Kanda.Sarga 6.126

अनुज्ञातंस्तु रामेण तद्विमानमनुत्तमम् ।उत्पपात महामेघः श्वसनेनोद्धतो यथा॥

anujñātaṃstu rāmeṇa tadvimānamanuttamam |utpapāta mahāmeghaḥ śvasanenoddhato yathā ||

पातयित्वा ततश्चक्षुः सर्वतो रघुनन्दनः ।अब्रवीन्मैथिलीं सीतां रामः शशिनिभाननाम्॥

pātayitvā tataścakṣuḥ sarvato raghunandanaḥ |abravīnmaithilīṃ sītāṃ rāmaḥ śaśinibhānanām ||

कैलासशिखराकारे त्रिकूटशिखरे स्थिताम् ।लङ्कामीक्षस्व वैदेहि निर्मितां विश्वकर्मणा॥

kailāsaśikharākāre trikūṭaśikhare sthitām |laṅkāmīkṣasva vaidehi nirmitāṃ viśvakarmaṇā ||

एतदायोधनं पश्य मांसशोणितकर्दमम् ।हरीणां राक्षसानां च सीते विशसनं महत्॥

etadāyodhanaṃ paśya māṃsaśoṇitakardamam |harīṇāṃ rākṣasānāṃ ca sīte viśasanaṃ mahat ||

अत्र दत्तवरः शेते प्रमाथी राक्षसेश्वरः ।तव हेतोर्विशालाक्षि रावणो निहतो मया ॥ ६.१२६.५ ॥कुम्भकर्णो ऽत्र निहतः प्रहस्तश्च निशाचरः ।धूम्राक्षश्चात्र निहतो वानरेण हनूमता॥

atra dattavaraḥ śete pramāthī rākṣaseśvaraḥ |tava hetorviśālākṣi rāvaṇo nihato mayā || 6.126.5 ||kumbhakarṇo 'tra nihataḥ prahastaśca niśācaraḥ |dhūmrākṣaścātra nihato vānareṇa hanūmatā ||

विद्युन्माली हतश्चात्र सुषेणेन महात्मना॥

vidyunmālī hataścātra suṣeṇena mahātmanā ||

लक्ष्मणेनेन्द्रजिच्चात्र रावणिर्निहतो रणे ।अङ्गदेनात्र निहतो विकटो नाम राक्षसः॥

lakṣmaṇenendrajiccātra rāvaṇirnihato raṇe |aṅgadenātra nihato vikaṭo nāma rākṣasaḥ ||

विरूपाक्षश्च दुर्धर्षो महापार्श्वमहोदरौ ।अकम्पनश्च निहतो बलिनो ऽन्ये च राक्षसाः॥

virūpākṣaśca durdharṣo mahāpārśvamahodarau |akampanaśca nihato balino 'nye ca rākṣasāḥ ||

अत्र मण्डोदरी नाम भार्या तं पर्यदेवयत् ।सपत्नीनां सहस्रेण सास्रेण परिवारिता॥

atra maṇḍodarī nāma bhāryā taṃ paryadevayat |sapatnīnāṃ sahasreṇa sāsreṇa parivāritā ||

एतत्तु दृश्यते तीर्थं समुद्रस्य वरानने ।यत्र सागरमुत्तीर्य तां रात्रिमुषिता वयम्॥

etattu dṛśyate tīrthaṃ samudrasya varānane |yatra sāgaramuttīrya tāṃ rātrimuṣitā vayam ||

एष सेतुर्मया बद्धः सागरे सलिलार्णवे ।तव हेतोर्विशालाक्षि नलसेतुः सुदुष्करः॥

eṣa seturmayā baddhaḥ sāgare salilārṇave |tava hetorviśālākṣi nalasetuḥ suduṣkaraḥ ||

पश्य सागरमक्षोभ्यं वैदेहि वरुणालयम् ।अपारमभिगर्जन्तं शङ्खशुक्तिनिषेवितम्॥

paśya sāgaramakṣobhyaṃ vaidehi varuṇālayam |apāramabhigarjantaṃ śaṅkhaśuktiniṣevitam ||

हिरण्यनाभं शैलेन्द्रं काञ्चनं पश्य मैथिलि ।विश्रमार्थं हनुमतो भित्त्वा सागरमुत्थितम्॥

hiraṇyanābhaṃ śailendraṃ kāñcanaṃ paśya maithili |viśramārthaṃ hanumato bhittvā sāgaramutthitam ||

एतत् कुक्षौ समुद्रस्य स्कन्धावारनिवेशनम्॥

etat kukṣau samudrasya skandhāvāraniveśanam ||

एतत्तु दृश्यते तीर्थं सागरस्य महात्मनः ।सेतुबन्ध इति ख्यातं त्रैलोक्येनाभिपूजितम् ।एतत् पवित्रं परमं महापातकनाशनम्॥

etattu dṛśyate tīrthaṃ sāgarasya mahātmanaḥ |setubandha iti khyātaṃ trailokyenābhipūjitam |etat pavitraṃ paramaṃ mahāpātakanāśanam ||

अत्र पूर्वं महादेवः प्रसादमकरोत् प्रभुः ॥ ६.१२६.१७ ॥ि ख्यातं त्रैलोक्येनाभिपूजितम् ।अत्र राक्षसराजो ऽयमाजगाम विभीषणः ॥ ६.१२६.१८ ॥१७ ॥ि ख्यातं त्रैलोक्येनाभिपूजितम् ।एषा सा दृश्यते सीते किष्किन्धा चित्रकानना ।सुग्रीवस्य पुरी रम्या यत्र वाली मया हतः॥

atra pūrvaṃ mahādevaḥ prasādamakarot prabhuḥ || 6.126.17 ||ि khyātaṃ trailokyenābhipūjitam |atra rākṣasarājo 'yamājagāma vibhīṣaṇaḥ || 6.126.18 ||17 ||ि khyātaṃ trailokyenābhipūjitam |eṣā sā dṛśyate sīte kiṣkindhā citrakānanā |sugrīvasya purī ramyā yatra vālī mayā hataḥ ||

अथ दृष्ट्वा पुरीं सीता किष्किन्धां वालिपालिताम् ।अब्रवीत् प्रश्रितं वाक्यं रामं प्रणयसाध्वसा॥

atha dṛṣṭvā purīṃ sītā kiṣkindhāṃ vālipālitām |abravīt praśritaṃ vākyaṃ rāmaṃ praṇayasādhvasā ||

सुग्रीवप्रियभार्याभिस्ताराप्रमुखतो नृप ।अन्येषां वानरेन्द्राणां स्त्रीभिः परिवृता ह्यहम् ।गन्तुमिच्छे सहायोध्यां राजधानीं त्वया ऽनघ॥

sugrīvapriyabhāryābhistārāpramukhato nṛpa |anyeṣāṃ vānarendrāṇāṃ strībhiḥ parivṛtā hyaham |gantumicche sahāyodhyāṃ rājadhānīṃ tvayā 'nagha ||

एवमुक्तो ऽथ वैदेह्या राघवः प्रत्युवाच ताम् ।एवमस्त्विति किष्किन्धां प्राप्य संस्थाप्य राघवः ।विमानं प्रेक्ष्य सुग्रीवं वाक्यमेतदुवाच ह॥

evamukto 'tha vaidehyā rāghavaḥ pratyuvāca tām |evamastviti kiṣkindhāṃ prāpya saṃsthāpya rāghavaḥ |vimānaṃ prekṣya sugrīvaṃ vākyametaduvāca ha ||

ब्रूहि वानरशार्दूल सर्वान् वानरपुङ्गवान् ।स्वदारसहिताः सर्वे ह्ययोध्यां यान्तु सीतया॥

brūhi vānaraśārdūla sarvān vānarapuṅgavān |svadārasahitāḥ sarve hyayodhyāṃ yāntu sītayā ||

तथा त्वमपि सर्वाभिः स्त्रीभिः सह महाबल ।अभित्वरस्व सुग्रीव गच्छामः प्लवगेश्वर॥

tathā tvamapi sarvābhiḥ strībhiḥ saha mahābala |abhitvarasva sugrīva gacchāmaḥ plavageśvara ||

एवमुक्तस्तु सुग्रीवो रामेणामिततेजसा ।वानराधिपतिः श्रीमांस्तैश्च सर्वैः समावृतः॥

evamuktastu sugrīvo rāmeṇāmitatejasā |vānarādhipatiḥ śrīmāṃstaiśca sarvaiḥ samāvṛtaḥ ||

प्रविश्यान्तःपुरं शीघ्रं तारामुद्वीक्ष्य भाषत॥

praviśyāntaḥpuraṃ śīghraṃ tārāmudvīkṣya bhāṣata ||

प्रिये त्वं सह नारीभिर्वानराणां महात्मनाम् ।राघवेणाभ्यनुज्ञाता मैथिलीप्रियकाम्यया॥

priye tvaṃ saha nārībhirvānarāṇāṃ mahātmanām |rāghaveṇābhyanujñātā maithilīpriyakāmyayā ||

त्वर त्वमभिगच्छामो गृह्य वानरयोषितः ।अयोध्यां दर्शयिष्यामः सर्वा दशरथस्त्रियः॥

tvara tvamabhigacchāmo gṛhya vānarayoṣitaḥ |ayodhyāṃ darśayiṣyāmaḥ sarvā daśarathastriyaḥ ||

सुग्रीवस्य वचः श्रुत्वा तारा सर्वाङ्गशोभना ।आहूय चाब्रवीत् सर्वा वानराणां तु योषितः॥

sugrīvasya vacaḥ śrutvā tārā sarvāṅgaśobhanā |āhūya cābravīt sarvā vānarāṇāṃ tu yoṣitaḥ ||

सुग्रीवेणाभ्यनुज्ञाता गन्तुं सर्वैश्च वानरैः ॥

sugrīveṇābhyanujñātā gantuṃ sarvaiśca vānaraiḥ ||

मम चापि प्रियं कार्यमयोध्यादर्शनेन च॥

mama cāpi priyaṃ kāryamayodhyādarśanena ca ||

प्रवेशं चापि रामस्य पौरजानपदैः सह ।विभूतिं चैव सर्वासां स्त्रीणां दशरथस्य च॥

praveśaṃ cāpi rāmasya paurajānapadaiḥ saha |vibhūtiṃ caiva sarvāsāṃ strīṇāṃ daśarathasya ca ||

तारया चाभ्यनुज्ञाताः सर्वा वानरयोषितः ।नेपथ्यं विधिपूर्वेण कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ।अध्यारोहन् विमानं तत् सीतादर्शनकाङ्क्षया॥

tārayā cābhyanujñātāḥ sarvā vānarayoṣitaḥ |nepathyaṃ vidhipūrveṇa kṛtvā cāpi pradakṣiṇam |adhyārohan vimānaṃ tat sītādarśanakāṅkṣayā ||

ताभिः सहोत्थितं शीघ्रं विमानं प्रेक्ष्य राघवः ।ऋश्यमूकसमीपे तु वैदेहीं पुनरब्रवीत्॥

tābhiḥ sahotthitaṃ śīghraṃ vimānaṃ prekṣya rāghavaḥ |ṛśyamūkasamīpe tu vaidehīṃ punarabravīt ||

दृश्यते ऽसौ महान् सीते सविद्युदिव तोयदः ।ऋश्यमूको गिरिश्रेष्ठः काञ्चनैर्धातुभिर्वृतः॥

dṛśyate 'sau mahān sīte savidyudiva toyadaḥ |ṛśyamūko giriśreṣṭhaḥ kāñcanairdhātubhirvṛtaḥ ||

अत्राहं वानरेन्द्रेण सुग्रीवेण समागतः ।समयश्च कृतः सीते वधार्थं वालिनो मया॥

atrāhaṃ vānarendreṇa sugrīveṇa samāgataḥ |samayaśca kṛtaḥ sīte vadhārthaṃ vālino mayā ||

एषा सा दृश्यते पम्पा नलिनी चित्रकानना ।त्वया विहीनो यत्राहं विललाप सुदुःखितः ।अस्यास्तीरे मया दृष्टा शबरी धर्मचारिणी॥

eṣā sā dṛśyate pampā nalinī citrakānanā |tvayā vihīno yatrāhaṃ vilalāpa suduḥkhitaḥ |asyāstīre mayā dṛṣṭā śabarī dharmacāriṇī ||

अत्र योजनबाहुश्च कबन्धो निहतो मया ॥ ६.१२६.३७ ॥विहीनो यत्राहं विललाप सुदुःखितः ।दृश्यते च जनस्थाने सीते श्रीमान् वनस्पतिः ।यत्र युद्धं महद्वृत्तं तव हेतोर्विलासिनि ।रावणस्य नृशंसस्य जटायोश्च महात्मनः॥

atra yojanabāhuśca kabandho nihato mayā || 6.126.37 ||vihīno yatrāhaṃ vilalāpa suduḥkhitaḥ |dṛśyate ca janasthāne sīte śrīmān vanaspatiḥ |yatra yuddhaṃ mahadvṛttaṃ tava hetorvilāsini |rāvaṇasya nṛśaṃsasya jaṭāyośca mahātmanaḥ ||

खरश्च निहतो यत्र दूषणश्च निपातितः ।त्रिशिराश्च महावीर्यो मया बाणैरजिह्मगैः ।एतत्तदाश्रमपदमस्माकं वरवर्णिनि॥

kharaśca nihato yatra dūṣaṇaśca nipātitaḥ |triśirāśca mahāvīryo mayā bāṇairajihmagaiḥ |etattadāśramapadamasmākaṃ varavarṇini ||

पर्णशाला तथा चित्रा दृश्यते शुभदर्शना ।यत्र त्वं राक्षसेन्द्रेण रावणेन हृता बलात्॥

parṇaśālā tathā citrā dṛśyate śubhadarśanā |yatra tvaṃ rākṣasendreṇa rāvaṇena hṛtā balāt ||

एषा गोदावरी रम्या प्रसन्नसलिला शिवा ।अगस्त्यस्याश्रमो ह्येष दृश्यते पश्य मैथिलि॥

eṣā godāvarī ramyā prasannasalilā śivā |agastyasyāśramo hyeṣa dṛśyate paśya maithili ||

दीप्तश्चैवाश्रमो ह्येष सुतीक्ष्णस्य महात्मनः॥

dīptaścaivāśramo hyeṣa sutīkṣṇasya mahātmanaḥ ||

वैदेहि दृश्यते चात्र शरभङ्गाश्रमो महान् ।उपयातः सहस्राक्षो यत्र शक्रः पुरन्दरः॥

vaidehi dṛśyate cātra śarabhaṅgāśramo mahān |upayātaḥ sahasrākṣo yatra śakraḥ purandaraḥ ||

अस्मिन् देशे महाकायो विराधो निहतो मया॥

asmin deśe mahākāyo virādho nihato mayā ||

एते हि तापसावासा दृश्यन्ते तनुमध्यमे ।अत्रिः कुलपतिर्यत्र सूर्यवैश्वानप्रभः ।अत्र सीते त्वया दृष्टा तापसी धर्मचारिणी॥

ete hi tāpasāvāsā dṛśyante tanumadhyame |atriḥ kulapatiryatra sūryavaiśvānaprabhaḥ |atra sīte tvayā dṛṣṭā tāpasī dharmacāriṇī ||

असौ सुतनु शैलेन्द्रश्चित्रकूटः प्रकाशते ।यत्र मां केकयीपुत्रः प्रसादयितुमागतः॥

asau sutanu śailendraścitrakūṭaḥ prakāśate |yatra māṃ kekayīputraḥ prasādayitumāgataḥ ||

एषा सा यमुना दूराद्दृश्यते चित्रकानना॥

eṣā sā yamunā dūrāddṛśyate citrakānanā ||

भरद्वाजाश्रमो यत्र श्रीमानेष प्रकाशते॥

bharadvājāśramo yatra śrīmāneṣa prakāśate ||

एषा त्रिपथगा गङ्गा दृश्यते वरवर्णिनि ।नानाद्विजगणाकीर्णा सम्प्रयुष्पितकानना॥

eṣā tripathagā gaṅgā dṛśyate varavarṇini |nānādvijagaṇākīrṇā samprayuṣpitakānanā ||

शृङ्गिवेरपुरं चैतद् गुहो यत्र समागतः॥

śṛṅgiverapuraṃ caitad guho yatra samāgataḥ ||

एषा सा दृश्यते सीते सरयूर्यूपमालिनी ।नानातरुशताकीर्णा सम्प्रपुष्पितकानना॥

eṣā sā dṛśyate sīte sarayūryūpamālinī |nānātaruśatākīrṇā samprapuṣpitakānanā ||

एषा सा दृश्यते ऽयोध्या राजधानी पितुर्मम् ।अयोध्यां कुरु वैदेहि प्रणामं पुनरागता॥

eṣā sā dṛśyate 'yodhyā rājadhānī piturmam |ayodhyāṃ kuru vaidehi praṇāmaṃ punarāgatā ||

ततस्ते वानराः सर्वे राक्षसश्च विभीषणः ।उत्पत्योत्पत्य ददृशुस्तां पुरीं शुभदर्शनाम्॥

tataste vānarāḥ sarve rākṣasaśca vibhīṣaṇaḥ |utpatyotpatya dadṛśustāṃ purīṃ śubhadarśanām ||

ततस्तु तां पाम्डुरहर्म्यमालिनीं विशालकक्ष्यां गजवाजिसङ्कुलाम् ।पुरीमयोध्यां ददृशुः प्लवङ्गमाः पुरीं महेन्द्रस्य यथा ऽमरावतीम्॥

tatastu tāṃ pāmḍuraharmyamālinīṃ viśālakakṣyāṃ gajavājisaṅkulām |purīmayodhyāṃ dadṛśuḥ plavaṅgamāḥ purīṃ mahendrasya yathā 'marāvatīm ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे षड्विंशत्युत्तरशततमः सर्गः॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe ṣaḍviṃśatyuttaraśatatamaḥ sargaḥ ||