Loading
वाल्मीकि रामायण · 38 श्लोक
यह अध्याय पुस्तक में पढ़ेंनर वानर राजौ तौ स च वायु सुतः कपिः ।जाम्बवान् ऋक्ष राजसः च राक्षससः च विभीषणः॥
nara vānara rājau tau sa ca vāyu sutaḥ kapiḥ |jāmbavān ṛkṣa rājasaḥ ca rākṣasasaḥ ca vibhīṣaṇaḥ ||
अन्गदो वालि पुत्रसः च सौमित्रिः शरभः कपिः ।सुषेणः सह दायादो मैन्दो द्विविद;एव च॥
angado vāli putrasaḥ ca saumitriḥ śarabhaḥ kapiḥ |suṣeṇaḥ saha dāyādo maindo dvivida;eva ca ||
गजो गव अक्षो कुमुदो नलो अथ पनसस् तथा ।अमित्र विषयम् प्राप्ताः समवेताः समर्थयन्॥
gajo gava akṣo kumudo nalo atha panasas tathā |amitra viṣayam prāptāḥ samavetāḥ samarthayan ||
इयम् सा लक्ष्यते लन्का पुरी रावण पालिता ।सासुर उरग गन्धर्वैर् अमरैर् अपि दुर्जया॥
iyam sā lakṣyate lankā purī rāvaṇa pālitā |sāsura uraga gandharvair amarair api durjayā ||
कार्य सिद्धिम् पुरस् क्Rत्य मन्त्रयध्वम् विनिर्णये ।नित्यम् सम्निहितो ह्य् अत्र रावणो राक्षस अधिपः॥
kārya siddhim puras kRtya mantrayadhvam vinirṇaye |nityam samnihito hy atra rāvaṇo rākṣasa adhipaḥ ||
तथा तेषु ब्रुवाणेषु रावण अवरजो अब्रवीत् ।वाक्यम् अग्राम्य पदवत् पुष्कल अर्थम् विभीषणः॥
tathā teṣu bruvāṇeṣu rāvaṇa avarajo abravīt |vākyam agrāmya padavat puṣkala artham vibhīṣaṇaḥ ||
अनलः शरभसः चैव सम्पातिः प्रघसस् तथा ।गत्वा लन्काम् मम अमात्याः पुरीम् पुनर् इह आगताः॥
analaḥ śarabhasaḥ caiva sampātiḥ praghasas tathā |gatvā lankām mama amātyāḥ purīm punar iha āgatāḥ ||
भूत्वा शकुनयः सर्वे प्रविष्टासः च रिपोर् बलम् ।विधानम् विहितम् यच् च तद् द्Rष्ट्वा समुपस्थिताः॥
bhūtvā śakunayaḥ sarve praviṣṭāsaḥ ca ripor balam |vidhānam vihitam yac ca tad dRṣṭvā samupasthitāḥ ||
सम्विधानम् यथा आहुस् ते रावणस्य दुरात्मनः ।राम तद् ब्रुवतः सर्वम् यथातथ्येन मे शृणु॥
samvidhānam yathā āhus te rāvaṇasya durātmanaḥ |rāma tad bruvataḥ sarvam yathātathyena me śṛṇu ||
पूर्वम् प्रहस्तः सबलो द्वारम् आसाद्य तिष्ठति ।दक्षिणम् च महा वीर्यौ महा पार्श्व महा उदरौ॥
pūrvam prahastaḥ sabalo dvāram āsādya tiṣṭhati |dakṣiṇam ca mahā vīryau mahā pārśva mahā udarau ||
इन्द्रजित् पश्चिम द्वारम् राक्षसैर् बहुभिर् वृतः ।पट्टस असि धनुष्मद्भिः शूल मुद्गर पाणिभिः॥
indrajit paścima dvāram rākṣasair bahubhir vṛtaḥ |paṭṭasa asi dhanuṣmadbhiḥ śūla mudgara pāṇibhiḥ ||
नाना प्रहरणैः शूरैर् आवृतो रावण आत्मजः ।राक्षसानाम् सहस्रैस् तु बहुभिः शस्त्र पाणिभिः॥
nānā praharaṇaiḥ śūrair āvṛto rāvaṇa ātmajaḥ |rākṣasānām sahasrais tu bahubhiḥ śastra pāṇibhiḥ ||
युक्तः परम सम्विग्नो राक्षसैर् बहुभिर् व्Rतः ।उत्तरम् नगर द्वारम् रावणः स्वयम् आस्थितः॥
yuktaḥ parama samvigno rākṣasair bahubhir vRtaḥ |uttaram nagara dvāram rāvaṇaḥ svayam āsthitaḥ ||
विरूप अक्षस् तु महता शूल खड्ग धनुष्मता ।बलेन राक्षसैः सार्धम् मध्यमम् गुल्मम् आस्थितः॥
virūpa akṣas tu mahatā śūla khaḍga dhanuṣmatā |balena rākṣasaiḥ sārdham madhyamam gulmam āsthitaḥ ||
एतान् एवम् विधान् गुल्माम्ल् लन्कायाम् समुदीक्ष्य ते ।मामकाः सचिवाः सर्वे शीघ्रम् पुनर् इह आगताः॥
etān evam vidhān gulmāml lankāyām samudīkṣya te |māmakāḥ sacivāḥ sarve śīghram punar iha āgatāḥ ||
गजानाम् च सहस्रम् च रथानाम् अयुतम् पुरे ।हयानाम् अयुते द्वे च साग्र कोटी च रक्षसाम्॥
gajānām ca sahasram ca rathānām ayutam pure |hayānām ayute dve ca sāgra koṭī ca rakṣasām ||
विक्रान्ता बलवन्तसः च सम्युगेष्व् आततायिनः ।इष्टा राक्षस राजस्य नित्यम् एते निशा चराः॥
vikrāntā balavantasaḥ ca samyugeṣv ātatāyinaḥ |iṣṭā rākṣasa rājasya nityam ete niśā carāḥ ||
एक एकस्य अत्र युद्ध अर्थे राक्षसस्य विशाम् पते ।परिवारः सहस्राणाम् सहस्रम् उपतिष्ठते॥
eka ekasya atra yuddha arthe rākṣasasya viśām pate |parivāraḥ sahasrāṇām sahasram upatiṣṭhate ||
एताम् प्रवृत्तिम् लन्कायाम् मन्त्रि प्रोक्तम् विभीषणः ।रामम् कमल पत्र अक्षम् इदम् उत्तरम् अब्रवीत्॥
etām pravṛttim lankāyām mantri proktam vibhīṣaṇaḥ |rāmam kamala patra akṣam idam uttaram abravīt ||
लङ्कायाम् सचिवैः रामाय प्रत्यवेदयत् ।रामं कमलपत्राक्षमिदमुत्तरमब्रवीत्॥
laṅkāyām sacivaiḥ rāmāya pratyavedayat |rāmaṃ kamalapatrākṣamidamuttaramabravīt ||
रावणावरजः श्रीमान् रामप्रियचिकीर्षया ।कुबेरम् तु यदा राम रावणः प्रत्ययुध्यत॥
rāvaṇāvarajaḥ śrīmān rāmapriyacikīrṣayā |kuberam tu yadā rāma rāvaṇaḥ pratyayudhyata ||
षष्टिः शत सहस्राणि तदा निर्यान्ति राक्षसाः ।पराक्रमेण वीर्येण तेजसा सत्त्व गौरवात्॥
ṣaṣṭiḥ śata sahasrāṇi tadā niryānti rākṣasāḥ |parākrameṇa vīryeṇa tejasā sattva gauravāt ||
सदृशा यो अत्र दर्पेण रावणस्य दुरात्मनः ।अत्र मन्युर् न कर्तव्यो रोषये त्वाम् न भीषये॥
sadṛśā yo atra darpeṇa rāvaṇasya durātmanaḥ |atra manyur na kartavyo roṣaye tvām na bhīṣaye ||
समर्थो ह्य् असि वीर्येण सुराणाम् अपि निग्रहे ।तद् भवाम्सः चतुर् अन्गेण बलेन महता वृतः॥
samartho hy asi vīryeṇa surāṇām api nigrahe |tad bhavāmsaḥ catur angeṇa balena mahatā vṛtaḥ ||
व्यूह्य इदम् वानर अनीकम् निर्मथिष्यसि रावणम् ।रावण अवरजे वाक्यम् एवम् ब्रुवति राघवः॥
vyūhya idam vānara anīkam nirmathiṣyasi rāvaṇam |rāvaṇa avaraje vākyam evam bruvati rāghavaḥ ||
शत्रूणाम् प्रतिघात अर्थम् इदम् वचनम् अब्रवीत् ।पूर्व द्वारे तु लन्काया नीलो वानर पुम्गवः॥
śatrūṇām pratighāta artham idam vacanam abravīt |pūrva dvāre tu lankāyā nīlo vānara pumgavaḥ ||
प्रहस्तम् प्रतियोद्धा स्याद् वानरैर् बहुभिर् वृतः ।अन्गदो वालि पुत्रस् तु बलेन महता वृतः॥
prahastam pratiyoddhā syād vānarair bahubhir vṛtaḥ |angado vāli putras tu balena mahatā vṛtaḥ ||
दक्षिणे बाधताम् द्वारे महा पार्श्व महा उदरौ ।हनूमान् पश्चिम द्वारम् निपीड्य पवन आत्मजः॥
dakṣiṇe bādhatām dvāre mahā pārśva mahā udarau |hanūmān paścima dvāram nipīḍya pavana ātmajaḥ ||
प्रविशत्व् अप्रमेय आत्मा बहुभिः कपिभिर् वृतः ।दैत्य दानव सम्घानाम् ऋषीणाम् च महात्मनाम्॥
praviśatv aprameya ātmā bahubhiḥ kapibhir vṛtaḥ |daitya dānava samghānām ṛṣīṇām ca mahātmanām ||
विप्रकार प्रियः क्षुद्रो वर दान बल अन्वितः ।परिक्रामति यः सर्वाम्ल् लोकान् सम्तापयन् प्रजाः॥
viprakāra priyaḥ kṣudro vara dāna bala anvitaḥ |parikrāmati yaḥ sarvāml lokān samtāpayan prajāḥ ||
तस्य अहम् राक्षस इन्द्रस्य स्वयम् एव वधे धृतः ।उत्तरम् नगर द्वारम् अहम् सौमित्रिणा सह॥
tasya aham rākṣasa indrasya svayam eva vadhe dhṛtaḥ |uttaram nagara dvāram aham saumitriṇā saha ||
निपीड्य अभिप्रवेक्ष्यामि सबलो यत्र रावणः ।वानर इन्द्रसः च बलवान् ऋक्ष राजसः च जाम्बवान्॥
nipīḍya abhipravekṣyāmi sabalo yatra rāvaṇaḥ |vānara indrasaḥ ca balavān ṛkṣa rājasaḥ ca jāmbavān ||
राक्षस इन्द्र अनुजसः चैव गुल्मे भवतु मध्यमे ।न च एव मानुषम् रूपम् कार्यम् हरिभिर् आहवे॥
rākṣasa indra anujasaḥ caiva gulme bhavatu madhyame |na ca eva mānuṣam rūpam kāryam haribhir āhave ||
एषा भवतु नः सम्ज्ना युद्धे अस्मिन् वानरे बले ।वानरा;एव निश्चिह्नम् स्व जने अस्मिन् भविष्यति॥
eṣā bhavatu naḥ samjnā yuddhe asmin vānare bale |vānarā;eva niścihnam sva jane asmin bhaviṣyati ||
वयम् तु मानुषेण एव सप्त योत्स्यामहे परान् ।अहम् एव सह भ्रात्रा लक्ष्मणेन महा ओजसा॥
vayam tu mānuṣeṇa eva sapta yotsyāmahe parān |aham eva saha bhrātrā lakṣmaṇena mahā ojasā ||
आत्मना पन्चमसः च अयम् सखा मम विभीषणः ।स रामः कार्य सिद्ध्य् अर्थम् एवम् उक्त्वा विभीषणम्॥
ātmanā pancamasaḥ ca ayam sakhā mama vibhīṣaṇaḥ |sa rāmaḥ kārya siddhy artham evam uktvā vibhīṣaṇam ||
सुवेल आरोहणे बुद्धिम् चकार मतिमान् मतिम् ।रमणीयतरम् दृष्ट्वा सुवेलस्य गिरेस्तट्म्॥
suvela ārohaṇe buddhim cakāra matimān matim |ramaṇīyataram dṛṣṭvā suvelasya girestaṭm ||
ततस् तु रामो महता बलेन ।प्रच्चाद्य सर्वाम् पृथिवीम् महात्मा ।प्रहृष्ट रूपो अभिजगाम लन्काम् ।कृत्वा मतिम् सो अरि वधे महात्मा॥
tatas tu rāmo mahatā balena |praccādya sarvām pṛthivīm mahātmā |prahṛṣṭa rūpo abhijagāma lankām |kṛtvā matim so ari vadhe mahātmā ||