo netrāturasyeva pratikūlā 'si me dṛḍham ||
तद्गच्छ ह्यभ्यनुज्ञाता यथेष्टं जनकात्मजे ।एता दश दिशो भद्रे कार्यमस्ति न मे त्वया॥
tadgaccha hyabhyanujñātā yatheṣṭaṃ janakātmaje |etā daśa diśo bhadre kāryamasti na me tvayā ||
कः पुमान् हि कुले जातः स्त्रियं परगृहोषिताम् ।तेजस्वी पुनरादद्यात् सुहृल्लेख्येन चेतसा॥
kaḥ pumān hi kule jātaḥ striyaṃ paragṛhoṣitām |tejasvī punarādadyāt suhṛllekhyena cetasā ||
रावणाङ्कपरिभ्रष्टां दृष्टां दुष्टेन चक्षुषा ।कथं त्वां पुनरादद्यां कुलं व्यपदिशन् महत्॥
rāvaṇāṅkaparibhraṣṭāṃ dṛṣṭāṃ duṣṭena cakṣuṣā |kathaṃ tvāṃ punarādadyāṃ kulaṃ vyapadiśan mahat ||
तदर्थं निर्जिता मे त्वं यशः प्रत्याहृतं मया ।नास्ति मे त्वय्यभिष्वङ्गो यथेष्टं गम्यतामितः॥
tadarthaṃ nirjitā me tvaṃ yaśaḥ pratyāhṛtaṃ mayā |nāsti me tvayyabhiṣvaṅgo yatheṣṭaṃ gamyatāmitaḥ ||
इति प्रव्याहृतं भद्रे मयैतत् कृतबुद्धिना ।लक्ष्मणे भरते वा त्वं कुरु बुद्धिं यथासुखम्॥
iti pravyāhṛtaṃ bhadre mayaitat kṛtabuddhinā |lakṣmaṇe bharate vā tvaṃ kuru buddhiṃ yathāsukham ||
सुग्रीवे वानरेन्द्रे वा राक्षसेन्द्रे विभीषणे ।निवेशय मनः सीते यथा वा सुखमात्मनः॥
sugrīve vānarendre vā rākṣasendre vibhīṣaṇe |niveśaya manaḥ sīte yathā vā sukhamātmanaḥ ||
न हि त्वां रावणो दृष्ट्वा दिव्यरूपां मनोरमाम् ।मर्षयेत चिरं सीते स्वगृहे परिवर्तिनीम्॥
na hi tvāṃ rāvaṇo dṛṣṭvā divyarūpāṃ manoramām |marṣayeta ciraṃ sīte svagṛhe parivartinīm ||
ततः प्रियार्हश्रवणा तदप्रियं प्रियादुपश्रुत्य चिरस्य मैथिली ।मुमोच बाष्पं सुभृशं प्रवेपिता गजेन्द्रहस्ताभिहतेव सल्लकी॥
tataḥ priyārhaśravaṇā tadapriyaṃ priyādupaśrutya cirasya maithilī |mumoca bāṣpaṃ subhṛśaṃ pravepitā gajendrahastābhihateva sallakī ||
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे अष्टादशोत्तरशततमः सर्गः॥
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe aṣṭādaśottaraśatatamaḥ sargaḥ ||