Valmiki Ramayana · 30 verses
Read this chapter as a bookउपस्थितं तु तं दृष्ट्वा पुष्पकं पुष्पभूषितम् ।अविदूरस्थितो रामं प्रत्युवाच विभीषणः॥
upasthitaṃ tu taṃ dṛṣṭvā puṣpakaṃ puṣpabhūṣitam |avidūrasthito rāmaṃ pratyuvāca vibhīṣaṇaḥ ||
स तु बद्धाञ्जलिः प्रह्वो विनीतो राक्षसेश्वरः ।अब्रवीत्त्वरयोपेतः किं करोमीति राघवम्॥
sa tu baddhāñjaliḥ prahvo vinīto rākṣaseśvaraḥ |abravīttvarayopetaḥ kiṃ karomīti rāghavam ||
तमब्रवीन्महातेजा लक्ष्मणस्योपशृण्वतः ।विमृश्य राघवो वाक्यमिदं स्नेहपुरस्कृतम्॥
tamabravīnmahātejā lakṣmaṇasyopaśṛṇvataḥ |vimṛśya rāghavo vākyamidaṃ snehapuraskṛtam ||
कृतप्रयत्नकर्माणो विभीषण वनौकसः ।रत्नैरर्थैश्च विविधैर्भूषणैश्चापि पूजय॥
kṛtaprayatnakarmāṇo vibhīṣaṇa vanaukasaḥ |ratnairarthaiśca vividhairbhūṣaṇaiścāpi pūjaya ||
सहैभिरजिता लङ्का निर्जिता राक्षसेश्वर ।हृष्टैः प्राणभयं त्यक्त्वा सङ्ग्रामेष्वनिवर्तिभिः॥
sahaibhirajitā laṅkā nirjitā rākṣaseśvara |hṛṣṭaiḥ prāṇabhayaṃ tyaktvā saṅgrāmeṣvanivartibhiḥ ||
त इमे कृतकर्माणः पूज्यन्तां सर्ववानराः॥
ta ime kṛtakarmāṇaḥ pūjyantāṃ sarvavānarāḥ ||
धनरत्नप्रदानेन कर्मैषां सफलं कुरु॥
dhanaratnapradānena karmaiṣāṃ saphalaṃ kuru ||
एव सम्मानिताश्चैते मानार्हा मानद त्वया ।भविष्यन्ति कृतज्ञेन निर्वृता हरियूथपाः॥
eva sammānitāścaite mānārhā mānada tvayā |bhaviṣyanti kṛtajñena nirvṛtā hariyūthapāḥ ||
त्यागिनं सङ्ग्रहीतारं सानुक्रोशं यशस्विनम् ।सर्वे त्वामवगच्छन्ति ततः सम्बोधयाम्यहम्॥
tyāginaṃ saṅgrahītāraṃ sānukrośaṃ yaśasvinam |sarve tvāmavagacchanti tataḥ sambodhayāmyaham ||
हीनं रतिगुणैः सर्वैरभिहन्तारमाहवे ।त्यजन्ति नृपतिं सैन्याः संविग्नास्तं नरेश्वरम्॥
hīnaṃ ratiguṇaiḥ sarvairabhihantāramāhave |tyajanti nṛpatiṃ sainyāḥ saṃvignāstaṃ nareśvaram ||
एवमुक्तस्तु रामेण वानरांस्तान् विभीषणः ।रत्नार्थैः संविभागेन सर्वानेवाभ्यपूजयत्॥
evamuktastu rāmeṇa vānarāṃstān vibhīṣaṇaḥ |ratnārthaiḥ saṃvibhāgena sarvānevābhyapūjayat ||
ततस्तान् पूजितान् दृष्ट्वा रत्नैरर्थैश्च यूथपान् ।आरुरोह ततो रामस्तद्विमानमनुत्तमम्॥
tatastān pūjitān dṛṣṭvā ratnairarthaiśca yūthapān |āruroha tato rāmastadvimānamanuttamam ||
अङ्केनादाय वैदेहीं लज्जमानां यशस्विनीम् ।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा विक्रान्तेन धनुष्मता॥
aṅkenādāya vaidehīṃ lajjamānāṃ yaśasvinīm |lakṣmaṇena saha bhrātrā vikrāntena dhanuṣmatā ||
अब्रवीच्च विमानस्थः पूजयन् सर्ववानरान् ।सुग्रीवं च महावीर्यं काकुत्स्थः सविभीषणम्॥
abravīcca vimānasthaḥ pūjayan sarvavānarān |sugrīvaṃ ca mahāvīryaṃ kākutsthaḥ savibhīṣaṇam ||
मित्रकार्यं कृतमिदं भवद्भिर्वानरोत्तमाः ।अनुज्ञाता मया सर्वे यथेष्टं प्रतिगच्छत॥
mitrakāryaṃ kṛtamidaṃ bhavadbhirvānarottamāḥ |anujñātā mayā sarve yatheṣṭaṃ pratigacchata ||
यत्तु कार्यं वयस्येन सुहृदा वा परन्तप ।कृतं सुग्रीव तत् सर्वं भवता ऽधर्म भीरुणा॥
yattu kāryaṃ vayasyena suhṛdā vā parantapa |kṛtaṃ sugrīva tat sarvaṃ bhavatā 'dharma bhīruṇā ||
विष्किन्धां प्रतियाह्याशु स्वसैन्येनाभिसंवृतः॥
viṣkindhāṃ pratiyāhyāśu svasainyenābhisaṃvṛtaḥ ||
स्वराज्ये वस लङ्कायां मया दत्ते विभीषण ।न त्वां धर्षयितुं शक्ताः सेन्द्रा अपि दिवौकसः॥
svarājye vasa laṅkāyāṃ mayā datte vibhīṣaṇa |na tvāṃ dharṣayituṃ śaktāḥ sendrā api divaukasaḥ ||
अयोध्यां प्रतियास्यामि राजधानीं पितुर्मम ।अभ्यनुज्ञातुमिच्छामि सर्वांश्चामन्त्रयामि वः॥
ayodhyāṃ pratiyāsyāmi rājadhānīṃ piturmama |abhyanujñātumicchāmi sarvāṃścāmantrayāmi vaḥ ||
एवमुक्तास्तु रामेण वानरास्ते महाबलाः ।ऊचुः प्राञ्जलयो रामं राक्षसश्च विभीषणः॥
evamuktāstu rāmeṇa vānarāste mahābalāḥ |ūcuḥ prāñjalayo rāmaṃ rākṣasaśca vibhīṣaṇaḥ ||
अयोध्यां गन्तुमिच्छामः सर्वान्नयतु नो भवान् ।उद्युक्ता विचरिष्यामो वनानि नगराणि च॥
ayodhyāṃ gantumicchāmaḥ sarvānnayatu no bhavān |udyuktā vicariṣyāmo vanāni nagarāṇi ca ||
दृष्ट्वा त्वामभिषेकार्द्रं कौसल्यामभिवाद्य च ।अचिरेणागमिष्यामः स्वान् गृहान् नृपतेः सुत॥
dṛṣṭvā tvāmabhiṣekārdraṃ kausalyāmabhivādya ca |acireṇāgamiṣyāmaḥ svān gṛhān nṛpateḥ suta ||
एवमुक्तस्तु धर्मात्मा वानरैः सविभीषणैः ।अब्रवीद्राघवः श्रीमान् ससुग्रीवविभीषणान्॥
evamuktastu dharmātmā vānaraiḥ savibhīṣaṇaiḥ |abravīdrāghavaḥ śrīmān sasugrīvavibhīṣaṇān ||
प्रियात् प्रियतरं लब्धं यदहं ससुहृज्जनः ।सर्वैर्भवद्भिः सहितः प्रीतिं लप्स्ये पुरीं गतः॥
priyāt priyataraṃ labdhaṃ yadahaṃ sasuhṛjjanaḥ |sarvairbhavadbhiḥ sahitaḥ prītiṃ lapsye purīṃ gataḥ ||
क्षिप्रमारोह सुग्रीव विमानं वानरै सह ।त्वमध्यारोह सामात्यो राक्षसेन्द्र विभीषण॥
kṣipramāroha sugrīva vimānaṃ vānarai saha |tvamadhyāroha sāmātyo rākṣasendra vibhīṣaṇa ||
ततस्तत् पुष्पकं दिव्यं सुग्रीवः सह सेनया ।अध्यारोहत्त्वरन् शीघ्रं सामात्यश्च विभीषणः॥
tatastat puṣpakaṃ divyaṃ sugrīvaḥ saha senayā |adhyārohattvaran śīghraṃ sāmātyaśca vibhīṣaṇaḥ ||
तेष्वारूढेषु सर्वेषु कौबेरं परमासनम् ।राघवेणाभ्यनुज्ञातमुत्पपात विहायसम्॥
teṣvārūḍheṣu sarveṣu kauberaṃ paramāsanam |rāghaveṇābhyanujñātamutpapāta vihāyasam ||
ययौ तेन विमानेन हंसयुक्तेन भास्वता ।प्रहृष्टश्च प्रतीतश्च बभौ रामः कुबेरवत्॥
yayau tena vimānena haṃsayuktena bhāsvatā |prahṛṣṭaśca pratītaśca babhau rāmaḥ kuberavat ||
ते सर्वे वानरा हृष्टा राक्षसाश्च महाबलाः ।यथासुखमसम्बाधं दिव्ये तस्मिन्नुपाविशन्॥
te sarve vānarā hṛṣṭā rākṣasāśca mahābalāḥ |yathāsukhamasambādhaṃ divye tasminnupāviśan ||
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे पञ्चविंशत्युत्तरशततमः सर्गः॥
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe pañcaviṃśatyuttaraśatatamaḥ sargaḥ ||