Parva.Adhyaya 1.117

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

पाण्डोरवभृथं कृत्वा देवकल्पा महर्षयःततो मन्त्रमकुर्वन्त ते समेत्य तपस्विनः

pāṇḍoravabhṛthaṃ kṛtvā devakalpā maharṣayaḥtato mantramakurvanta te sametya tapasvinaḥ

हित्वा राज्यं च राष्ट्रं च स महात्मा महातपाःअस्मिन्स्थाने तपस्तप्तुं तापसाञ्शरणं गतः

hitvā rājyaṃ ca rāṣṭraṃ ca sa mahātmā mahātapāḥasminsthāne tapastaptuṃ tāpasāñśaraṇaṃ gataḥ

स जातमात्रान्पुत्रांश्च दारांश्च भवतामिहप्रदायोपनिधिं राजा पाण्डुः स्वर्गमितो गतः

sa jātamātrānputrāṃśca dārāṃśca bhavatāmihapradāyopanidhiṃ rājā pāṇḍuḥ svargamito gataḥ

ते परस्परमामन्त्र्य सर्वभूतहिते रताःपाण्डोः पुत्रान्पुरस्कृत्य नगरं नागसाह्वयम्

te parasparamāmantrya sarvabhūtahite ratāḥpāṇḍoḥ putrānpuraskṛtya nagaraṃ nāgasāhvayam

उदारमनसः सिद्धा गमने चक्रिरे मनःभीष्माय पाण्डवान्दातुं धृतराष्ट्राय चैव हि

udāramanasaḥ siddhā gamane cakrire manaḥbhīṣmāya pāṇḍavāndātuṃ dhṛtarāṣṭrāya caiva hi

तस्मिन्नेव क्षणे सर्वे तानादाय प्रतस्थिरेपाण्डोर्दारांश्च पुत्रांश्च शरीरं चैव तापसाः

tasminneva kṣaṇe sarve tānādāya pratasthirepāṇḍordārāṃśca putrāṃśca śarīraṃ caiva tāpasāḥ

सुखिनी सा पुरा भूत्वा सततं पुत्रवत्सलाप्रपन्ना दीर्घमध्वानं संक्षिप्तं तदमन्यत

sukhinī sā purā bhūtvā satataṃ putravatsalāprapannā dīrghamadhvānaṃ saṃkṣiptaṃ tadamanyata

सा नदीर्घेण कालेन संप्राप्ता कुरुजाङ्गलम्वर्धमानपुरद्वारमाससाद यशस्विनी

sā nadīrgheṇa kālena saṃprāptā kurujāṅgalamvardhamānapuradvāramāsasāda yaśasvinī

तं चारणसहस्राणां मुनीनामागमं तदाश्रुत्वा नागपुरे नॄणां विस्मयः समजायत

taṃ cāraṇasahasrāṇāṃ munīnāmāgamaṃ tadāśrutvā nāgapure nṝṇāṃ vismayaḥ samajāyata

मुहूर्तोदित आदित्ये सर्वे धर्मपुरस्कृताःसदारास्तापसान्द्रष्टुं निर्ययुः पुरवासिनः

muhūrtodita āditye sarve dharmapuraskṛtāḥsadārāstāpasāndraṣṭuṃ niryayuḥ puravāsinaḥ

स्त्रीसंघाः क्षत्रसंघाश्च यानसंघान्समास्थिताःब्राह्मणैः सह निर्जग्मुर्ब्राह्मणानां च योषितः

strīsaṃghāḥ kṣatrasaṃghāśca yānasaṃghānsamāsthitāḥbrāhmaṇaiḥ saha nirjagmurbrāhmaṇānāṃ ca yoṣitaḥ

तथा विट्शूद्रसंघानां महान्व्यतिकरोऽभवत्न कश्चिदकरोदीर्ष्यामभवन्धर्मबुद्धयः

tathā viṭśūdrasaṃghānāṃ mahānvyatikaro'bhavatna kaścidakarodīrṣyāmabhavandharmabuddhayaḥ

तथा भीष्मः शांतनवः सोमदत्तोऽथ बाह्लिकःप्रज्ञाचक्षुश्च राजर्षिः क्षत्ता च विदुरः स्वयम्

tathā bhīṣmaḥ śāṃtanavaḥ somadatto'tha bāhlikaḥprajñācakṣuśca rājarṣiḥ kṣattā ca viduraḥ svayam

सा च सत्यवती देवी कौसल्या च यशस्विनीराजदारैः परिवृता गान्धारी च विनिर्ययौ

sā ca satyavatī devī kausalyā ca yaśasvinīrājadāraiḥ parivṛtā gāndhārī ca viniryayau

धृतराष्ट्रस्य दायादा दुर्योधनपुरोगमाःभूषिता भूषणैश्चित्रैः शतसंख्या विनिर्ययुः

dhṛtarāṣṭrasya dāyādā duryodhanapurogamāḥbhūṣitā bhūṣaṇaiścitraiḥ śatasaṃkhyā viniryayuḥ

तान्महर्षिगणान्सर्वाञ्शिरोभिरभिवाद्य चउपोपविविशुः सर्वे कौरव्याः सपुरोहिताः

tānmaharṣigaṇānsarvāñśirobhirabhivādya caupopaviviśuḥ sarve kauravyāḥ sapurohitāḥ

तथैव शिरसा भूमावभिवाद्य प्रणम्य चउपोपविविशुः सर्वे पौरजानपदा अपि

tathaiva śirasā bhūmāvabhivādya praṇamya caupopaviviśuḥ sarve paurajānapadā api

तमकूजमिवाज्ञाय जनौघं सर्वशस्तदाभीष्मो राज्यं च राष्ट्रं च महर्षिभ्यो न्यवेदयत्

tamakūjamivājñāya janaughaṃ sarvaśastadābhīṣmo rājyaṃ ca rāṣṭraṃ ca maharṣibhyo nyavedayat

तेषामथो वृद्धतमः प्रत्युत्थाय जटाजिनीमहर्षिमतमाज्ञाय महर्षिरिदमब्रवीत्

teṣāmatho vṛddhatamaḥ pratyutthāya jaṭājinīmaharṣimatamājñāya maharṣiridamabravīt

यः स कौरव्यदायादः पाण्डुर्नाम नराधिपःकामभोगान्परित्यज्य शतशृङ्गमितो गतः

yaḥ sa kauravyadāyādaḥ pāṇḍurnāma narādhipaḥkāmabhogānparityajya śataśṛṅgamito gataḥ

ब्रह्मचर्यव्रतस्थस्य तस्य दिव्येन हेतुनासाक्षाद्धर्मादयं पुत्रस्तस्य जातो युधिष्ठिरः

brahmacaryavratasthasya tasya divyena hetunāsākṣāddharmādayaṃ putrastasya jāto yudhiṣṭhiraḥ

तथेमं बलिनां श्रेष्ठं तस्य राज्ञो महात्मनःमातरिश्वा ददौ पुत्रं भीमं नाम महाबलम्

tathemaṃ balināṃ śreṣṭhaṃ tasya rājño mahātmanaḥmātariśvā dadau putraṃ bhīmaṃ nāma mahābalam

पुरुहूतादयं जज्ञे कुन्त्यां सत्यपराक्रमःयस्य कीर्तिर्महेष्वासान्सर्वानभिभविष्यति

puruhūtādayaṃ jajñe kuntyāṃ satyaparākramaḥyasya kīrtirmaheṣvāsānsarvānabhibhaviṣyati

यौ तु माद्री महेष्वासावसूत कुरुसत्तमौअश्विभ्यां मनुजव्याघ्राविमौ तावपि तिष्ठतः

yau tu mādrī maheṣvāsāvasūta kurusattamauaśvibhyāṃ manujavyāghrāvimau tāvapi tiṣṭhataḥ

चरता धर्मनित्येन वनवासं यशस्विनाएष पैतामहो वंशः पाण्डुना पुनरुद्धृतः

caratā dharmanityena vanavāsaṃ yaśasvināeṣa paitāmaho vaṃśaḥ pāṇḍunā punaruddhṛtaḥ

पुत्राणां जन्म वृद्धिं च वैदिकाध्ययनानि चपश्यतः सततं पाण्डोः शश्वत्प्रीतिरवर्धत

putrāṇāṃ janma vṛddhiṃ ca vaidikādhyayanāni capaśyataḥ satataṃ pāṇḍoḥ śaśvatprītiravardhata

वर्तमानः सतां वृत्ते पुत्रलाभमवाप्य चपितृलोकं गतः पाण्डुरितः सप्तदशेऽहनि

vartamānaḥ satāṃ vṛtte putralābhamavāpya capitṛlokaṃ gataḥ pāṇḍuritaḥ saptadaśe'hani

तं चितागतमाज्ञाय वैश्वानरमुखे हुतम्प्रविष्टा पावकं माद्री हित्वा जीवितमात्मनः

taṃ citāgatamājñāya vaiśvānaramukhe hutampraviṣṭā pāvakaṃ mādrī hitvā jīvitamātmanaḥ

सा गता सह तेनैव पतिलोकमनुव्रतातस्यास्तस्य च यत्कार्यं क्रियतां तदनन्तरम्

sā gatā saha tenaiva patilokamanuvratātasyāstasya ca yatkāryaṃ kriyatāṃ tadanantaram

इमे तयोः शरीरे द्वे सुताश्चेमे तयोर्वराःक्रियाभिरनुगृह्यन्तां सह मात्रा परंतपाः

ime tayoḥ śarīre dve sutāśceme tayorvarāḥkriyābhiranugṛhyantāṃ saha mātrā paraṃtapāḥ

प्रेतकार्ये च निर्वृत्ते पितृमेधं महायशाःलभतां सर्वधर्मज्ञः पाण्डुः कुरुकुलोद्वहः

pretakārye ca nirvṛtte pitṛmedhaṃ mahāyaśāḥlabhatāṃ sarvadharmajñaḥ pāṇḍuḥ kurukulodvahaḥ

एवमुक्त्वा कुरून्सर्वान्कुरूणामेव पश्यताम्क्षणेनान्तर्हिताः सर्वे चारणा गुह्यकैः सह

evamuktvā kurūnsarvānkurūṇāmeva paśyatāmkṣaṇenāntarhitāḥ sarve cāraṇā guhyakaiḥ saha

गन्धर्वनगराकारं तत्रैवान्तर्हितं पुनःऋषिसिद्धगणं दृष्ट्वा विस्मयं ते परं ययुः

gandharvanagarākāraṃ tatraivāntarhitaṃ punaḥṛṣisiddhagaṇaṃ dṛṣṭvā vismayaṃ te paraṃ yayuḥ