Kanda.Sarga 6.51

तेषां सुतुमुलं शब्दं वानराणां तरस्विनाम् ।नदतां राक्षसैः सार्धं तदा शुश्राव रावणः॥

teṣāṃ sutumulaṃ śabdaṃ vānarāṇāṃ tarasvinām |nadatāṃ rākṣasaiḥ sārdhaṃ tadā śuśrāva rāvaṇaḥ ||

स्निग्धगम्भीरनिर्घोषं श्रुत्वा स निनदं भृशम् ।सचिवानां ततस्तेषां मध्ये वचनमब्रवीत्॥

snigdhagambhīranirghoṣaṃ śrutvā sa ninadaṃ bhṛśam |sacivānāṃ tatasteṣāṃ madhye vacanamabravīt ||

यथा ऽसौ सम्प्रहृष्टानां वानराणां समुत्थितः ।बहूनां सुमहानादो मेघानामिव गर्जताम् ।व्यक्तं सुमहती प्रीतिरेतेषां नात्र संशयः॥

yathā 'sau samprahṛṣṭānāṃ vānarāṇāṃ samutthitaḥ |bahūnāṃ sumahānādo meghānāmiva garjatām |vyaktaṃ sumahatī prītireteṣāṃ nātra saṃśayaḥ ||

तथा हि विपुलैर्नादश्चुक्षुभे वरुणालयः ॥ ६.५१.४ ॥ूनां सुमहानादो मेघानामिव गर्जताम् ।तौ तु बद्धौ शरैस्तीक्ष्णैर्भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।अयं च सुमहान्नादः शङ्कां जनयतीव मे॥

tathā hi vipulairnādaścukṣubhe varuṇālayaḥ || 6.51.4 ||ूnāṃ sumahānādo meghānāmiva garjatām |tau tu baddhau śaraistīkṣṇairbhrātarau rāmalakṣmaṇau |ayaṃ ca sumahānnādaḥ śaṅkāṃ janayatīva me ||

एतत्तु वचनं चोक्त्वा मन्त्रिणो राक्षसेश्वरः ।उवाच नैर्ऋतांस्तत्र समीपपरिवर्तिनः॥

etattu vacanaṃ coktvā mantriṇo rākṣaseśvaraḥ |uvāca nairṛtāṃstatra samīpaparivartinaḥ ||

ज्ञायतां तूर्णमेतेषां सर्वेषां वनचारिणाम् ।शोककाले समुत्पन्ने हर्षकारणमुत्थितम्॥

jñāyatāṃ tūrṇameteṣāṃ sarveṣāṃ vanacāriṇām |śokakāle samutpanne harṣakāraṇamutthitam ||

तथोक्तास्तेन सम्भ्रान्ताः प्राकारमधिरुह्य ते ।ददृशुः पालितां सेनां सुग्रीवेण महात्मना॥

tathoktāstena sambhrāntāḥ prākāramadhiruhya te |dadṛśuḥ pālitāṃ senāṃ sugrīveṇa mahātmanā ||

तो च मुक्तौ सुघोरेण शरबन्धेन राघवौ ।समुत्थितौ महावेगौ विषेदुः प्रेक्ष्य राक्षसाः॥

to ca muktau sughoreṇa śarabandhena rāghavau |samutthitau mahāvegau viṣeduḥ prekṣya rākṣasāḥ ||

सन्त्रस्तहृदयाः सर्वे प्राकारादवरुह्य ते ।विषण्णवदना घोरा राक्षसेन्द्रमुपस्थिताः॥

santrastahṛdayāḥ sarve prākārādavaruhya te |viṣaṇṇavadanā ghorā rākṣasendramupasthitāḥ ||

तदप्रियं दीनमुखा रावणस्य निशाचराः ।कृत्स्नं निवेदयामासुर्यथावद्वाक्यकोविदाः॥

tadapriyaṃ dīnamukhā rāvaṇasya niśācarāḥ |kṛtsnaṃ nivedayāmāsuryathāvadvākyakovidāḥ ||

यौ ताविन्द्रजिता युद्धे भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।निबद्धौ शरबन्धेन निष्प्रकम्पभुजौ कृतौ॥

yau tāvindrajitā yuddhe bhrātarau rāmalakṣmaṇau |nibaddhau śarabandhena niṣprakampabhujau kṛtau ||

विमुक्तौ शरबन्धेन तौ दृश्येते रणाजिरे ।पाशानिव गजौ छित्त्वा गजेन्द्रसमविक्रमौ॥

vimuktau śarabandhena tau dṛśyete raṇājire |pāśāniva gajau chittvā gajendrasamavikramau ||

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां राक्षसेन्द्रो महाबलः ।चिन्ताशोकसमाक्रान्तो विषण्णवदनो ऽब्रवीत्॥

tacchrutvā vacanaṃ teṣāṃ rākṣasendro mahābalaḥ |cintāśokasamākrānto viṣaṇṇavadano 'bravīt ||

घोरैर्दत्तवरैर्बद्धौ शरैराशीविषोपमैः ।अमोघैः सूर्यसङ्काशैः प्रमथ्येन्द्रजिता युधि॥

ghorairdattavarairbaddhau śarairāśīviṣopamaiḥ |amoghaiḥ sūryasaṅkāśaiḥ pramathyendrajitā yudhi ||

तदस्त्रबन्धमासाद्य यदि मुक्तौ रिपू मम ।संशयस्थमिदं सर्वमनुपश्याम्यहं बलम्॥

tadastrabandhamāsādya yadi muktau ripū mama |saṃśayasthamidaṃ sarvamanupaśyāmyahaṃ balam ||

निष्फलाः खलु संवृत्ताः शरा वासुकितेजसः ।आदत्तं यैः सुसङ्ग्रामे रिपूणां मम जीवितम्॥

niṣphalāḥ khalu saṃvṛttāḥ śarā vāsukitejasaḥ |ādattaṃ yaiḥ susaṅgrāme ripūṇāṃ mama jīvitam ||

एवमुक्त्वा तु सङ्क्रुद्धो निःश्वसन्नुरगो यथा ।अब्रवीद्रक्षसां मध्ये धूम्राक्षं नाम राक्षसम्॥

evamuktvā tu saṅkruddho niḥśvasannurago yathā |abravīdrakṣasāṃ madhye dhūmrākṣaṃ nāma rākṣasam ||

बलेन महता युक्तो रक्षसां भीमविक्रम ।त्वं वधायाभिनिर्याहि रामस्य सह वानरैः॥

balena mahatā yukto rakṣasāṃ bhīmavikrama |tvaṃ vadhāyābhiniryāhi rāmasya saha vānaraiḥ ||

एवमुक्तस्तु धूम्राक्षो राक्षसेन्द्रेण धीमता ।कृत्वा प्रणामं संहृष्टो निर्जगाम नृपालयात्॥

evamuktastu dhūmrākṣo rākṣasendreṇa dhīmatā |kṛtvā praṇāmaṃ saṃhṛṣṭo nirjagāma nṛpālayāt ||

अभिनिष्कम्य तद्द्वारं बलाध्यक्षमुवाच ह ।त्वरयस्व बलं तूर्णं किं चिरेण युयुत्सतः॥

abhiniṣkamya taddvāraṃ balādhyakṣamuvāca ha |tvarayasva balaṃ tūrṇaṃ kiṃ cireṇa yuyutsataḥ ||

धूम्राक्षवचनं श्रुत्वा बलाध्यक्षो बलानुगः ।बलमुद्योजयामास रावणस्याज्ञया द्रुतम्॥

dhūmrākṣavacanaṃ śrutvā balādhyakṣo balānugaḥ |balamudyojayāmāsa rāvaṇasyājñayā drutam ||

ते बद्धघण्टाबलिनो घोररूपा निशाचराः ।विगर्जमानाः संहृष्टा धूम्राक्षं पर्यवारयन् ।विविधायुधहस्ताश्च शूलमुद्गरपाणयः॥

te baddhaghaṇṭābalino ghorarūpā niśācarāḥ |vigarjamānāḥ saṃhṛṣṭā dhūmrākṣaṃ paryavārayan |vividhāyudhahastāśca śūlamudgarapāṇayaḥ ||

गदाभिः पट्टिशैर्दण्डैरायसैर्मुसलैर्भृशम्॥

gadābhiḥ paṭṭiśairdaṇḍairāyasairmusalairbhṛśam ||

ृष्टा धूम्राक्षं पर्यवारयन् ।परिघैर्बिन्दिपालैश्च भल्लैः प्रासैः परश्वधैः ।निर्ययू राक्षसा दिग्भ्योनर्दन्तो जलदा यथा॥

ृṣṭā dhūmrākṣaṃ paryavārayan |parighairbindipālaiśca bhallaiḥ prāsaiḥ paraśvadhaiḥ |niryayū rākṣasā digbhyonardanto jaladā yathā ||

रथैः कवचिनस्त्वन्ये ध्वजैश्च समलङ्कृतैः ।सुवर्णजालविहितैः खरैश्च विविधाननैः॥

rathaiḥ kavacinastvanye dhvajaiśca samalaṅkṛtaiḥ |suvarṇajālavihitaiḥ kharaiśca vividhānanaiḥ ||

हयैः परमशीघ्रैश्च गजैन्द्रैश्च मदोत्कटैः ।निर्ययू राक्षसव्याघ्रा व्याघ्रा इव दुरासदाः॥

hayaiḥ paramaśīghraiśca gajaindraiśca madotkaṭaiḥ |niryayū rākṣasavyāghrā vyāghrā iva durāsadāḥ ||

वृकसिंहमुखैर्युक्तं खरैः कनकभूषणैः ।आरुरोह रथं दिव्यं धूम्राक्षः खरनिस्वनः॥

vṛkasiṃhamukhairyuktaṃ kharaiḥ kanakabhūṣaṇaiḥ |āruroha rathaṃ divyaṃ dhūmrākṣaḥ kharanisvanaḥ ||

स निर्यातो महावीर्यो धूम्राक्षो राक्षसैर्वृतः ।प्रहसन् पश्चिमद्वारं हनूमान् यत्र यूथपः ।रथप्रवरमास्थाय खरयुक्तं खरस्वनम्॥

sa niryāto mahāvīryo dhūmrākṣo rākṣasairvṛtaḥ |prahasan paścimadvāraṃ hanūmān yatra yūthapaḥ |rathapravaramāsthāya kharayuktaṃ kharasvanam ||

प्रयान्तं तु महाघोरं राक्षसं भीमविक्रमम् ।अन्तरिक्षगता घोराः शकुनाः प्रत्यवारयन्॥

prayāntaṃ tu mahāghoraṃ rākṣasaṃ bhīmavikramam |antarikṣagatā ghorāḥ śakunāḥ pratyavārayan ||

रथशीर्षे महान् भीमो गृध्रश्च निपपात ह ।ध्वजाग्रे ग्रथिताश्चैव निपेतुः कुणपाशनाः॥

rathaśīrṣe mahān bhīmo gṛdhraśca nipapāta ha |dhvajāgre grathitāścaiva nipetuḥ kuṇapāśanāḥ ||

रुधिरार्द्रो महान् श्वेतः कबन्धः पतितो भुवि ।विस्वरं चोत्सृजन्नादं धूम्नाक्षस्य समीपतः॥

rudhirārdro mahān śvetaḥ kabandhaḥ patito bhuvi |visvaraṃ cotsṛjannādaṃ dhūmnākṣasya samīpataḥ ||

ववर्ष रुधिरं देवः सञ्चचाल च मेदिनी ।प्रतिलोभं ववौ वायुर्निर्घातसमनिस्वनः॥

vavarṣa rudhiraṃ devaḥ sañcacāla ca medinī |pratilobhaṃ vavau vāyurnirghātasamanisvanaḥ ||

तिमिरौघावृतास्तत्र दिशश्च न चकाशिरे॥

timiraughāvṛtāstatra diśaśca na cakāśire ||

स तूत्पातांस्तदा दृष्ट्वा राक्षसानां भयावहान् ।प्रादुर्भूतान् सुघोरांश्च धूम्राक्षो व्यथितो ऽभवत्॥

sa tūtpātāṃstadā dṛṣṭvā rākṣasānāṃ bhayāvahān |prādurbhūtān sughorāṃśca dhūmrākṣo vyathito 'bhavat ||

मुमुहू राक्षसाः सर्वे धूम्राक्षस्य पुरस्सराः॥

mumuhū rākṣasāḥ sarve dhūmrākṣasya purassarāḥ ||

ततः सुभीमो बहुभिर्निशाचरैर्वृतो ऽभिनिष्क्रम्य रणोत्सुको बली ।ददर्श तां राघवबाहुपालितां महौघकल्पां बहुवानरीं चमूम्॥

tataḥ subhīmo bahubhirniśācarairvṛto 'bhiniṣkramya raṇotsuko balī |dadarśa tāṃ rāghavabāhupālitāṃ mahaughakalpāṃ bahuvānarīṃ camūm ||