Kanda.Sarga 7.76

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रामस्याक्लिष्टकर्मणः ।अवाक्छिरास्तथाभूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह॥

tasya tadvacanaṃ śrutvā rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |avākchirāstathābhūtvā vākyametaduvāca ha ||

शूद्रयोन्यां प्रसूतो ऽस्मि शम्बूको नाम नामतः ।देवत्वं पार्थये राम सशरीरो महायशः॥

śūdrayonyāṃ prasūto 'smi śambūko nāma nāmataḥ |devatvaṃ pārthaye rāma saśarīro mahāyaśaḥ ||

न मिथ्या ऽहं वदे राम देवलोकजिगीषया ।शूद्रं मां विद्धि काकुत्स्थ तप उग्रं समास्थितम्॥

na mithyā 'haṃ vade rāma devalokajigīṣayā |śūdraṃ māṃ viddhi kākutstha tapa ugraṃ samāsthitam ||

भाषतस्तस्य शूद्रस्य खड्गं सुरुचिरप्रभम् ।निष्कृष्य कोशाद्विमलं शिरश्चिच्छेद राघवः॥

bhāṣatastasya śūdrasya khaḍgaṃ suruciraprabham |niṣkṛṣya kośādvimalaṃ śiraściccheda rāghavaḥ ||

तस्मिञ्छूद्रे हते देवाः सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः ।साधु साध्विति काकुत्स्थं प्रशशंसुर्मुहुर्मुहुः॥

tasmiñchūdre hate devāḥ sendrāḥ sāgnipurogamāḥ |sādhu sādhviti kākutsthaṃ praśaśaṃsurmuhurmuhuḥ ||

पुष्पवृष्टिर्महत्यासीद्दिव्यानां सुसुगन्धिनाम् ।पुष्पाणां वायुमुक्तानां सर्वतः प्रपपात ह॥

puṣpavṛṣṭirmahatyāsīddivyānāṃ susugandhinām |puṣpāṇāṃ vāyumuktānāṃ sarvataḥ prapapāta ha ||

सुप्रीताश्चाब्रुवन्रामं देवाः सत्यपराक्रमम् ।सुरकार्यमिदं सौम्य सुकृतं ते महामते॥

suprītāścābruvanrāmaṃ devāḥ satyaparākramam |surakāryamidaṃ saumya sukṛtaṃ te mahāmate ||

गृहाण च वरं सौम्य यत्त्वमिच्छस्यरिन्दम ।स्वर्गभाङ्नहि शूद्रो ऽयं त्वत्कृते रघुनन्दन॥

gṛhāṇa ca varaṃ saumya yattvamicchasyarindama |svargabhāṅnahi śūdro 'yaṃ tvatkṛte raghunandana ||

देवानां भाषितं श्रुत्वा राघवः सुसमाहितः ।उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं सहस्राक्षं पुरन्दरम्॥

devānāṃ bhāṣitaṃ śrutvā rāghavaḥ susamāhitaḥ |uvāca prāñjalirvākyaṃ sahasrākṣaṃ purandaram ||

यदि देवाः प्रसन्ना मे द्विजपुत्रः स जीवतु ।दिशन्तु वरमेतं मे इप्सितं परमं मम॥

yadi devāḥ prasannā me dvijaputraḥ sa jīvatu |diśantu varametaṃ me ipsitaṃ paramaṃ mama ||

ममापचाराद्यातो ऽसौ ब्राह्मणस्यैकपुत्रकः ।अप्राप्तकालः कालेन नीतो वैवस्वतक्षयम्॥

mamāpacārādyāto 'sau brāhmaṇasyaikaputrakaḥ |aprāptakālaḥ kālena nīto vaivasvatakṣayam ||

तं जीवयथ भद्रं वो नानृतं कर्तुमर्हथ ।द्विजस्य संश्रुतो ऽर्थो मे जीवयिष्यामि ते सुतम्॥

taṃ jīvayatha bhadraṃ vo nānṛtaṃ kartumarhatha |dvijasya saṃśruto 'rtho me jīvayiṣyāmi te sutam ||

राघवस्य तु तद्वाक्यं श्रुत्वा विबुधसत्तमाः ।प्रत्युचू राघवं प्रीता देवाः प्रीतिसमन्वितम्॥

rāghavasya tu tadvākyaṃ śrutvā vibudhasattamāḥ |pratyucū rāghavaṃ prītā devāḥ prītisamanvitam ||

निर्वृतो भव काकुत्स्थ सो ऽस्मिन्नहनि बालकः ।जीवितं प्राप्तवान्भूयः समेतश्चापि बन्धुभिः॥

nirvṛto bhava kākutstha so 'sminnahani bālakaḥ |jīvitaṃ prāptavānbhūyaḥ sametaścāpi bandhubhiḥ ||

यस्मिन्मुहूर्ते काकुत्स्थ शूद्रो ऽयं विनिपातितः ।तस्मिन्मुहूर्ते बालो ऽसौ जीवेन समयुज्यत॥

yasminmuhūrte kākutstha śūdro 'yaṃ vinipātitaḥ |tasminmuhūrte bālo 'sau jīvena samayujyata ||

स्वस्ति प्राप्नुहि भद्रं ते साधु याम नरर्षभ ।अगस्त्यस्याश्रमपदं द्रष्टुमिच्छाम राघव॥

svasti prāpnuhi bhadraṃ te sādhu yāma nararṣabha |agastyasyāśramapadaṃ draṣṭumicchāma rāghava ||

तस्य दीक्षा समाप्ता हि ब्रह्मर्षेः सुमहाद्युतेः ।द्वादशं हि गतं वर्षं जलशय्यां समासतः॥

tasya dīkṣā samāptā hi brahmarṣeḥ sumahādyuteḥ |dvādaśaṃ hi gataṃ varṣaṃ jalaśayyāṃ samāsataḥ ||

काकुत्स्थ तद्गमिष्यामो मुनिं समभिनन्दितुम् ।त्वं चाप्यागच्छ भद्रं ते द्रष्टुं तमृषिसत्तमम्॥

kākutstha tadgamiṣyāmo muniṃ samabhinanditum |tvaṃ cāpyāgaccha bhadraṃ te draṣṭuṃ tamṛṣisattamam ||

स तथेति प्रतिज्ञाय देवानां रघुनन्दनः ।आरुरोह विमानं तं पुष्पकं हेमभूषितम्॥

sa tatheti pratijñāya devānāṃ raghunandanaḥ |āruroha vimānaṃ taṃ puṣpakaṃ hemabhūṣitam ||

ततो देवाः प्रयातास्ते विमानैर्बहुविस्तरैः ।रामो ऽप्यनुजगामाशु कुम्भयोनेस्तपोवनम्॥

tato devāḥ prayātāste vimānairbahuvistaraiḥ |rāmo 'pyanujagāmāśu kumbhayonestapovanam ||

दृष्ट्वा तु देवान्सम्प्राप्तानगस्त्यस्तपसां निधिः ।अर्चयामास धर्मात्मा सर्वांस्तानविशेषतः॥

dṛṣṭvā tu devānsamprāptānagastyastapasāṃ nidhiḥ |arcayāmāsa dharmātmā sarvāṃstānaviśeṣataḥ ||

प्रतिगृह्य ततः पूजां सम्पूज्य च महामुनिम् ।जग्मुस्ते त्रिदशा हृष्टा नाकपृष्ठं सहानुगैः॥

pratigṛhya tataḥ pūjāṃ sampūjya ca mahāmunim |jagmuste tridaśā hṛṣṭā nākapṛṣṭhaṃ sahānugaiḥ ||

गतेषु तेषु काकुत्स्थः पुष्पकादवरुह्य च ।ततो ऽभिवादयामास ह्यगस्त्यमृषिसत्तमम्॥

gateṣu teṣu kākutsthaḥ puṣpakādavaruhya ca |tato 'bhivādayāmāsa hyagastyamṛṣisattamam ||

सो ऽभिवाद्य महात्मानं ज्वलन्तमिव तेजसा ।आतिथ्यं परमं प्राप्य निषसाद नराधिपः॥

so 'bhivādya mahātmānaṃ jvalantamiva tejasā |ātithyaṃ paramaṃ prāpya niṣasāda narādhipaḥ ||

तमुवाच महातेजाः कुम्भयोनिर्महातपाः ।स्वागतं ते नरश्रेष्ठ दिष्ट्या प्राप्तो ऽसि राघव॥

tamuvāca mahātejāḥ kumbhayonirmahātapāḥ |svāgataṃ te naraśreṣṭha diṣṭyā prāpto 'si rāghava ||

त्वं मे बहुमतो राम गुणैर्बहुभिरुत्तमैः ।अतिथिः पूजनीयश्च मम नित्यं हृदि स्थितः॥

tvaṃ me bahumato rāma guṇairbahubhiruttamaiḥ |atithiḥ pūjanīyaśca mama nityaṃ hṛdi sthitaḥ ||

सुरा हि कथयन्ति त्वामागतं शूद्रघातिनम् ।ब्राह्मणस्य तु धर्मेण त्वया जीवापितः सुतः॥

surā hi kathayanti tvāmāgataṃ śūdraghātinam |brāhmaṇasya tu dharmeṇa tvayā jīvāpitaḥ sutaḥ ||

उष्यतां चेह रजनी सकाशे मम राघव ।प्रभाते पुष्पकेण त्वं गन्ता ऽसि पुरमेव हि॥

uṣyatāṃ ceha rajanī sakāśe mama rāghava |prabhāte puṣpakeṇa tvaṃ gantā 'si purameva hi ||

त्वं हि नारायणः श्रीमांस्त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ।त्वं प्रभुः सर्वदेवानां पुरुषस्त्वं सनातनः॥

tvaṃ hi nārāyaṇaḥ śrīmāṃstvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam |tvaṃ prabhuḥ sarvadevānāṃ puruṣastvaṃ sanātanaḥ ||

इदं चाभरणं सौम्य निर्मितं विश्वकर्मणा ।दिव्यं दिव्येन वपुषा दीप्यमानं स्वतेजसा ।प्रतिगृह्णीष्व काकुत्स्थ मत्प्रियं कुरु राघव॥

idaṃ cābharaṇaṃ saumya nirmitaṃ viśvakarmaṇā |divyaṃ divyena vapuṣā dīpyamānaṃ svatejasā |pratigṛhṇīṣva kākutstha matpriyaṃ kuru rāghava ||

दत्तस्य हि पुनर्दाने सुमहत्फलमुच्यते ।भरणे हि भवान् शक्तः सेन्द्राणां मरुतामपि॥

dattasya hi punardāne sumahatphalamucyate |bharaṇe hi bhavān śaktaḥ sendrāṇāṃ marutāmapi ||

त्वं हि शक्तस्तारयितुं सेन्द्रानपि दिवौकसः ।तस्मात्प्रदास्ये विधिवत्तत्प्रतीच्छ नराधिप॥

tvaṃ hi śaktastārayituṃ sendrānapi divaukasaḥ |tasmātpradāsye vidhivattatpratīccha narādhipa ||

दिव्यमाभरणं चित्रं प्रदीप्तमिव भास्करम्॥

divyamābharaṇaṃ citraṃ pradīptamiva bhāskaram ||

अथोवाच महात्मानमिक्ष्वाकूणां महारथः ।रामो मतिमतां श्रेष्ठः क्षत्रधर्ममनुस्मरन्॥

athovāca mahātmānamikṣvākūṇāṃ mahārathaḥ |rāmo matimatāṃ śreṣṭhaḥ kṣatradharmamanusmaran ||

प्रतिग्रहो ऽयं भगवन्ब्राह्मणस्याविगर्हितः ।गृह्णीयां क्षत्रियो ऽहं वै कथं ब्राह्मणपुङ्गव॥

pratigraho 'yaṃ bhagavanbrāhmaṇasyāvigarhitaḥ |gṛhṇīyāṃ kṣatriyo 'haṃ vai kathaṃ brāhmaṇapuṅgava ||

ब्राह्मणेन विशेषेण दत्तं तद्वक्तुमर्हसि ।एवमुक्तस्तु रामेण प्रत्युवाच महानृषिः॥

brāhmaṇena viśeṣeṇa dattaṃ tadvaktumarhasi |evamuktastu rāmeṇa pratyuvāca mahānṛṣiḥ ||

आसन्कृतयुगे राम ब्रह्मभूते पुरायुगे ।अपार्थिवाः प्रजाः सर्वाः सुराणां तु शतक्रतुः॥

āsankṛtayuge rāma brahmabhūte purāyuge |apārthivāḥ prajāḥ sarvāḥ surāṇāṃ tu śatakratuḥ ||

ताः प्रजा देवदेवेशं राजार्थं समुपाद्रवन् ।सुराणां स्थापितो राजा त्वया देव शतक्रतुः॥

tāḥ prajā devadeveśaṃ rājārthaṃ samupādravan |surāṇāṃ sthāpito rājā tvayā deva śatakratuḥ ||

प्रयच्छ नो हि लोकेश पार्थिवं नरपुङ्गवम् ।यस्मै पूजां प्रयुञ्जाना धूतपापाश्चरेमहि ।न वसामो विना राज्ञा एष नो निश्चयः परः॥

prayaccha no hi lokeśa pārthivaṃ narapuṅgavam |yasmai pūjāṃ prayuñjānā dhūtapāpāścaremahi |na vasāmo vinā rājñā eṣa no niścayaḥ paraḥ ||

प्रजानां वचनं श्रुत्वा निश्चयित्वा ऽर्थमुत्तमम्॥

prajānāṃ vacanaṃ śrutvā niścayitvā 'rthamuttamam ||

ततो ब्रह्मा सुरश्रेष्ठो लोकपालान्सवासवान् ।समाहूयाब्रवीत्सर्वांस्तेजोभागान्प्रयच्छत॥

tato brahmā suraśreṣṭho lokapālānsavāsavān |samāhūyābravītsarvāṃstejobhāgānprayacchata ||

ततो ददुर्लोकपालाः सर्वे भागान्स्वतेजसः ।अक्षुपच्च ततो ब्रह्मा यतो जातः क्षुपो नृपः॥

tato dadurlokapālāḥ sarve bhāgānsvatejasaḥ |akṣupacca tato brahmā yato jātaḥ kṣupo nṛpaḥ ||

तं ब्रह्मा लोकपालानां सहांशैः समयोजयत् ।ततो ददौ नृपं तासां प्रजानामीश्वरं क्षुपम्॥

taṃ brahmā lokapālānāṃ sahāṃśaiḥ samayojayat |tato dadau nṛpaṃ tāsāṃ prajānāmīśvaraṃ kṣupam ||

तत्रैन्द्रेण च भागेन महीमाज्ञापयन्नृपः ।वारुणेन तु भागेन वपुः पुष्यति पार्थिवः॥

tatraindreṇa ca bhāgena mahīmājñāpayannṛpaḥ |vāruṇena tu bhāgena vapuḥ puṣyati pārthivaḥ ||

कौबेरेण तु भागेन वित्तमासां ददौ तदा ।यस्तु याम्यो ऽभवद्भागस्तेन शास्ति स्म स प्रजाः॥

kaubereṇa tu bhāgena vittamāsāṃ dadau tadā |yastu yāmyo 'bhavadbhāgastena śāsti sma sa prajāḥ ||

तत्रैन्द्रेण नरश्रेष्ठ भागेन रघुनन्दन ।प्रतिगृह्णीष्व भद्रं ते तारणार्थं मम प्रभो॥

tatraindreṇa naraśreṣṭha bhāgena raghunandana |pratigṛhṇīṣva bhadraṃ te tāraṇārthaṃ mama prabho ||

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ऋषेः परमधार्मिकम् ।तद्रामः प्रतिजग्राह मुनेराभरणं वरम्॥

tasya tadvacanaṃ śrutvā ṛṣeḥ paramadhārmikam |tadrāmaḥ pratijagrāha munerābharaṇaṃ varam ||

प्रतिगृह्य ततो रामस्तदाभरणमुत्तमम् ।आगमं तस्य दीप्तस्य प्रष्टुमेवोपचक्रमे॥

pratigṛhya tato rāmastadābharaṇamuttamam |āgamaṃ tasya dīptasya praṣṭumevopacakrame ||

अत्यद्भुतमिदं दिव्यं वपुषा युक्तमुत्तमम् ।कथं वा भगवता प्राप्तं कुतो वा केन वा हृतम्॥

atyadbhutamidaṃ divyaṃ vapuṣā yuktamuttamam |kathaṃ vā bhagavatā prāptaṃ kuto vā kena vā hṛtam ||

कुतूहलितया ब्रह्मन्पृच्छामि त्वां महायशः ।आश्चर्याणां बहूनां हि निधिः परमको भवान्॥

kutūhalitayā brahmanpṛcchāmi tvāṃ mahāyaśaḥ |āścaryāṇāṃ bahūnāṃ hi nidhiḥ paramako bhavān ||

एवं ब्रुवति काकुत्स्थे मुनिर्वाक्यमथाब्रवीत् ।शृणु राम यथावृत्तं पुरा त्रेतायुगे युगे॥

evaṃ bruvati kākutsthe munirvākyamathābravīt |śṛṇu rāma yathāvṛttaṃ purā tretāyuge yuge ||

रमणीयप्रदेशे ऽस्मिन् वने यद्दृष्टवानहम् ।आश्चर्यं मे महाबाहो दानमाश्रित्य केवलम्॥

ramaṇīyapradeśe 'smin vane yaddṛṣṭavānaham |āścaryaṃ me mahābāho dānamāśritya kevalam ||