Kanda.Sarga 6.48

भर्तारं निहतं दृष्ट्वा लक्ष्मणं च महावलम् ।विललाप भृशं सीता करुणं शोककर्शिता॥

bhartāraṃ nihataṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇaṃ ca mahāvalam |vilalāpa bhṛśaṃ sītā karuṇaṃ śokakarśitā ||

ऊचुर्लक्षणिनो ये मां पुत्रिण्यविधवेति च ।ते ऽद्य सर्वे हते रामे ज्ञानिनो ऽनृतवादिनः॥

ūcurlakṣaṇino ye māṃ putriṇyavidhaveti ca |te 'dya sarve hate rāme jñānino 'nṛtavādinaḥ ||

यज्वनो महिषीं ये मामूचुः पत्नीं च सत्रिणः ।ते ऽद्य सर्वे हते रामे ज्ञानिनो ऽनृतवादिनः॥

yajvano mahiṣīṃ ye māmūcuḥ patnīṃ ca satriṇaḥ |te 'dya sarve hate rāme jñānino 'nṛtavādinaḥ ||

ऊचुः संश्रवणे ये मां द्विजाः कार्तान्तिकाः शुभाम् ।ते ऽद्य सर्वे हते रामे ज्ञानिनो ऽनृतवादिनः॥

ūcuḥ saṃśravaṇe ye māṃ dvijāḥ kārtāntikāḥ śubhām |te 'dya sarve hate rāme jñānino 'nṛtavādinaḥ ||

वीरपार्थिवपत्नी त्वं ये धन्येति च मां विदुः ।ते ऽद्य सर्वे हते रामे ज्ञानिनो ऽनृतवादिनः॥

vīrapārthivapatnī tvaṃ ye dhanyeti ca māṃ viduḥ |te 'dya sarve hate rāme jñānino 'nṛtavādinaḥ ||

इमानि खलु पद्मानि पादयोर्यैः किल स्त्रियः ।आधिराज्ये ऽभिषिच्यन्ते नरेन्द्रैः पतिभिः सह॥

imāni khalu padmāni pādayoryaiḥ kila striyaḥ |ādhirājye 'bhiṣicyante narendraiḥ patibhiḥ saha ||

वैधव्यं यान्ति यैर्नार्यो लक्षणैर्भाग्यदुर्लभाः ।नात्मनस्तानि पश्यामि पश्यन्ती हतलक्षणा॥

vaidhavyaṃ yānti yairnāryo lakṣaṇairbhāgyadurlabhāḥ |nātmanastāni paśyāmi paśyantī hatalakṣaṇā ||

सत्यनामानि पद्मानि स्त्रीणामुक्तानि लक्षणैः ।तान्यद्य निहते रामे वितथानि भवन्ति मे॥

satyanāmāni padmāni strīṇāmuktāni lakṣaṇaiḥ |tānyadya nihate rāme vitathāni bhavanti me ||

केशाः सूक्ष्माः समा नीला भ्रुवौ चासङ्गते मम ।वृत्ते चारोमशे जङ्घे दन्ताश्चाविरला मम॥

keśāḥ sūkṣmāḥ samā nīlā bhruvau cāsaṅgate mama |vṛtte cāromaśe jaṅghe dantāścāviralā mama ||

शङ्खे नेत्रे करौ पादौ गुल्फावूरू च मे चितौ ।अनुवृत्तनखाः स्निग्धाः समाश्चाङ्गुलयो मम॥

śaṅkhe netre karau pādau gulphāvūrū ca me citau |anuvṛttanakhāḥ snigdhāḥ samāścāṅgulayo mama ||

स्तनौ चाविरलौ पीनौ ममेमौ मग्नचूचुकौ ।मग्ना चोत्सङ्गिनी नाभिः पार्श्वोरस्काश्च मे चिताः॥

stanau cāviralau pīnau mamemau magnacūcukau |magnā cotsaṅginī nābhiḥ pārśvoraskāśca me citāḥ ||

मम वर्णो मणिनिभो मृदून्यङ्गरुहाणि च ।प्रतिष्ठितां द्वादशभिर्मामूचुः शुभलक्षणाम्॥

mama varṇo maṇinibho mṛdūnyaṅgaruhāṇi ca |pratiṣṭhitāṃ dvādaśabhirmāmūcuḥ śubhalakṣaṇām ||

समग्रयवमच्छिद्रं पाणिपादं च वर्णवत् ।मन्दस्मितेत्येव च मां कन्यालक्षणिनो द्विजाः॥

samagrayavamacchidraṃ pāṇipādaṃ ca varṇavat |mandasmitetyeva ca māṃ kanyālakṣaṇino dvijāḥ ||

आधिराज्ये ऽभिषेको मे ब्राह्मणैः पतिना सह ।कृतान्तकुशलैरुक्तं तत्सर्वं वितथीकृतम्॥

ādhirājye 'bhiṣeko me brāhmaṇaiḥ patinā saha |kṛtāntakuśalairuktaṃ tatsarvaṃ vitathīkṛtam ||

शोधयित्वा जनस्थानं प्रवृत्तिमुपलभ्य च ।तीर्त्वा सागरमक्षोभ्यं भ्रातरौ गोष्पदे हतौ॥

śodhayitvā janasthānaṃ pravṛttimupalabhya ca |tīrtvā sāgaramakṣobhyaṃ bhrātarau goṣpade hatau ||

ननु वारुणमाग्नेयमैन्द्रं वायव्यमेव च ।अस्त्रं ब्रह्मशिरश्चैव राघवौ प्रत्यपद्यताम्॥

nanu vāruṇamāgneyamaindraṃ vāyavyameva ca |astraṃ brahmaśiraścaiva rāghavau pratyapadyatām ||

अदृश्यमानेन रणे मायया वासवोपमौ ।मम नाथावनाथाया निहतौ रामलक्ष्मणौ॥

adṛśyamānena raṇe māyayā vāsavopamau |mama nāthāvanāthāyā nihatau rāmalakṣmaṇau ||

न हि दृष्टिपथं प्राप्य राघवस्य रणे रिपुः ।जीवन् प्रतिनिवर्तेत यद्यपि स्यान्मनोजवः॥

na hi dṛṣṭipathaṃ prāpya rāghavasya raṇe ripuḥ |jīvan pratinivarteta yadyapi syānmanojavaḥ ||

न कालस्यातिभारो ऽस्ति कृतान्तश्च सुदुर्जयः ।यत्र रामः सह भ्रात्रा शेते युधि निपातितः॥

na kālasyātibhāro 'sti kṛtāntaśca sudurjayaḥ |yatra rāmaḥ saha bhrātrā śete yudhi nipātitaḥ ||

न शोचामि तथा रामं लक्ष्मणं च महाबलम् ।नात्मानं जननीं वापि यथा श्वश्रूं तपस्विनीम्॥

na śocāmi tathā rāmaṃ lakṣmaṇaṃ ca mahābalam |nātmānaṃ jananīṃ vāpi yathā śvaśrūṃ tapasvinīm ||

सा ऽनुचिन्तयते नित्यं समाप्तव्रतमागतम् ।कदा द्रक्ष्यामि सीतां च लक्ष्मणं च सराघवम्॥

sā 'nucintayate nityaṃ samāptavratamāgatam |kadā drakṣyāmi sītāṃ ca lakṣmaṇaṃ ca sarāghavam ||

परिदेवयमानां तां राक्षसी त्रिजटा ऽब्रवीत्॥

paridevayamānāṃ tāṃ rākṣasī trijaṭā 'bravīt ||

मा विषादं कृथा देवि भर्ता ऽयं तव जीवति॥

mā viṣādaṃ kṛthā devi bhartā 'yaṃ tava jīvati ||

कारणानि च वक्ष्यामि महान्ति सदृशानि च ।यथेमौ जीवतो देवि भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ॥

kāraṇāni ca vakṣyāmi mahānti sadṛśāni ca |yathemau jīvato devi bhrātarau rāmalakṣmaṇau ||

नहि कोपपरीतानि हर्षपर्युत्सुकानि च ।भवन्ति युधि योधानां मुखानि निहते पतौ॥

nahi kopaparītāni harṣaparyutsukāni ca |bhavanti yudhi yodhānāṃ mukhāni nihate patau ||

इदं विमानं वैदेहि पुष्पकं नाम नामतः ।दिव्यं त्वां धारयेन्नैवं यद्येतौ गतजीवितौ॥

idaṃ vimānaṃ vaidehi puṣpakaṃ nāma nāmataḥ |divyaṃ tvāṃ dhārayennaivaṃ yadyetau gatajīvitau ||

हतवीरप्रधानां हि हतौत्साहा निरुद्यमा ।सेना भ्रमति सङ्ख्येषु हतकर्णेव नौर्जले॥

hatavīrapradhānāṃ hi hatautsāhā nirudyamā |senā bhramati saṅkhyeṣu hatakarṇeva naurjale ||

इयं पुनरसम्भ्रान्ता निरुद्विग्ना तरस्विनी ।सेना रक्षति काकुत्स्थौ मया प्रीत्या निवेदितौ॥

iyaṃ punarasambhrāntā nirudvignā tarasvinī |senā rakṣati kākutsthau mayā prītyā niveditau ||

सा त्वं भव सुविस्रब्धा अनुमानैः सुखोदयैः ।अहतौ पश्य काकुत्स्थौ स्नेहादेतद् ब्रवीमि ते॥

sā tvaṃ bhava suvisrabdhā anumānaiḥ sukhodayaiḥ |ahatau paśya kākutsthau snehādetad bravīmi te ||

अनृतं नोक्तपूर्वं मे न च वक्ष्ये कदाचन ।चारित्रसुखशीलत्वात् प्रविष्टा ऽसि मनो मम॥

anṛtaṃ noktapūrvaṃ me na ca vakṣye kadācana |cāritrasukhaśīlatvāt praviṣṭā 'si mano mama ||

नेमौ शक्यौ रणे जेतुं सेन्द्रैरपि सुरासुरैः ।तादृशं दर्शनं दृष्ट्वा मया चावेदितं तव ।इदं च सुमहच्चिह्नं शनैः पश्यस्व मैथिलि॥

nemau śakyau raṇe jetuṃ sendrairapi surāsuraiḥ |tādṛśaṃ darśanaṃ dṛṣṭvā mayā cāveditaṃ tava |idaṃ ca sumahaccihnaṃ śanaiḥ paśyasva maithili ||

निस्सञ्ज्ञावप्युभावेतौ नैव लक्ष्मीर्वियुज्यते ।प्रायेण गतसत्त्वानां पुरुषाणां गतायुषाम् ।दृश्यमानेषु वक्त्रेषु परं भवति वैकृतम्॥

nissañjñāvapyubhāvetau naiva lakṣmīrviyujyate |prāyeṇa gatasattvānāṃ puruṣāṇāṃ gatāyuṣām |dṛśyamāneṣu vaktreṣu paraṃ bhavati vaikṛtam ||

त्यज शोकं च मोहं च दुःखं च जनकात्मजे ।रामलक्ष्मणयोरर्थे नाद्य शक्यमजीवितुम्॥

tyaja śokaṃ ca mohaṃ ca duḥkhaṃ ca janakātmaje |rāmalakṣmaṇayorarthe nādya śakyamajīvitum ||

श्रुत्वा तु वचनं तस्याः सीता सुरसुतोपमा ।कृताञ्जलिरुवाचेदमेवमस्त्विति मैथिली॥

śrutvā tu vacanaṃ tasyāḥ sītā surasutopamā |kṛtāñjaliruvācedamevamastviti maithilī ||

विमानं पुष्पकं तत्तु सन्निवर्त्य मनोजवम् ।दीना त्रिजटया सीता लङ्कामेव प्रवेशिता॥

vimānaṃ puṣpakaṃ tattu sannivartya manojavam |dīnā trijaṭayā sītā laṅkāmeva praveśitā ||

ततस्त्रिजटया सार्धं पुष्पकादवरुह्य सा ।अशोकवनिकामेव राक्षसीभिः प्रवेशिता॥

tatastrijaṭayā sārdhaṃ puṣpakādavaruhya sā |aśokavanikāmeva rākṣasībhiḥ praveśitā ||

प्रविश्य सीता बहुवृक्षषण्डां तां राक्षसेन्द्रस्य विहारभूमिम् ।सम्प्रेक्ष्य सञ्चिन्त्य च राजपुत्रौ परं विषादं समुपाजगाम॥

praviśya sītā bahuvṛkṣaṣaṇḍāṃ tāṃ rākṣasendrasya vihārabhūmim |samprekṣya sañcintya ca rājaputrau paraṃ viṣādaṃ samupājagāma ||