Kanda.Sarga 6.79

निर्गतं मकाराक्षं ते दृष्ट्वा वानरयूथपाः।आप्लुत्य सहसा सर्वे योद्धुकामा व्यवस्थिताः॥

nirgataṃ makārākṣaṃ te dṛṣṭvā vānarayūthapāḥ |āplutya sahasā sarve yoddhukāmā vyavasthitāḥ ||

ततः प्रवृत्तं सुमहत् तद्युद्धं रोमहर्षणम्।निशाचरैः प्लवङ्गानां देवानां दानवैरिव॥

tataḥ pravṛttaṃ sumahat tadyuddhaṃ romaharṣaṇam |niśācaraiḥ plavaṅgānāṃ devānāṃ dānavairiva ||

वृक्षशूलनिपातैश्च शिलापरिघपातनैः।अन्योन्यं मर्दयन्ति स्म तदा कपिनिशाचराः॥

vṛkṣaśūlanipātaiśca śilāparighapātanaiḥ |anyonyaṃ mardayanti sma tadā kapiniśācarāḥ ||

शक्तिखड्गगदाकुन्तैस्तोमरैश्च निशाचराः।पट्टिशैर्भिन्दिपालैश्च निर्घातैश्च समन्ततः॥

śaktikhaḍgagadākuntaistomaraiśca niśācarāḥ |paṭṭiśairbhindipālaiśca nirghātaiśca samantataḥ ||

पाशमुद्गरदण्डैश्च निखातैश्चापरे तदा।कदनं कपिवीराणां चक्रुस्ते रजनीचराः॥

pāśamudgaradaṇḍaiśca nikhātaiścāpare tadā |kadanaṃ kapivīrāṇāṃ cakruste rajanīcarāḥ ||

बाणौघैरर्दिताश्चापि खरपुत्रेण वानराः।सम्भ्रान्तमनसः सर्वे दुद्रुवुर्भयपीडिताः॥

bāṇaughairarditāścāpi kharaputreṇa vānarāḥ |sambhrāntamanasaḥ sarve dudruvurbhayapīḍitāḥ ||

तान् दृष्ट्वा राक्षसाः सर्वे द्रवमाणान् वलीमुखान्।नेदुस्ते सिंहवद्धृष्टा राक्षसा जितकाशिनः॥

tān dṛṣṭvā rākṣasāḥ sarve dravamāṇān valīmukhān |neduste siṃhavaddhṛṣṭā rākṣasā jitakāśinaḥ ||

विद्रवत्सु तदा तेषु वानरेषु समन्ततः।रामस्तान् वारयामास शरवर्षेण राक्षसान्॥

vidravatsu tadā teṣu vānareṣu samantataḥ |rāmastān vārayāmāsa śaravarṣeṇa rākṣasān ||

वारितान् राक्षसान् दृष्ट्वा मकराक्षो निशाचरः।क्रोधानलसमाविष्टो वचनं चेदमब्रवीत्॥

vāritān rākṣasān dṛṣṭvā makarākṣo niśācaraḥ |krodhānalasamāviṣṭo vacanaṃ cedamabravīt ||

तिष्ठ राम मया सार्धं द्वन्द्वयुद्धं ददामि ते।त्याजयिष्यामि ते प्राणान् धनुर्मुक्तैः शितैः शरैः॥

tiṣṭha rāma mayā sārdhaṃ dvandvayuddhaṃ dadāmi te |tyājayiṣyāmi te prāṇān dhanurmuktaiḥ śitaiḥ śaraiḥ ||

यत्तदा दण्डकारण्ये पितरं हतवान् मम।मदग्रतः स्वकर्मस्थं दृष्ट्वा रोषो ऽभिवर्धते॥

yattadā daṇḍakāraṇye pitaraṃ hatavān mama |madagrataḥ svakarmasthaṃ dṛṣṭvā roṣo 'bhivardhate ||

दह्यन्ते भृशमङ्गानि दुरात्मन् मम राघव।यन्मया ऽसि न दृष्टस्त्वं तस्मिन् काले महावने॥

dahyante bhṛśamaṅgāni durātman mama rāghava |yanmayā 'si na dṛṣṭastvaṃ tasmin kāle mahāvane ||

दिष्ट्या ऽसि दर्शनं राम मम त्वं प्राप्तवानिह।काङ्क्षितो ऽसि क्षुधार्तस्य सिंहस्येवेतरो मृगः॥

diṣṭyā 'si darśanaṃ rāma mama tvaṃ prāptavāniha |kāṅkṣito 'si kṣudhārtasya siṃhasyevetaro mṛgaḥ ||

अद्य मद्बाणवेगेन प्रेतराङ्विषयं गतः।ये त्वया निहता वीराः सह तैश्च समेष्यसि॥

adya madbāṇavegena pretarāṅviṣayaṃ gataḥ |ye tvayā nihatā vīrāḥ saha taiśca sameṣyasi ||

बहुना ऽत्र किमुक्तेन शृणु राम वचो मम।पश्यन्तु सकला लोकास्त्वां मां चैव रणाजिरे॥

bahunā 'tra kimuktena śṛṇu rāma vaco mama |paśyantu sakalā lokāstvāṃ māṃ caiva raṇājire ||

अस्त्रैर्वा गदया वापि बाहुभ्यां वा महाहवे।अभ्यस्तं येन वा राम तेनैव युधि वर्तताम्॥

astrairvā gadayā vāpi bāhubhyāṃ vā mahāhave |abhyastaṃ yena vā rāma tenaiva yudhi vartatām ||

मकराक्षवचः क्षुत्वा रामो दशरथात्मजः।अब्रवीत् प्रहसन् वाक्यमुत्तरोत्तरवादिनम्॥

makarākṣavacaḥ kṣutvā rāmo daśarathātmajaḥ |abravīt prahasan vākyamuttarottaravādinam ||

कत्थसे किं वृथा रक्षो बहून्यसदृशानि तु।न रणे शक्यते जेतुं विना युद्धेन वाग्बलात्॥

katthase kiṃ vṛthā rakṣo bahūnyasadṛśāni tu |na raṇe śakyate jetuṃ vinā yuddhena vāgbalāt ||

चतुर्दशसहस्राणि रक्षसां त्वत्पिता च यः।त्रिशिरा दूषणश्चैव दण्डके निहता मया॥

caturdaśasahasrāṇi rakṣasāṃ tvatpitā ca yaḥ |triśirā dūṣaṇaścaiva daṇḍake nihatā mayā ||

स्वाशितास्तव मांसेन गृध्रगोमायुवायसाः।भविष्यन्त्यद्य वै पाप तीक्ष्णतुण्डनखाङ्कुराः॥

svāśitāstava māṃsena gṛdhragomāyuvāyasāḥ |bhaviṣyantyadya vai pāpa tīkṣṇatuṇḍanakhāṅkurāḥ ||

राघवेणैवमुक्तस्तु खरपुत्रो निशाचरः।बाणौघानमुचत्तस्मै राघवाय रणाजिरे॥

rāghaveṇaivamuktastu kharaputro niśācaraḥ |bāṇaughānamucattasmai rāghavāya raṇājire ||

तान् शरान् शरवर्षेण रामश्चिच्छेद नैकधा।निपेतुर्भुवि ते च्छिन्ना रुक्मपुङ्खाः सहस्रशः॥

tān śarān śaravarṣeṇa rāmaściccheda naikadhā |nipeturbhuvi te cchinnā rukmapuṅkhāḥ sahasraśaḥ ||

तद्युद्धमभवत्तत्र समेत्यान्योन्यमोजसा।रक्षसः खरपुत्रस्य सूनोर्दशरथस्य च॥

tadyuddhamabhavattatra sametyānyonyamojasā |rakṣasaḥ kharaputrasya sūnordaśarathasya ca ||

जीमूतयोरिवाकाशे शब्दो ज्यातलयोस्तदा।धनुर्मुक्तः स्वनोत्कृष्टः श्रूयते च रणाजिरे॥

jīmūtayorivākāśe śabdo jyātalayostadā |dhanurmuktaḥ svanotkṛṣṭaḥ śrūyate ca raṇājire ||

देवदानवगन्धर्वाः किन्नराश्च महोरगाः।अन्तरिक्षगताः सर्वे द्रष्टुकामास्तदद्भुतम्॥

devadānavagandharvāḥ kinnarāśca mahoragāḥ |antarikṣagatāḥ sarve draṣṭukāmāstadadbhutam ||

विद्धमन्योन्यगात्रेषु द्विगुणं वर्धते परम्।कृतप्रतिकृतान्योन्यं कुरुतां तौ रणाजिरे॥

viddhamanyonyagātreṣu dviguṇaṃ vardhate param |kṛtapratikṛtānyonyaṃ kurutāṃ tau raṇājire ||

राममुक्तांस्तु बाणौघान् राक्षसस्त्वच्छिनद्रणे।रक्षोमुक्तांस्तु रामो वै नैकधा प्राच्छिनच्छरैः॥

rāmamuktāṃstu bāṇaughān rākṣasastvacchinadraṇe |rakṣomuktāṃstu rāmo vai naikadhā prācchinaccharaiḥ ||

बाणौघैर्वितताः सर्वा दिशश्च प्रदिशस्तथा।सञ्छन्ना वसुधा चैव समन्तान्न प्रकाशते॥

bāṇaughairvitatāḥ sarvā diśaśca pradiśastathā |sañchannā vasudhā caiva samantānna prakāśate ||

ततः क्रुद्धो महाबाहुर्धनुश्चिच्छेद रक्षसः।अष्टाभिरथ नाराचैः सूतं विव्याध राघवः॥

tataḥ kruddho mahābāhurdhanuściccheda rakṣasaḥ |aṣṭābhiratha nārācaiḥ sūtaṃ vivyādha rāghavaḥ ||

भित्त्वा शरै रथं रामो रथाश्वान् समपातयत्।विरथो वसुधां तिष्ठन् मकराक्षो निशाचरः॥

bhittvā śarai rathaṃ rāmo rathāśvān samapātayat |viratho vasudhāṃ tiṣṭhan makarākṣo niśācaraḥ ||

तत्तिष्ठद्वसुधां रक्षः शूलं जग्राह पाणिना।त्रासनं सर्वभूतानां युगान्ताग्निसमप्रभम्॥

tattiṣṭhadvasudhāṃ rakṣaḥ śūlaṃ jagrāha pāṇinā |trāsanaṃ sarvabhūtānāṃ yugāntāgnisamaprabham ||

विभ्राम्य तु महच्छूलं प्रज्वलत्तन्निशाचरः।स क्रोधात् प्राहिणोत्तस्मै राघवाय महाहवे॥

vibhrāmya tu mahacchūlaṃ prajvalattanniśācaraḥ |sa krodhāt prāhiṇottasmai rāghavāya mahāhave ||

तमापतन्तं ज्वलितं खरपुत्रकराच्च्युतम्।बाणैस्तु त्रिभिराकाशे शूलं चिच्छेद राघवः॥

tamāpatantaṃ jvalitaṃ kharaputrakarāccyutam |bāṇaistu tribhirākāśe śūlaṃ ciccheda rāghavaḥ ||

स च्छिन्नो नैकाधा शूलो दिव्यहाटकमण्डितः।व्यशीर्यत महोल्केव रामबाणार्दितो भुवि॥

sa cchinno naikādhā śūlo divyahāṭakamaṇḍitaḥ |vyaśīryata maholkeva rāmabāṇārdito bhuvi ||

तच्छूलं निहतं दृष्ट्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा।साधु साध्विति भूतानि व्याहरन्ति नभोगता॥

tacchūlaṃ nihataṃ dṛṣṭvā rāmeṇākliṣṭakarmaṇā |sādhu sādhviti bhūtāni vyāharanti nabhogatā ||

तं दृष्ट्वा निहतं शूलं मकाराक्षो निशाचरः।मुष्टिमुद्यम्य काकुत्स्थं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत्॥

taṃ dṛṣṭvā nihataṃ śūlaṃ makārākṣo niśācaraḥ |muṣṭimudyamya kākutsthaṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt ||

स तं दृष्ट्वा पतन्तं वै प्रहस्य रघुनन्दनः।पावकास्त्रं ततो रामः सन्दधे तु शरासने॥

sa taṃ dṛṣṭvā patantaṃ vai prahasya raghunandanaḥ |pāvakāstraṃ tato rāmaḥ sandadhe tu śarāsane ||

तेनास्त्रेण हतं रक्षः काकुत्स्थेन तदा रणे।सञ्छिन्नहृदयं तत्र पपात च ममार च॥

tenāstreṇa hataṃ rakṣaḥ kākutsthena tadā raṇe |sañchinnahṛdayaṃ tatra papāta ca mamāra ca ||

दृष्ट्वा ते राक्षसाः सर्वे मकराक्षस्य पातनम्।लङ्कामेवाभ्यधावन्त रामबाणार्दितास्तदा॥

dṛṣṭvā te rākṣasāḥ sarve makarākṣasya pātanam |laṅkāmevābhyadhāvanta rāmabāṇārditāstadā ||

दशरथनृपपुत्रबाणवेगै रजनिचरं निहतं खरात्मजं तम्।ददृशुरथ सुरा भृशं प्रहृष्टा गिरिमिव वज्रहतं यथा विकीर्णम्॥

daśarathanṛpaputrabāṇavegai rajanicaraṃ nihataṃ kharātmajaṃ tam |dadṛśuratha surā bhṛśaṃ prahṛṣṭā girimiva vajrahataṃ yathā vikīrṇam ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे एकोनाशीतितमः सर्गः॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe ekonāśītitamaḥ sargaḥ ||