Loading
वाल्मीकि रामायण · 19 श्लोक
यह अध्याय पुस्तक में पढ़ेंरामस्य भाषितं श्रुत्वा लक्ष्मणः परमार्थवित् ।उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं राघवं दीप्ततेजसम्॥
rāmasya bhāṣitaṃ śrutvā lakṣmaṇaḥ paramārthavit |uvāca prāñjalirvākyaṃ rāghavaṃ dīptatejasam ||
अल्पापराधे काकुत्स्थ द्विजाभ्यां शाप ईदृशः ।महान्नृगस्य राजर्षेर्यमदण्ड इवापरः॥
alpāparādhe kākutstha dvijābhyāṃ śāpa īdṛśaḥ |mahānnṛgasya rājarṣeryamadaṇḍa ivāparaḥ ||
श्रुत्वा तु पापसंयुक्तमात्मानं पुरषर्षभ ।किमुवाच नृगो राजा द्विजौ क्रोधसमन्वितौ॥
śrutvā tu pāpasaṃyuktamātmānaṃ puraṣarṣabha |kimuvāca nṛgo rājā dvijau krodhasamanvitau ||
लक्ष्मणेनैवमुक्तस्तु राघवः पुनरब्रवीत् ।शृणु सौम्य यथा पूर्वं स राजा शापविक्षतः॥
lakṣmaṇenaivamuktastu rāghavaḥ punarabravīt |śṛṇu saumya yathā pūrvaṃ sa rājā śāpavikṣataḥ ||
अथाध्वनि गतौ विप्रौ विज्ञाय स नृगस्तदा ।आहूय मन्त्रिणः सर्वान्नैगमान्सपुरोधसः॥
athādhvani gatau viprau vijñāya sa nṛgastadā |āhūya mantriṇaḥ sarvānnaigamānsapurodhasaḥ ||
तानुवाच नृगो राजा सर्वाश्च प्रकृतीस्तथा ।दुःखेन सुसमाविष्टः श्रूयतां मे समाहितैः॥
tānuvāca nṛgo rājā sarvāśca prakṛtīstathā |duḥkhena susamāviṣṭaḥ śrūyatāṃ me samāhitaiḥ ||
नारदः पर्वतश्चैव मम दत्त्वा महद्भयम् ।गतौ त्रिभुवनं भद्रौ वायुभूतावनिन्दितौ॥
nāradaḥ parvataścaiva mama dattvā mahadbhayam |gatau tribhuvanaṃ bhadrau vāyubhūtāvaninditau ||
कुमारो ऽयं वसुर्नाम स देवो ऽद्याभिषिच्यताम् ।श्वभ्रं च यत्सुखस्पर्शं क्रियतां शिल्पिभिर्मम ।यत्राहं सङ्क्षयिष्यामि शापं ब्राह्मणनिःसृतम्॥
kumāro 'yaṃ vasurnāma sa devo 'dyābhiṣicyatām |śvabhraṃ ca yatsukhasparśaṃ kriyatāṃ śilpibhirmama |yatrāhaṃ saṅkṣayiṣyāmi śāpaṃ brāhmaṇaniḥsṛtam ||
वर्षघ्नमेकं श्वभ्रं तु हिमघ्नमपरं तथा ।ग्रीष्मघ्नं तु सुखस्पर्शमेकं कुर्वन्तु शिल्पिनः॥
varṣaghnamekaṃ śvabhraṃ tu himaghnamaparaṃ tathā |grīṣmaghnaṃ tu sukhasparśamekaṃ kurvantu śilpinaḥ ||
फलवन्तश्च ये वृक्षाः पुष्पवत्यश्च या लताः ।विरोप्यन्तां बहुविधाश्छायावन्तश्च गुल्मिनः॥
phalavantaśca ye vṛkṣāḥ puṣpavatyaśca yā latāḥ |viropyantāṃ bahuvidhāśchāyāvantaśca gulminaḥ ||
क्रियतां रमणीयं च श्वभ्राणां सर्वतोदिशम् ।सुखमत्र वसिष्यामि यावत्कालस्य पर्ययः॥
kriyatāṃ ramaṇīyaṃ ca śvabhrāṇāṃ sarvatodiśam |sukhamatra vasiṣyāmi yāvatkālasya paryayaḥ ||
पुष्पाणि च सुगन्धीनि क्रियतां तेषु नित्यशः ।परिवार्य यथा मे स्युरध्यर्धं योजनं तथा॥
puṣpāṇi ca sugandhīni kriyatāṃ teṣu nityaśaḥ |parivārya yathā me syuradhyardhaṃ yojanaṃ tathā ||
एवं कृत्वा विधानं स सन्दिदेश वसं तदा ।धर्मनित्यः प्रजाः पुत्र क्षत्रधर्मेण पालय॥
evaṃ kṛtvā vidhānaṃ sa sandideśa vasaṃ tadā |dharmanityaḥ prajāḥ putra kṣatradharmeṇa pālaya ||
प्रत्यक्षं ते यथा शापो द्विजाभ्यां मयि पातितः ।नरश्रेष्ठ सरोषाभ्यामपराधे ऽपि तादृशे॥
pratyakṣaṃ te yathā śāpo dvijābhyāṃ mayi pātitaḥ |naraśreṣṭha saroṣābhyāmaparādhe 'pi tādṛśe ||
मा कृथास्तनुसन्तापं मत्कृते ऽपि नरर्षभ ।कृतान्तः कुशलः पुत्र येनास्मि व्यसनीकृतः॥
mā kṛthāstanusantāpaṃ matkṛte 'pi nararṣabha |kṛtāntaḥ kuśalaḥ putra yenāsmi vyasanīkṛtaḥ ||
प्राप्तव्यान्येव प्राप्नोति गन्तव्यान्येव गच्छति ।लब्धव्यान्येव लभते दुःखानि च सुखानि च॥
prāptavyānyeva prāpnoti gantavyānyeva gacchati |labdhavyānyeva labhate duḥkhāni ca sukhāni ca ||
पूर्वे जात्यन्तरे वत्स मा विषादं कुरुष्व ह॥
pūrve jātyantare vatsa mā viṣādaṃ kuruṣva ha ||
एवमुक्त्वा नृपस्तत्र सुतं राजा महायशाः ।श्वभ्रं जगाम सुकृतं वासाय पुरुषर्षभ॥
evamuktvā nṛpastatra sutaṃ rājā mahāyaśāḥ |śvabhraṃ jagāma sukṛtaṃ vāsāya puruṣarṣabha ||
एवं प्रविश्यैव नृपस्तदानीं श्वभ्रं महारत्नविभूषितं तत् ।सम्पादयामास तदा महात्मा शापं द्विजाभ्यां हि रुषा विमुक्तम्॥
evaṃ praviśyaiva nṛpastadānīṃ śvabhraṃ mahāratnavibhūṣitaṃ tat |sampādayāmāsa tadā mahātmā śāpaṃ dvijābhyāṃ hi ruṣā vimuktam ||