Loading
वाल्मीकि रामायण · 23 श्लोक
यह अध्याय पुस्तक में पढ़ेंप्रतिप्रविष्टे लङ्कां तु कृतार्थे रावणात्मजे ।राघवं परिवार्यार्ता ररक्षुर्वानरर्षभाः॥
pratipraviṣṭe laṅkāṃ tu kṛtārthe rāvaṇātmaje |rāghavaṃ parivāryārtā rarakṣurvānararṣabhāḥ ||
हनुमानङ्गदो नीलः सुषेणः कुमुदो नलः ।गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः ।जाम्बवानृषभः स्कन्धो रम्भः शतवलिः पृथुः॥
hanumānaṅgado nīlaḥ suṣeṇaḥ kumudo nalaḥ |gajo gavākṣo gavayaḥ śarabho gandhamādanaḥ |jāmbavānṛṣabhaḥ skandho rambhaḥ śatavaliḥ pṛthuḥ ||
व्यूढानीकाश्च यत्ताश्च द्रुमानादाय सर्वतः ।वीक्षमाणा दिशः सर्वास्तिर्यगूर्ध्वं च वानराः ।तृणेष्वपि च चेष्टत्सु राक्षसा इति मेनिरे॥
vyūḍhānīkāśca yattāśca drumānādāya sarvataḥ |vīkṣamāṇā diśaḥ sarvāstiryagūrdhvaṃ ca vānarāḥ |tṛṇeṣvapi ca ceṣṭatsu rākṣasā iti menire ||
रावणश्चापि संहृष्टो विसृज्येन्द्रजितं सुतम् ।आजुहाव ततः सीतारक्षिणी राक्षसीस्तदा॥
rāvaṇaścāpi saṃhṛṣṭo visṛjyendrajitaṃ sutam |ājuhāva tataḥ sītārakṣiṇī rākṣasīstadā ||
राक्षस्यस्त्रिजटा चैव शासनात् समुपस्थिताः॥
rākṣasyastrijaṭā caiva śāsanāt samupasthitāḥ ||
ता उवाच ततो हृष्टो राक्षसी राक्षसाधिपः॥
tā uvāca tato hṛṣṭo rākṣasī rākṣasādhipaḥ ||
हताविन्द्रजिता ऽ ऽख्यात वैदेह्या रामलक्ष्मणौ ।पुष्पकं च समारोप्य दर्शयध्वं हतौ रणे॥
hatāvindrajitā ' 'khyāta vaidehyā rāmalakṣmaṇau |puṣpakaṃ ca samāropya darśayadhvaṃ hatau raṇe ||
यदाश्रयादवष्टब्धा नेयं मामुपतिष्ठति ।सो ऽस्या भर्त्ता सह भ्रात्रा निरस्तो रणमूर्धनि॥
yadāśrayādavaṣṭabdhā neyaṃ māmupatiṣṭhati |so 'syā bharttā saha bhrātrā nirasto raṇamūrdhani ||
निर्विशङ्का निरुद्विग्ना निरपेक्षा च मैथिली ।मामुपस्थास्यते सीता सर्वाभरणभूषिता॥
nirviśaṅkā nirudvignā nirapekṣā ca maithilī |māmupasthāsyate sītā sarvābharaṇabhūṣitā ||
अद्य कालवशं प्राप्तं रणे रामं सलक्ष्मणम् ।अवेक्ष्य विनिवृत्ताशा चान्यां गतिमपश्यती ।निरपेक्षा विशालाक्षी मामुपस्थास्यते स्वयम्॥
adya kālavaśaṃ prāptaṃ raṇe rāmaṃ salakṣmaṇam |avekṣya vinivṛttāśā cānyāṃ gatimapaśyatī |nirapekṣā viśālākṣī māmupasthāsyate svayam ||
तस्य तद्वचनं च श्रुत्वा रावणस्य दुरात्मनः ।राक्षस्यस्तास्तथेत्युक्त्वा जग्मुर्वै यत्र पुष्पकम्॥
tasya tadvacanaṃ ca śrutvā rāvaṇasya durātmanaḥ |rākṣasyastāstathetyuktvā jagmurvai yatra puṣpakam ||
ततः पुष्पकमादाय राक्षस्यो रावणाज्ञया ।अशोकवनिकास्थां तां मैथिलीं समुपानयन्॥
tataḥ puṣpakamādāya rākṣasyo rāvaṇājñayā |aśokavanikāsthāṃ tāṃ maithilīṃ samupānayan ||
तामादाय तु राक्षस्यो भर्तृशोकपराजिताम् ।सीतामारोपयामासुर्विमानं पुष्पकं तदा॥
tāmādāya tu rākṣasyo bhartṛśokaparājitām |sītāmāropayāmāsurvimānaṃ puṣpakaṃ tadā ||
ततः पुष्पकमारोप्य सीतां त्रिजटया सह ।जग्मुर्दर्शयितुं तस्यै राक्षस्यो रामलक्ष्मणौ॥
tataḥ puṣpakamāropya sītāṃ trijaṭayā saha |jagmurdarśayituṃ tasyai rākṣasyo rāmalakṣmaṇau ||
रावणो ऽकारयल्लङ्कां पताकाध्वजमालिनीम् ।प्राघोषयत हृष्टश्च लङ्कायां राक्षसेश्वरः ।राघवो लक्ष्मणश्चैव हताविन्द्रजिता रणे॥
rāvaṇo 'kārayallaṅkāṃ patākādhvajamālinīm |prāghoṣayata hṛṣṭaśca laṅkāyāṃ rākṣaseśvaraḥ |rāghavo lakṣmaṇaścaiva hatāvindrajitā raṇe ||
विमानेनापि सीता तु गत्वा त्रिजटया सह ।ददर्श वानराणां तु सर्वं सैन्यं निपातितम्॥
vimānenāpi sītā tu gatvā trijaṭayā saha |dadarśa vānarāṇāṃ tu sarvaṃ sainyaṃ nipātitam ||
प्रहृष्टमनसश्चापि ददर्श पिशिताशनान् ।वानरांश्चापि दुःखार्तान् रामलक्ष्मणपार्श्वतः॥
prahṛṣṭamanasaścāpi dadarśa piśitāśanān |vānarāṃścāpi duḥkhārtān rāmalakṣmaṇapārśvataḥ ||
ततः सीता ददर्शोभौ शयानौ शरतल्पयोः ।लक्ष्मणं चापि रामं च विसञ्ज्ञौ शरपीडितौ॥
tataḥ sītā dadarśobhau śayānau śaratalpayoḥ |lakṣmaṇaṃ cāpi rāmaṃ ca visañjñau śarapīḍitau ||
विध्वस्तकवचौ वीरौ विप्रविद्धशरासनौ ।सायकैश्छिन्नसर्वाङ्गौ शरस्तम्बमयौ क्षितौ॥
vidhvastakavacau vīrau vipraviddhaśarāsanau |sāyakaiśchinnasarvāṅgau śarastambamayau kṣitau ||
तौ दृष्ट्वा भ्रातरौ तत्र वीरौ सा पुरुषर्षभौ ।शयानौ पुण्डरीकाक्षौ कुमाराविव पावकी॥
tau dṛṣṭvā bhrātarau tatra vīrau sā puruṣarṣabhau |śayānau puṇḍarīkākṣau kumārāviva pāvakī ||
शरतल्पगतौ वीरौ तथाभूतौ नरर्षभौ ।दुःखार्ता सुभृशं सीता सुचिरं विललाप ह॥
śaratalpagatau vīrau tathābhūtau nararṣabhau |duḥkhārtā subhṛśaṃ sītā suciraṃ vilalāpa ha ||
भर्तारमनवद्याङ्गी लक्ष्मणं चासितेक्षणा ।प्रेक्ष्य पांसुषु वेष्टन्तौ रुरोद जनकात्मजा॥
bhartāramanavadyāṅgī lakṣmaṇaṃ cāsitekṣaṇā |prekṣya pāṃsuṣu veṣṭantau ruroda janakātmajā ||
सा बाष्पशोकाभिहता समीक्ष्य तौ भ्रातरौ देवसमप्रभावौ ।वितर्कयन्ती निधनं तयोः सा दुःखान्विता वाक्यमिदं जगाद॥
sā bāṣpaśokābhihatā samīkṣya tau bhrātarau devasamaprabhāvau |vitarkayantī nidhanaṃ tayoḥ sā duḥkhānvitā vākyamidaṃ jagāda ||