Kanda.Sarga 6.21

ततः सागरवेलायाम् दर्भानास्तीर्य राघवः ।अञ्जलिम् प्राङ्मुखः कृत्वा प्रतिशिश्ये महोदधेः॥

tataḥ sāgaravelāyām darbhānāstīrya rāghavaḥ |añjalim prāṅmukhaḥ kṛtvā pratiśiśye mahodadheḥ ||

बाहुम् भुजङ्गभोगाभमुपधायारिसूदनः ।मणिकाञ्चनकेयूरमुक्ताप्रवरभूषणैः॥

bāhum bhujaṅgabhogābhamupadhāyārisūdanaḥ |maṇikāñcanakeyūramuktāpravarabhūṣaṇaiḥ ||

भुजैः परमनारीणामभिमृष्टमनेकधा॥

bhujaiḥ paramanārīṇāmabhimṛṣṭamanekadhā ||

चन्दनागुरुभिश्चैव पुरस्तादभिसेवितम्॥

candanāgurubhiścaiva purastādabhisevitam ||

बालसूर्यप्रकाशैश्च चन्दनैरुपशोभितम् ।शयने चोत्तमाङ्गेन सीतायाः शोभितम् पुरा॥

bālasūryaprakāśaiśca candanairupaśobhitam |śayane cottamāṅgena sītāyāḥ śobhitam purā ||

तक्षकस्येव सम्भोगम् गङ्गाजलनिषेवितम् ।सम्गे युगसम्काशम् शत्रूणाम् शोकवर्धनम्॥

takṣakasyeva sambhogam gaṅgājalaniṣevitam |samge yugasamkāśam śatrūṇām śokavardhanam ||

सुह्R^दाम् नन्दनम् दीर्घम् सागरान्तव्यपाश्रयम् ।अस्यता च पुनः सव्यम् ज्याघातविगतत्वचम् ।दक्षिणो कक्षिणम् बहुम् महापरिघसम्निभम्॥

suhR^dām nandanam dīrgham sāgarāntavyapāśrayam |asyatā ca punaḥ savyam jyāghātavigatatvacam |dakṣiṇo kakṣiṇam bahum mahāparighasamnibham ||

गोसहस्रप्रदातारम् ह्युपधाय भुजम् महत् ।अद्य मे मरणम् वाथ तरणम् सागरस्य वा॥

gosahasrapradātāram hyupadhāya bhujam mahat |adya me maraṇam vātha taraṇam sāgarasya vā ||

इति रामो धृतिम् कृत्वा महाबाहुर्महोदधिम् ।अधिशिश्ये च विधिवत्प्रयतोऽत्र स्थितो मुनिः॥

iti rāmo dhṛtim kṛtvā mahābāhurmahodadhim |adhiśiśye ca vidhivatprayato'tra sthito muniḥ ||

तस्य रामस्य सुप्तस्य कुश आस्तीर्णे मही तले ।नियमाद् अप्रमत्तस्य निशास् तिस्रो अतिचक्रमुः॥

tasya rāmasya suptasya kuśa āstīrṇe mahī tale |niyamād apramattasya niśās tisro aticakramuḥ ||

स त्रिरात्रोषितस्तत्र नयज्ञो धर्मवत्सलः ।उपासत तदा रामः सागरम् सरिताम् पतिम्॥

sa trirātroṣitastatra nayajño dharmavatsalaḥ |upāsata tadā rāmaḥ sāgaram saritām patim ||

न च दर्शयते मन्दस् तदा रामस्य सागरः ।प्रयतेन अपि रामेण यथा अर्हम् अभिपूजितः॥

na ca darśayate mandas tadā rāmasya sāgaraḥ |prayatena api rāmeṇa yathā arham abhipūjitaḥ ||

समुद्रस्य ततः क्रुद्धो रामो रक्त अन्त लोचनः ।समीपस्थम् उवाच इदम् लक्ष्मणम् शुभ लक्ष्मणम्॥

samudrasya tataḥ kruddho rāmo rakta anta locanaḥ |samīpastham uvāca idam lakṣmaṇam śubha lakṣmaṇam ||

अवलेपम् समुद्रस्य न दर्शयति यत् स्वयम् ।प्रशमः च क्षमा चैव आर्जवम् प्रिय वादिता॥

avalepam samudrasya na darśayati yat svayam |praśamaḥ ca kṣamā caiva ārjavam priya vāditā ||

असामर्थ्यम् फलन्ति एते निर्गुणेषु सताम् गुणाः ।आत्म प्रशम्सिनम् दुष्टम् धृष्टम् विपरिधावकम्॥

asāmarthyam phalanti ete nirguṇeṣu satām guṇāḥ |ātma praśamsinam duṣṭam dhṛṣṭam viparidhāvakam ||

सर्वत्र उत्सृष्ट दण्डम् च लोकः सत् कुरुते नरम् ।न साम्ना शक्यते कीर्तिर् न साम्ना शक्यते यशः॥

sarvatra utsṛṣṭa daṇḍam ca lokaḥ sat kurute naram |na sāmnā śakyate kīrtir na sāmnā śakyate yaśaḥ ||

प्राप्तुम् लक्ष्मण लोके अस्मिन् जयो वा रण मूधनि ।अद्य मद् बाण निर्भिन्नैर् मकरैर् मकर आलयम् ।निरुद्ध तोयम् सौमित्रे प्लवद्भिः पश्य सर्वतः॥

prāptum lakṣmaṇa loke asmin jayo vā raṇa mūdhani |adya mad bāṇa nirbhinnair makarair makara ālayam |niruddha toyam saumitre plavadbhiḥ paśya sarvataḥ ||

भोगामः च पश्य नागानाम् मया भिन्नानि लक्ष्मण॥

bhogāmaḥ ca paśya nāgānām mayā bhinnāni lakṣmaṇa ||

महाभोगानि मत्स्यानाम् करिणाम् च करान् इह ।सशन्ख शुक्तिका जालम् समीन मकरम् शरैः॥

mahābhogāni matsyānām kariṇām ca karān iha |saśankha śuktikā jālam samīna makaram śaraiḥ ||

अद्य युद्धेन महता समुद्रम् परिशोषये ।क्षमया हि समायुक्तम् माम् अयम् मकर आलयः॥

adya yuddhena mahatā samudram pariśoṣaye |kṣamayā hi samāyuktam mām ayam makara ālayaḥ ||

असमर्थम् विजानाति धिक् क्षमाम् ईदृशे जने ।स दर्शयति साम्ना मे सागरो रूपमात्मनः॥

asamartham vijānāti dhik kṣamām īdṛśe jane |sa darśayati sāmnā me sāgaro rūpamātmanaḥ ||

चापम् आनय सौमित्रे शरामः च आशी विष उपमान् ।समुद्रम् शोषयिष्यामि पद्भ्याम् यान्तु प्लवङ्गमाः॥

cāpam ānaya saumitre śarāmaḥ ca āśī viṣa upamān |samudram śoṣayiṣyāmi padbhyām yāntu plavaṅgamāḥ ||

अद्य अक्षोभ्यम् अपि क्रुद्धः क्षोभयिष्यामि सागरम् ।वेलासु कृत मर्यादम् सहसा ऊर्मि समाकुलम्॥

adya akṣobhyam api kruddhaḥ kṣobhayiṣyāmi sāgaram |velāsu kṛta maryādam sahasā ūrmi samākulam ||

निर्मर्यादम् करिष्यामि सायकैर् वरुण आलयम् ।महार्णवम् क्षोBहयिष्ये महादानवसम्कुलम्॥

nirmaryādam kariṣyāmi sāyakair varuṇa ālayam |mahārṇavam kṣoBhayiṣye mahādānavasamkulam ||

एवम् उक्त्वा धनुष् पाणिः क्रोध विस्फारित ईक्षणः ।बभूव रामो दुर्धर्षो युग अन्त अग्निर् इव ज्वलन्॥

evam uktvā dhanuṣ pāṇiḥ krodha visphārita īkṣaṇaḥ |babhūva rāmo durdharṣo yuga anta agnir iva jvalan ||

सम्पीड्य च धनुर् घोरम् कम्पयित्वा शरैर् जगत् ।मुमोच विशिखान् उग्रान् वज्राणि इव शत क्रतुः॥

sampīḍya ca dhanur ghoram kampayitvā śarair jagat |mumoca viśikhān ugrān vajrāṇi iva śata kratuḥ ||

ते ज्वलन्तो महावेगास् तेजसा सायक उत्तमाः ।प्रविशन्ति समुद्रस्य सलिलम् त्रस्त पन्नगम्॥

te jvalanto mahāvegās tejasā sāyaka uttamāḥ |praviśanti samudrasya salilam trasta pannagam ||

ततो वेगः समुद्रस्य सनक्र मकरो महान् ।स बभूव महाघोरः समारुत रवस् तदा॥

tato vegaḥ samudrasya sanakra makaro mahān |sa babhūva mahāghoraḥ samāruta ravas tadā ||

महाऊर्मि माला विततः शन्ख शुक्ति समाकुलः ।सधूम परिवृत्त ऊर्मिः सहसा अभून् महाउदधिः॥

mahāūrmi mālā vitataḥ śankha śukti samākulaḥ |sadhūma parivṛtta ūrmiḥ sahasā abhūn mahāudadhiḥ ||

व्यथिताः पन्नगाः च आसन् दीप्त आस्या दीप्त लोचनाः ।दानवाः च महावीर्याः पाताल तल वासिनः॥

vyathitāḥ pannagāḥ ca āsan dīpta āsyā dīpta locanāḥ |dānavāḥ ca mahāvīryāḥ pātāla tala vāsinaḥ ||

ऊर्मयः सिन्धु राजस्य सनक्र मकरास् तदा ।विन्ध्य मन्दर सम्काशाः समुत्पेतुः सहस्रशः॥

ūrmayaḥ sindhu rājasya sanakra makarās tadā |vindhya mandara samkāśāḥ samutpetuḥ sahasraśaḥ ||

आघूर्णित तरन्ग ओघः सम्ब्भ्रान्त उरग राक्षसः ।उद्वर्तित महाग्राहः सम्वृत्तः सलिल आशयः॥

āghūrṇita taranga oghaḥ sambbhrānta uraga rākṣasaḥ |udvartita mahāgrāhaḥ samvṛttaḥ salila āśayaḥ ||

ततस्तु तम् राघव मुग्रवेगम् ।प्रकर्षमाणम् ध्मरप्रमेयम् ।सौमित्रिरुत्पत्य विनिःश्वसन्तम् ।मामेति चोक्त्वा धनुराललम्बे॥

tatastu tam rāghava mugravegam |prakarṣamāṇam dhmaraprameyam |saumitrirutpatya viniḥśvasantam |māmeti coktvā dhanurālalambe ||

एतद्विनापि ह्युदधेस्तवार्य ।सम्पत्स्यते वीरतमस्य कार्यम् ।भवद्विधाः क्रोधवशम् न यान्ति ।दीर्घम् भवान्पश्यतु साधुवृत्तम्॥

etadvināpi hyudadhestavārya |sampatsyate vīratamasya kāryam |bhavadvidhāḥ krodhavaśam na yānti |dīrgham bhavānpaśyatu sādhuvṛttam ||

अन्तर्हितैश्चापि तथान्तरिक्षे ।ब्रह्मर्षिभिश्चैव सुरर्षिभिश्च ।शब्दः कृतः कष्टमिति ब्रुवद्भि ।र्मा मेति चोक्त्वा महता स्वरेण॥

antarhitaiścāpi tathāntarikṣe |brahmarṣibhiścaiva surarṣibhiśca |śabdaḥ kṛtaḥ kaṣṭamiti bruvadbhi |rmā meti coktvā mahatā svareṇa ||