Kanda.Sarga 6.52

धूम्राक्षं प्रेक्ष्य निर्यान्तं राक्षसं भीमविक्रमम् ।विनेदुर्वानराः सर्वे प्रहृष्टा युद्धकाङ्क्षिणः॥

dhūmrākṣaṃ prekṣya niryāntaṃ rākṣasaṃ bhīmavikramam |vinedurvānarāḥ sarve prahṛṣṭā yuddhakāṅkṣiṇaḥ ||

तेषां सुतुमुलं युद्धं सञ्जज्ञे हरिरक्षसाम् ।अन्योन्यं पादपैर्घोरं निघ्नतां शूलमुद्गरैः॥

teṣāṃ sutumulaṃ yuddhaṃ sañjajñe harirakṣasām |anyonyaṃ pādapairghoraṃ nighnatāṃ śūlamudgaraiḥ ||

घोरैश्च परिघैश्चित्रैस्त्रिशूलैश्चापि संहतैः ।राक्षसैर्वानरा घोरैर्विनिकृत्ताः समन्ततः॥

ghoraiśca parighaiścitraistriśūlaiścāpi saṃhataiḥ |rākṣasairvānarā ghorairvinikṛttāḥ samantataḥ ||

वानरै राक्षसाश्चापि द्रुमैर्भूमौ समीकृताः ।राक्षसाश्चापि सङ्क्रुद्धा वानरान्निशितैः शरैः ।विव्यधुर्घोरसङ्काशैः कङ्कपत्रैरजिह्मगैः॥

vānarai rākṣasāścāpi drumairbhūmau samīkṛtāḥ |rākṣasāścāpi saṅkruddhā vānarānniśitaiḥ śaraiḥ |vivyadhurghorasaṅkāśaiḥ kaṅkapatrairajihmagaiḥ ||

ते गदाभिश्च भीमाभिः पट्टिशैः कूटमुद्गरैः ॥ ६.५२.५ ॥श्चापि सङ्क्रुद्धा वानरान्निशितैः शरैः ॥।

te gadābhiśca bhīmābhiḥ paṭṭiśaiḥ kūṭamudgaraiḥ || 6.52.5 ||ścāpi saṅkruddhā vānarānniśitaiḥ śaraiḥ || |

विदार्यमाणा रक्षोभिर्वानरास्ते महाबलाः ।अमर्षाज्जनितोद्धर्षाश्चक्रुः कर्माण्यभीतवत्॥

vidāryamāṇā rakṣobhirvānarāste mahābalāḥ |amarṣājjanitoddharṣāścakruḥ karmāṇyabhītavat ||

शरनिर्भिन्नगात्रास्ते शूलनिर्भिन्नदेहिनः ।जगृहुस्ते द्रुमांस्तत्र शिलाश्च हरियूथपाः॥

śaranirbhinnagātrāste śūlanirbhinnadehinaḥ |jagṛhuste drumāṃstatra śilāśca hariyūthapāḥ ||

ते भीमवेगा हरयो नर्दमानास्ततस्ततः ।ममन्थू राक्षसान् भीमान्नामानि च बभाषिरे॥

te bhīmavegā harayo nardamānāstatastataḥ |mamanthū rākṣasān bhīmānnāmāni ca babhāṣire ||

तद्वभूवाद्भुतं घोरं युद्धं वानररक्षसाम् ।शिलाभिर्विविधाभिश्च बहुभिश्चैव पादपैः॥

tadvabhūvādbhutaṃ ghoraṃ yuddhaṃ vānararakṣasām |śilābhirvividhābhiśca bahubhiścaiva pādapaiḥ ||

राक्षसा मथिताः केचिद्वानरैर्जितकाशिभिः ।ववमू रुधिरं केचिन्मुखै रुधिरभोजनाः॥

rākṣasā mathitāḥ kecidvānarairjitakāśibhiḥ |vavamū rudhiraṃ kecinmukhai rudhirabhojanāḥ ||

पार्श्वेषु दारिताः केचित् केचिद्राशीकृता द्रुमैः ।शिलाभिश्चूर्णिताः केचित् केचिद्दन्तैर्विदारिताः॥

pārśveṣu dāritāḥ kecit kecidrāśīkṛtā drumaiḥ |śilābhiścūrṇitāḥ kecit keciddantairvidāritāḥ ||

ध्वजैर्विमथितैर्भग्नैः खरैश्च विनिपातितैः ।रथैर्विध्वंसितैश्चापि पतितै रजनीचरैः॥

dhvajairvimathitairbhagnaiḥ kharaiśca vinipātitaiḥ |rathairvidhvaṃsitaiścāpi patitai rajanīcaraiḥ ||

गजेन्द्रैः पर्वताकारैः पर्वताग्रैर्वनौकसाम् ।मथितैर्वाजिभिः कीर्णं सारोहैर्वसुधातलम्॥

gajendraiḥ parvatākāraiḥ parvatāgrairvanaukasām |mathitairvājibhiḥ kīrṇaṃ sārohairvasudhātalam ||

वानरैर्भीमविक्रान्तैराप्लुत्याप्लुत्य वेगितैः ।राक्षसाः करजैस्तीक्ष्णैर्मुखेषु विनिकर्तिताः॥

vānarairbhīmavikrāntairāplutyāplutya vegitaiḥ |rākṣasāḥ karajaistīkṣṇairmukheṣu vinikartitāḥ ||

विवर्णवदना भूयो विप्रकीर्णशिरोरुहाः ।मूढाः शोणितगन्धेन निपेतुर्धरणीतले॥

vivarṇavadanā bhūyo viprakīrṇaśiroruhāḥ |mūḍhāḥ śoṇitagandhena nipeturdharaṇītale ||

अन्ये परमसङ्क्रुद्धा राक्षसा भीमनिस्वनाः ।तलैरेवाभिधावन्ति वज्रस्पर्शसमैर्हरीन्॥

anye paramasaṅkruddhā rākṣasā bhīmanisvanāḥ |talairevābhidhāvanti vajrasparśasamairharīn ||

वानरैरापतन्तस्ते वेगिता वेगवत्तरैः ।मुष्टिभिश्चरणैर्दन्तैः पादपैश्चावपोथिताः ।वानरैर्हन्यमानास्ते राक्षसा विप्रदुद्रुवुः॥

vānarairāpatantaste vegitā vegavattaraiḥ |muṣṭibhiścaraṇairdantaiḥ pādapaiścāvapothitāḥ |vānarairhanyamānāste rākṣasā vipradudruvuḥ ||

सैन्यं तु विद्रुतं दृष्ट्वा धूम्राक्षो राक्षसर्षभः ।क्रोधेन कदनं चक्रे वानराणां युयुत्सताम्॥

sainyaṃ tu vidrutaṃ dṛṣṭvā dhūmrākṣo rākṣasarṣabhaḥ |krodhena kadanaṃ cakre vānarāṇāṃ yuyutsatām ||

प्रासैः प्रमथिताः केचिद्वानराः शोणितस्रवाः ।मुद्गरैराहताः केचित् पतिता धरणीतले॥

prāsaiḥ pramathitāḥ kecidvānarāḥ śoṇitasravāḥ |mudgarairāhatāḥ kecit patitā dharaṇītale ||

परिघैर्मथिताः केचिद्भिन्दिपालैर्विदारिताः ।पट्टिशैराहताः केचिद्विह्वलन्तो गतासवः॥

parighairmathitāḥ kecidbhindipālairvidāritāḥ |paṭṭiśairāhatāḥ kecidvihvalanto gatāsavaḥ ||

केचिद्विनिहताः शूलै रुधिरार्द्रा वनौकसः ।केचिद्विद्राविता नष्टाः सबलै राक्षसैर्युधि॥

kecidvinihatāḥ śūlai rudhirārdrā vanaukasaḥ |kecidvidrāvitā naṣṭāḥ sabalai rākṣasairyudhi ||

विभिन्नहृदयाः केचिदेकपार्श्वेन दारिताः ।विदारिता स्त्रिशूलैश्च केचिदान्त्रैर्विनिःसृताः॥

vibhinnahṛdayāḥ kecidekapārśvena dāritāḥ |vidāritā striśūlaiśca kecidāntrairviniḥsṛtāḥ ||

तत्सुभीमं महायुद्धं हरिराक्षससङ्कुलम् ।प्रबभौ शब्दबहुलं शिलापादपसङ्कुलम्॥

tatsubhīmaṃ mahāyuddhaṃ harirākṣasasaṅkulam |prababhau śabdabahulaṃ śilāpādapasaṅkulam ||

धनुर्ज्यातन्त्रिमधुरं हिक्कातालसमन्वितम् ।मन्दस्तनितसङ्गीतं युद्धगान्धर्वमाबभौ॥

dhanurjyātantrimadhuraṃ hikkātālasamanvitam |mandastanitasaṅgītaṃ yuddhagāndharvamābabhau ||

धूम्राक्षस्तु धनुष्पाणिर्वानरान् रणमूर्धनि ।हसन् विद्रावयामास दिशस्तु शरवृष्टिभिः॥

dhūmrākṣastu dhanuṣpāṇirvānarān raṇamūrdhani |hasan vidrāvayāmāsa diśastu śaravṛṣṭibhiḥ ||

धूम्राक्षेणार्दितं सैन्यं व्यथितं दृश्य मारुतिः ।अभ्यवर्तत सङ्क्रुद्धः प्रगृह्य विपुलां शिलाम्॥

dhūmrākṣeṇārditaṃ sainyaṃ vyathitaṃ dṛśya mārutiḥ |abhyavartata saṅkruddhaḥ pragṛhya vipulāṃ śilām ||

क्रोधाद्द्विगुणताम्राक्षः पितृतुल्यपराक्रमः ।शिलां तां पातयामास धूम्राक्षस्य रथं प्रति॥

krodhāddviguṇatāmrākṣaḥ pitṛtulyaparākramaḥ |śilāṃ tāṃ pātayāmāsa dhūmrākṣasya rathaṃ prati ||

आपतन्तीं शिलां दृष्ट्वा गदामुद्यम्य सम्भ्रमात् ।रथादाप्लुत्य वेगेन वसुधायां व्यतिष्ठत॥

āpatantīṃ śilāṃ dṛṣṭvā gadāmudyamya sambhramāt |rathādāplutya vegena vasudhāyāṃ vyatiṣṭhata ||

सा प्रमथ्य रथं तस्य निपपात शिला भुवि ।सचक्रकूबरं साश्वं सध्वजं सशरासनम्॥

sā pramathya rathaṃ tasya nipapāta śilā bhuvi |sacakrakūbaraṃ sāśvaṃ sadhvajaṃ saśarāsanam ||

स भङ्क्त्वा तु रथं तस्य हनुमान् मारुतात्मजः ।रक्षसां कदनं चक्रे सस्कन्धविटपैर्द्रुमैः॥

sa bhaṅktvā tu rathaṃ tasya hanumān mārutātmajaḥ |rakṣasāṃ kadanaṃ cakre saskandhaviṭapairdrumaiḥ ||

विभिन्नशिरसो भूत्वा राक्षसाः शोणितोक्षिताः ।द्रुमैः प्रव्यथिताश्चान्ये निपेतुर्धरणीतले॥

vibhinnaśiraso bhūtvā rākṣasāḥ śoṇitokṣitāḥ |drumaiḥ pravyathitāścānye nipeturdharaṇītale ||

विद्राव्य रासक्षं सैन्यं हनुमान् मारुतात्मजः ।गिरेः शिखरमादाय धूम्राक्षमभिदुद्रुवे॥

vidrāvya rāsakṣaṃ sainyaṃ hanumān mārutātmajaḥ |gireḥ śikharamādāya dhūmrākṣamabhidudruve ||

तमापतन्तं धूम्राक्षो गदामुद्यम्य वीर्यवान् ।विनर्दमानः सहसा हनुमन्तमभिद्रवत्॥

tamāpatantaṃ dhūmrākṣo gadāmudyamya vīryavān |vinardamānaḥ sahasā hanumantamabhidravat ||

ततः क्रुद्धस्तु वेगेन गदां तां बहुकण्टकाम् ।पातयामास धूम्राक्षो मस्तके तु हनूमतः॥

tataḥ kruddhastu vegena gadāṃ tāṃ bahukaṇṭakām |pātayāmāsa dhūmrākṣo mastake tu hanūmataḥ ||

ताडितः स तया तत्र गदया भीमरूपया॥

tāḍitaḥ sa tayā tatra gadayā bhīmarūpayā ||

स कपिर्मारुतबलस्तं प्रहारमचिन्तयन् ।धूम्राक्षस्य शिरोमध्ये गिरिशृङ्गमपातयत्॥

sa kapirmārutabalastaṃ prahāramacintayan |dhūmrākṣasya śiromadhye giriśṛṅgamapātayat ||

स विह्वलितसर्वाङ्गो गिरिशृङ्गेण ताडितः ।पपात सहसा भूमौ विकीर्ण इव पर्वतः॥

sa vihvalitasarvāṅgo giriśṛṅgeṇa tāḍitaḥ |papāta sahasā bhūmau vikīrṇa iva parvataḥ ||

धूम्राक्षं निहतं दृष्टवा हतशेषा निशाचराः ।त्रस्ताः प्रविविशुर्लङ्कां वध्यमानाः प्लवङ्गमैः॥

dhūmrākṣaṃ nihataṃ dṛṣṭavā hataśeṣā niśācarāḥ |trastāḥ praviviśurlaṅkāṃ vadhyamānāḥ plavaṅgamaiḥ ||

स तु पवनसुतो निहत्य शत्रुं क्षतजवहाः सरितश्च सन्निकीर्य ।रिपुवधजनितश्रमो महात्मा मुदमगमत् कपिभिश्च पूज्यमानः॥

sa tu pavanasuto nihatya śatruṃ kṣatajavahāḥ saritaśca sannikīrya |ripuvadhajanitaśramo mahātmā mudamagamat kapibhiśca pūjyamānaḥ ||