Kanda.Sarga 6.128

अयोध्यां तु समालोक्य चिन्तयामास राघवः ।चिन्तयित्वा हनूमन्तमुवाच प्लवगोत्तमम्॥

ayodhyāṃ tu samālokya cintayāmāsa rāghavaḥ |cintayitvā hanūmantamuvāca plavagottamam ||

जानीहि कच्चित् कुशली जनो नृपतिमन्दिरे॥

jānīhi kaccit kuśalī jano nṛpatimandire ||

शृङ्गिबेरपुरं प्राप्य गुहं गहनगोचरम् ।निषादाधिपतिं ब्रूहि कुशलं वचनान्मम॥

śṛṅgiberapuraṃ prāpya guhaṃ gahanagocaram |niṣādādhipatiṃ brūhi kuśalaṃ vacanānmama ||

श्रुत्वा तु मां कुशलिनमरोगं विगतज्वरम् ।भविष्यति गुहः प्रीतः स ममात्मसमः सखा॥

śrutvā tu māṃ kuśalinamarogaṃ vigatajvaram |bhaviṣyati guhaḥ prītaḥ sa mamātmasamaḥ sakhā ||

अयोध्यायाश्च ते मार्गं प्रवृत्तिं भरतस्य च ।निवेदयिष्यति प्रीतो निषादाधिपतिर्गुहः॥

ayodhyāyāśca te mārgaṃ pravṛttiṃ bharatasya ca |nivedayiṣyati prīto niṣādādhipatirguhaḥ ||

भरतस्तु त्वया वाच्यः कुशलं वचनान्मम ।सिद्धार्थं शंस मां तस्मै सभार्यं सहलक्ष्मणम्॥

bharatastu tvayā vācyaḥ kuśalaṃ vacanānmama |siddhārthaṃ śaṃsa māṃ tasmai sabhāryaṃ sahalakṣmaṇam ||

हरणं चापि वैदेह्या रावणेन बलीयसा॥

haraṇaṃ cāpi vaidehyā rāvaṇena balīyasā ||

सुग्रीवेण च संसर्गं वालिनश्च वधं रणे ।मैथिल्यन्वेषणं चैव यथा चाधिगता त्वया॥

sugrīveṇa ca saṃsargaṃ vālinaśca vadhaṃ raṇe |maithilyanveṣaṇaṃ caiva yathā cādhigatā tvayā ||

लङ्घयित्वा महातोयमापगापतिमव्ययम् ।उपयानं समुद्रस्य सागरस्य च दर्शनम्॥

laṅghayitvā mahātoyamāpagāpatimavyayam |upayānaṃ samudrasya sāgarasya ca darśanam ||

यथा च कारितः सेतू रावणश्च यथा हतः ।वरदानं महेन्द्रेण ब्रह्मणा वरुणेन च॥

yathā ca kāritaḥ setū rāvaṇaśca yathā hataḥ |varadānaṃ mahendreṇa brahmaṇā varuṇena ca ||

महादेवप्रसादाच्च पित्रा मम समागमम् ।उपयातं च मां सौम्य भरतस्य निवेदय॥

mahādevaprasādācca pitrā mama samāgamam |upayātaṃ ca māṃ saumya bharatasya nivedaya ||

सह राक्षसराजेन हरीणां प्रवरेण च॥

saha rākṣasarājena harīṇāṃ pravareṇa ca ||

एतच्छुत्वा यमाकारं भजते भरतस्तदा ।स च ते वेदितव्यः स्यात् सर्वं यच्चापि मां प्रति॥

etacchutvā yamākāraṃ bhajate bharatastadā |sa ca te veditavyaḥ syāt sarvaṃ yaccāpi māṃ prati ||

जित्वा शत्रुगणान् रामः प्राप्य चानुत्तमं यशः ।उपयाति समृद्धार्थः सह मित्रैर्महाबलैः॥

jitvā śatrugaṇān rāmaḥ prāpya cānuttamaṃ yaśaḥ |upayāti samṛddhārthaḥ saha mitrairmahābalaiḥ ||

ज्ञेयाश्च सर्वे वृत्तान्ता भरतस्येङ्गितानि च ।तत्त्वेन मुखवर्णेन दृष्ट्या व्याभाषणेन च॥

jñeyāśca sarve vṛttāntā bharatasyeṅgitāni ca |tattvena mukhavarṇena dṛṣṭyā vyābhāṣaṇena ca ||

सर्वकामसमृद्धं हि हस्त्यश्वरथसङ्कुलम् ।पितृपैतामहं राज्यं कस्य नावर्तयेन्मनः॥

sarvakāmasamṛddhaṃ hi hastyaśvarathasaṅkulam |pitṛpaitāmahaṃ rājyaṃ kasya nāvartayenmanaḥ ||

सङ्गत्या भरतः श्रीमान् राज्यार्थी चेत् स्वयं भवेत् ।प्रशास्तु वसुधां कृत्स्नामखिलां रघुनन्दनः॥

saṅgatyā bharataḥ śrīmān rājyārthī cet svayaṃ bhavet |praśāstu vasudhāṃ kṛtsnāmakhilāṃ raghunandanaḥ ||

तस्य बुद्धिं च विज्ञाय व्यवसायं च वानर ।यावन्न दूरं याताः स्म क्षिप्रमागन्तुमर्हसि॥

tasya buddhiṃ ca vijñāya vyavasāyaṃ ca vānara |yāvanna dūraṃ yātāḥ sma kṣipramāgantumarhasi ||

इति प्रतिसमादिष्टो हनुमान् मारुतात्मजः ।मानुषं धारयन् रूपमयोध्यां त्वरितो ययौ॥

iti pratisamādiṣṭo hanumān mārutātmajaḥ |mānuṣaṃ dhārayan rūpamayodhyāṃ tvarito yayau ||

अथोत्पपात वेगेन हनुमान् मारुतात्मजः ।गरुत्मानिव वेगेन जिघृक्षन् भुजगोत्तमम्॥

athotpapāta vegena hanumān mārutātmajaḥ |garutmāniva vegena jighṛkṣan bhujagottamam ||

लङ्घयित्वा पितृपथं भुजगेन्द्रालयं शुभम् ।गङ्गायमुनयोर्मध्यं सन्निपातमतीत्य च ।शृङ्गिबेरपुरं प्राप्य गुहमासाद्य वीर्यवान्॥

laṅghayitvā pitṛpathaṃ bhujagendrālayaṃ śubham |gaṅgāyamunayormadhyaṃ sannipātamatītya ca |śṛṅgiberapuraṃ prāpya guhamāsādya vīryavān ||

स वाचा शुभया हृष्टो हनुमानिदमब्रवीत् ॥ ६.१२८.२२ ॥ुनयोर्मध्यं सन्निपातमतीत्य च ।सखा तु तव काकुत्स्थो रामः सत्यपराक्रमः ।सहसीतः ससौमित्रिः स त्वां कुशलमब्रवीत्॥

sa vācā śubhayā hṛṣṭo hanumānidamabravīt || 6.128.22 ||ुnayormadhyaṃ sannipātamatītya ca |sakhā tu tava kākutstho rāmaḥ satyaparākramaḥ |sahasītaḥ sasaumitriḥ sa tvāṃ kuśalamabravīt ||

पञ्चमीमद्य रजनीमुषित्वा वचनान्मुनेः ।भरद्वाजाभ्यनुज्ञातं द्रक्ष्यस्यद्यैव राघवम्॥

pañcamīmadya rajanīmuṣitvā vacanānmuneḥ |bharadvājābhyanujñātaṃ drakṣyasyadyaiva rāghavam ||

एवमुक्त्वा महातेजाः सम्प्रहृष्टतनूरुहः ।उत्पपात महावेगो वेगवानविचारयन्॥

evamuktvā mahātejāḥ samprahṛṣṭatanūruhaḥ |utpapāta mahāvego vegavānavicārayan ||

सो ऽपश्यद्रामतीर्थं च नदीं वालुकिनीं तथा ।गोमतीं तां च सो ऽपश्यद्भीमं सालवनं तथा ।प्रजाश्च बहुसाहस्राः स्फीतान् जनपदानपि॥

so 'paśyadrāmatīrthaṃ ca nadīṃ vālukinīṃ tathā |gomatīṃ tāṃ ca so 'paśyadbhīmaṃ sālavanaṃ tathā |prajāśca bahusāhasrāḥ sphītān janapadānapi ||

स गत्वा दूरमध्वानं त्वरितः कपिकुञ्जरः ।आससाद द्रुमान् फुल्लान् नन्दिग्रामसमीपगान्॥

sa gatvā dūramadhvānaṃ tvaritaḥ kapikuñjaraḥ |āsasāda drumān phullān nandigrāmasamīpagān ||

स्त्रीभिः सपुत्रैर्वृद्धैश्च रममाणैरलङ्कृतान् ।सुराधिपस्योपवने यथा चैत्ररथे द्रुमान्॥

strībhiḥ saputrairvṛddhaiśca ramamāṇairalaṅkṛtān |surādhipasyopavane yathā caitrarathe drumān ||

क्रोशमात्रे त्वयोध्यायाश्चीरकृष्णाजिनाम्बरम् ।ददर्श भरतं दीनं कृशमाश्रमवासिनम्॥

krośamātre tvayodhyāyāścīrakṛṣṇājināmbaram |dadarśa bharataṃ dīnaṃ kṛśamāśramavāsinam ||

जटिलं मलदिग्धाङ्गं भ्रातृव्यसनकर्शितम् ।फलमूलाशिनं दान्तं तापसं धर्मचारिणम्॥

jaṭilaṃ maladigdhāṅgaṃ bhrātṛvyasanakarśitam |phalamūlāśinaṃ dāntaṃ tāpasaṃ dharmacāriṇam ||

समुन्नतजटाभारं वल्कलाजिनवाससम् ।नियतं भावितात्मानं ब्रह्मर्षिसमतेजसम्॥

samunnatajaṭābhāraṃ valkalājinavāsasam |niyataṃ bhāvitātmānaṃ brahmarṣisamatejasam ||

पादुके ते पुरस्कृत्य शासन्तं वै वसुन्धराम् ।चातुर्वर्ण्यस्य लोकस्य त्रातारं सर्वतो भयात्॥

pāduke te puraskṛtya śāsantaṃ vai vasundharām |cāturvarṇyasya lokasya trātāraṃ sarvato bhayāt ||

उपस्थितममात्यैश्च शुचिभिश्च पुरोहितैः ।बलमुख्यैश्च युक्तैश्च काषायाम्बरधारिभिः॥

upasthitamamātyaiśca śucibhiśca purohitaiḥ |balamukhyaiśca yuktaiśca kāṣāyāmbaradhāribhiḥ ||

न हि ते राजपुत्रं तं चीरकृष्णाजिनाम्बरम् ।परिभोक्तुं व्यवस्यन्ति पौरा वै धर्मवत्सलम्॥

na hi te rājaputraṃ taṃ cīrakṛṣṇājināmbaram |paribhoktuṃ vyavasyanti paurā vai dharmavatsalam ||

तं धर्ममिव धर्मज्ञं देहवन्तमिवापरम् ।उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं हनुमान् मरुतात्मजः॥

taṃ dharmamiva dharmajñaṃ dehavantamivāparam |uvāca prāñjalirvākyaṃ hanumān marutātmajaḥ ||

वसन्तं दण्डकारण्ये यं त्वं चीरजटाधरम् ।अनुशोचसि काकुत्स्थं स त्वां कुशलमब्रवीत्॥

vasantaṃ daṇḍakāraṇye yaṃ tvaṃ cīrajaṭādharam |anuśocasi kākutsthaṃ sa tvāṃ kuśalamabravīt ||

प्रियमाख्यामि ते देव शोकं त्यज सुदारुणम् ।अस्मिन् मुहूर्ते भ्रात्रा त्वं रामेण सह सङ्गतः॥

priyamākhyāmi te deva śokaṃ tyaja sudāruṇam |asmin muhūrte bhrātrā tvaṃ rāmeṇa saha saṅgataḥ ||

निहत्य रावणं रामः प्रतिलभ्य च मैथिलीम् ।उपयाति समृद्धार्थः सह मित्रैर्महाबलैः॥

nihatya rāvaṇaṃ rāmaḥ pratilabhya ca maithilīm |upayāti samṛddhārthaḥ saha mitrairmahābalaiḥ ||

लक्ष्मणश्च महातेजा वैदेही च यशस्विनी ।सीता समग्रा रामेण महेन्द्रेण यथा शची॥

lakṣmaṇaśca mahātejā vaidehī ca yaśasvinī |sītā samagrā rāmeṇa mahendreṇa yathā śacī ||

एवमुक्तो हनुमता भरतो भ्रातृवत्सलः ।पपात सहसा हृष्टो हर्षान्मोहं जगाम ह॥

evamukto hanumatā bharato bhrātṛvatsalaḥ |papāta sahasā hṛṣṭo harṣānmohaṃ jagāma ha ||

ततो मुहूर्तादुत्थाय प्रत्याश्वस्य च राघवः ।हनुमन्तमुवाचेदं भरतः प्रियवादिनम्॥

tato muhūrtādutthāya pratyāśvasya ca rāghavaḥ |hanumantamuvācedaṃ bharataḥ priyavādinam ||

अशोकजैः प्रीतिमयैः कपिमालिङ्ग्य सम्भ्रमात् ।सिषेच भरतः श्रीमान् विपुलैरस्त्रबिन्दुभिः॥

aśokajaiḥ prītimayaiḥ kapimāliṅgya sambhramāt |siṣeca bharataḥ śrīmān vipulairastrabindubhiḥ ||

देवो वा मानुषो वा त्वमनुक्रोशादिहागतः ।प्रियाख्यानस्य ते सौम्य ददामि ब्रुवतः प्रियम्॥

devo vā mānuṣo vā tvamanukrośādihāgataḥ |priyākhyānasya te saumya dadāmi bruvataḥ priyam ||

गवां शतसहस्रं च ग्रामाणां च शतं परम् ।सुकुण्डलाः शुभाचारा भार्याः कन्याश्च षोडश॥

gavāṃ śatasahasraṃ ca grāmāṇāṃ ca śataṃ param |sukuṇḍalāḥ śubhācārā bhāryāḥ kanyāśca ṣoḍaśa ||

हेमवर्णाः सुनासोरूः शशिसौम्याननाः स्त्रियः ।सर्वाभरणसम्पन्नाः सम्पन्नाः कुलजातिभिः॥

hemavarṇāḥ sunāsorūḥ śaśisaumyānanāḥ striyaḥ |sarvābharaṇasampannāḥ sampannāḥ kulajātibhiḥ ||

निशम्य रामागमनं नृपात्मजः कपिप्रवीरस्य तदद्भुतोपमम् ।प्रहर्षितो रामदिदृक्षया ऽभवत् पुनश्च हर्षादिदमब्रवीद्वचः॥

niśamya rāmāgamanaṃ nṛpātmajaḥ kapipravīrasya tadadbhutopamam |praharṣito rāmadidṛkṣayā 'bhavat punaśca harṣādidamabravīdvacaḥ ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे अष्टाविंशत्युत्तरशततमः सर्गः॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe aṣṭāviṃśatyuttaraśatatamaḥ sargaḥ ||