Parva.Adhyaya 1.133

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

पाण्डवास्तु रथान्युक्त्वा सदश्वैरनिलोपमैःआरोहमाणा भीष्मस्य पादौ जगृहुरार्तवत्

pāṇḍavāstu rathānyuktvā sadaśvairanilopamaiḥārohamāṇā bhīṣmasya pādau jagṛhurārtavat

राज्ञश्च धृतराष्ट्रस्य द्रोणस्य च महात्मनःअन्येषां चैव वृद्धानां विदुरस्य कृपस्य च

rājñaśca dhṛtarāṣṭrasya droṇasya ca mahātmanaḥanyeṣāṃ caiva vṛddhānāṃ vidurasya kṛpasya ca

एवं सर्वान्कुरून्वृद्धानभिवाद्य यतव्रताःसमालिङ्ग्य समानांश्च बालैश्चाप्यभिवादिताः

evaṃ sarvānkurūnvṛddhānabhivādya yatavratāḥsamāliṅgya samānāṃśca bālaiścāpyabhivāditāḥ

सर्वा मातॄस्तथापृष्ट्वा कृत्वा चैव प्रदक्षिणम्सर्वाः प्रकृतयश्चैव प्रययुर्वारणावतम्

sarvā mātṝstathāpṛṣṭvā kṛtvā caiva pradakṣiṇamsarvāḥ prakṛtayaścaiva prayayurvāraṇāvatam

विदुरश्च महाप्राज्ञस्तथान्ये कुरुपुंगवाःपौराश्च पुरुषव्याघ्रानन्वयुः शोककर्शिताः

viduraśca mahāprājñastathānye kurupuṃgavāḥpaurāśca puruṣavyāghrānanvayuḥ śokakarśitāḥ

तत्र केचिद्ब्रुवन्ति स्म ब्राह्मणा निर्भयास्तदाशोचमानाः पाण्डुपुत्रानतीव भरतर्षभ

tatra kecidbruvanti sma brāhmaṇā nirbhayāstadāśocamānāḥ pāṇḍuputrānatīva bharatarṣabha

विषमं पश्यते राजा सर्वथा तमसावृतःधृतराष्ट्रः सुदुर्बुद्धिर्न च धर्मं प्रपश्यति

viṣamaṃ paśyate rājā sarvathā tamasāvṛtaḥdhṛtarāṣṭraḥ sudurbuddhirna ca dharmaṃ prapaśyati

न हि पापमपापात्मा रोचयिष्यति पाण्डवःभीमो वा बलिनां श्रेष्ठः कौन्तेयो वा धनंजयःकुत एव महाप्राज्ञौ माद्रीपुत्रौ करिष्यतः

na hi pāpamapāpātmā rocayiṣyati pāṇḍavaḥbhīmo vā balināṃ śreṣṭhaḥ kaunteyo vā dhanaṃjayaḥkuta eva mahāprājñau mādrīputrau kariṣyataḥ

तद्राज्यं पितृतः प्राप्तं धृतराष्ट्रो न मृष्यतेअधर्ममखिलं किं नु भीष्मोऽयमनुमन्यतेविवास्यमानानस्थाने कौन्तेयान्भरतर्षभान्

tadrājyaṃ pitṛtaḥ prāptaṃ dhṛtarāṣṭro na mṛṣyateadharmamakhilaṃ kiṃ nu bhīṣmo'yamanumanyatevivāsyamānānasthāne kaunteyānbharatarṣabhān

पितेव हि नृपोऽस्माकमभूच्छांतनवः पुराविचित्रवीर्यो राजर्षिः पाण्डुश्च कुरुनन्दनः

piteva hi nṛpo'smākamabhūcchāṃtanavaḥ purāvicitravīryo rājarṣiḥ pāṇḍuśca kurunandanaḥ

स तस्मिन्पुरुषव्याघ्रे दिष्टभावं गते सतिराजपुत्रानिमान्बालान्धृतराष्ट्रो न मृष्यते

sa tasminpuruṣavyāghre diṣṭabhāvaṃ gate satirājaputrānimānbālāndhṛtarāṣṭro na mṛṣyate

वयमेतदमृष्यन्तः सर्व एव पुरोत्तमात्गृहान्विहाय गच्छामो यत्र याति युधिष्ठिरः

vayametadamṛṣyantaḥ sarva eva purottamātgṛhānvihāya gacchāmo yatra yāti yudhiṣṭhiraḥ

तांस्तथावादिनः पौरान्दुःखितान्दुःखकर्शितःउवाच परमप्रीतो धर्मराजो युधिष्ठिरः

tāṃstathāvādinaḥ paurānduḥkhitānduḥkhakarśitaḥuvāca paramaprīto dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ

पिता मान्यो गुरुः श्रेष्ठो यदाह पृथिवीपतिःअशङ्कमानैस्तत्कार्यमस्माभिरिति नो व्रतम्

pitā mānyo guruḥ śreṣṭho yadāha pṛthivīpatiḥaśaṅkamānaistatkāryamasmābhiriti no vratam

भवन्तः सुहृदोऽस्माकमस्मान्कृत्वा प्रदक्षिणम्आशीर्भिरभिनन्द्यास्मान्निवर्तध्वं यथागृहम्

bhavantaḥ suhṛdo'smākamasmānkṛtvā pradakṣiṇamāśīrbhirabhinandyāsmānnivartadhvaṃ yathāgṛham

यदा तु कार्यमस्माकं भवद्भिरुपपत्स्यतेतदा करिष्यथ मम प्रियाणि च हितानि च

yadā tu kāryamasmākaṃ bhavadbhirupapatsyatetadā kariṣyatha mama priyāṇi ca hitāni ca

ते तथेति प्रतिज्ञाय कृत्वा चैतान्प्रदक्षिणम्आशीर्भिरभिनन्द्यैनाञ्जग्मुर्नगरमेव हि

te tatheti pratijñāya kṛtvā caitānpradakṣiṇamāśīrbhirabhinandyaināñjagmurnagarameva hi

पौरेषु तु निवृत्तेषु विदुरः सर्वधर्मवित्बोधयन्पाण्डवश्रेष्ठमिदं वचनमब्रवीत्प्राज्ञः प्राज्ञं प्रलापज्ञः सम्यग्धर्मार्थदर्शिवान्

paureṣu tu nivṛtteṣu viduraḥ sarvadharmavitbodhayanpāṇḍavaśreṣṭhamidaṃ vacanamabravītprājñaḥ prājñaṃ pralāpajñaḥ samyagdharmārthadarśivān

विज्ञायेदं तथा कुर्यादापदं निस्तरेद्यथाअलोहं निशितं शस्त्रं शरीरपरिकर्तनम्यो वेत्ति न तमाघ्नन्ति प्रतिघातविदं द्विषः

vijñāyedaṃ tathā kuryādāpadaṃ nistaredyathāalohaṃ niśitaṃ śastraṃ śarīraparikartanamyo vetti na tamāghnanti pratighātavidaṃ dviṣaḥ

कक्षघ्नः शिशिरघ्नश्च महाकक्षे बिलौकसःन दहेदिति चात्मानं यो रक्षति स जीवति

kakṣaghnaḥ śiśiraghnaśca mahākakṣe bilaukasaḥna dahediti cātmānaṃ yo rakṣati sa jīvati

नाचक्षुर्वेत्ति पन्थानं नाचक्षुर्विन्दते दिशःनाधृतिर्भूतिमाप्नोति बुध्यस्वैवं प्रबोधितः

nācakṣurvetti panthānaṃ nācakṣurvindate diśaḥnādhṛtirbhūtimāpnoti budhyasvaivaṃ prabodhitaḥ

अनाप्तैर्दत्तमादत्ते नरः शस्त्रमलोहजम्श्वाविच्छरणमासाद्य प्रमुच्येत हुताशनात्

anāptairdattamādatte naraḥ śastramalohajamśvāviccharaṇamāsādya pramucyeta hutāśanāt

चरन्मार्गान्विजानाति नक्षत्रैर्विन्दते दिशःआत्मना चात्मनः पञ्च पीडयन्नानुपीड्यते

caranmārgānvijānāti nakṣatrairvindate diśaḥātmanā cātmanaḥ pañca pīḍayannānupīḍyate

अनुशिष्ट्वानुगत्वा च कृत्वा चैनान्प्रदक्षिणम्पाण्डवानभ्यनुज्ञाय विदुरः प्रययौ गृहान्

anuśiṣṭvānugatvā ca kṛtvā cainānpradakṣiṇampāṇḍavānabhyanujñāya viduraḥ prayayau gṛhān

निवृत्ते विदुरे चैव भीष्मे पौरजने तथाअजातशत्रुमामन्त्र्य कुन्ती वचनमब्रवीत्

nivṛtte vidure caiva bhīṣme paurajane tathāajātaśatrumāmantrya kuntī vacanamabravīt

क्षत्ता यदब्रवीद्वाक्यं जनमध्येऽब्रुवन्निवत्वया च तत्तथेत्युक्तो जानीमो न च तद्वयम्

kṣattā yadabravīdvākyaṃ janamadhye'bruvannivatvayā ca tattathetyukto jānīmo na ca tadvayam

यदि तच्छक्यमस्माभिः श्रोतुं न च सदोषवत्श्रोतुमिच्छामि तत्सर्वं संवादं तव तस्य च

yadi tacchakyamasmābhiḥ śrotuṃ na ca sadoṣavatśrotumicchāmi tatsarvaṃ saṃvādaṃ tava tasya ca

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

विषादग्नेश्च बोद्धव्यमिति मां विदुरोऽब्रवीत्पन्थाश्च वो नाविदितः कश्चित्स्यादिति चाब्रवीत्

viṣādagneśca boddhavyamiti māṃ viduro'bravītpanthāśca vo nāviditaḥ kaścitsyāditi cābravīt

जितेन्द्रियश्च वसुधां प्राप्स्यसीति च माब्रवीत्विज्ञातमिति तत्सर्वमित्युक्तो विदुरो मया

jitendriyaśca vasudhāṃ prāpsyasīti ca mābravītvijñātamiti tatsarvamityukto viduro mayā

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

अष्टमेऽहनि रोहिण्यां प्रयाताः फल्गुनस्य तेवारणावतमासाद्य ददृशुर्नागरं जनम्

aṣṭame'hani rohiṇyāṃ prayātāḥ phalgunasya tevāraṇāvatamāsādya dadṛśurnāgaraṃ janam