Parva.Adhyaya 1.169

गन्धर्व उवाच · gandharva uvāca

आश्रमस्था ततः पुत्रमदृश्यन्ती व्यजायतशक्तेः कुलकरं राजन्द्वितीयमिव शक्तिनम्

āśramasthā tataḥ putramadṛśyantī vyajāyataśakteḥ kulakaraṃ rājandvitīyamiva śaktinam

जातकर्मादिकास्तस्य क्रियाः स मुनिपुंगवःपौत्रस्य भरतश्रेष्ठ चकार भगवान्स्वयम्

jātakarmādikāstasya kriyāḥ sa munipuṃgavaḥpautrasya bharataśreṣṭha cakāra bhagavānsvayam

परासुश्च यतस्तेन वसिष्ठः स्थापितस्तदागर्भस्थेन ततो लोके पराशर इति स्मृतः

parāsuśca yatastena vasiṣṭhaḥ sthāpitastadāgarbhasthena tato loke parāśara iti smṛtaḥ

अमन्यत स धर्मात्मा वसिष्ठं पितरं तदाजन्मप्रभृति तस्मिंश्च पितरीव व्यवर्तत

amanyata sa dharmātmā vasiṣṭhaṃ pitaraṃ tadājanmaprabhṛti tasmiṃśca pitarīva vyavartata

स तात इति विप्रर्षिं वसिष्ठं प्रत्यभाषतमातुः समक्षं कौन्तेय अदृश्यन्त्याः परंतप

sa tāta iti viprarṣiṃ vasiṣṭhaṃ pratyabhāṣatamātuḥ samakṣaṃ kaunteya adṛśyantyāḥ paraṃtapa

तातेति परिपूर्णार्थं तस्य तन्मधुरं वचःअदृश्यन्त्यश्रुपूर्णाक्षी शृण्वन्ती तमुवाच ह

tāteti paripūrṇārthaṃ tasya tanmadhuraṃ vacaḥadṛśyantyaśrupūrṇākṣī śṛṇvantī tamuvāca ha

मा तात तात तातेति न ते तातो महामुनिःरक्षसा भक्षितस्तात तव तातो वनान्तरे

mā tāta tāta tāteti na te tāto mahāmuniḥrakṣasā bhakṣitastāta tava tāto vanāntare

मन्यसे यं तु तातेति नैष तातस्तवानघआर्यस्त्वेष पिता तस्य पितुस्तव महात्मनः

manyase yaṃ tu tāteti naiṣa tātastavānaghaāryastveṣa pitā tasya pitustava mahātmanaḥ

स एवमुक्तो दुःखार्तः सत्यवागृषिसत्तमःसर्वलोकविनाशाय मतिं चक्रे महामनाः

sa evamukto duḥkhārtaḥ satyavāgṛṣisattamaḥsarvalokavināśāya matiṃ cakre mahāmanāḥ

तं तथा निश्चितात्मानं महात्मानं महातपाःवसिष्ठो वारयामास हेतुना येन तच्छृणु

taṃ tathā niścitātmānaṃ mahātmānaṃ mahātapāḥvasiṣṭho vārayāmāsa hetunā yena tacchṛṇu

वसिष्ठ उवाच · vasiṣṭha uvāca

कृतवीर्य इति ख्यातो बभूव नृपतिः क्षितौयाज्यो वेदविदां लोके भृगूणां पार्थिवर्षभः

kṛtavīrya iti khyāto babhūva nṛpatiḥ kṣitauyājyo vedavidāṃ loke bhṛgūṇāṃ pārthivarṣabhaḥ

स तानग्रभुजस्तात धान्येन च धनेन चसोमान्ते तर्पयामास विपुलेन विशां पतिः

sa tānagrabhujastāta dhānyena ca dhanena casomānte tarpayāmāsa vipulena viśāṃ patiḥ

तस्मिन्नृपतिशार्दूले स्वर्यातेऽथ कदाचनबभूव तत्कुलेयानां द्रव्यकार्यमुपस्थितम्

tasminnṛpatiśārdūle svaryāte'tha kadācanababhūva tatkuleyānāṃ dravyakāryamupasthitam

ते भृगूणां धनं ज्ञात्वा राजानः सर्व एव हयाचिष्णवोऽभिजग्मुस्तांस्तात भार्गवसत्तमान्

te bhṛgūṇāṃ dhanaṃ jñātvā rājānaḥ sarva eva hayāciṣṇavo'bhijagmustāṃstāta bhārgavasattamān

भूमौ तु निदधुः केचिद्भृगवो धनमक्षयम्ददुः केचिद्द्विजातिभ्यो ज्ञात्वा क्षत्रियतो भयम्

bhūmau tu nidadhuḥ kecidbhṛgavo dhanamakṣayamdaduḥ keciddvijātibhyo jñātvā kṣatriyato bhayam

भृगवस्तु ददुः केचित्तेषां वित्तं यथेप्सितम्क्षत्रियाणां तदा तात कारणान्तरदर्शनात्

bhṛgavastu daduḥ kecitteṣāṃ vittaṃ yathepsitamkṣatriyāṇāṃ tadā tāta kāraṇāntaradarśanāt

ततो महीतलं तात क्षत्रियेण यदृच्छयाखनताधिगतं वित्तं केनचिद्भृगुवेश्मनितद्वित्तं ददृशुः सर्वे समेताः क्षत्रियर्षभाः

tato mahītalaṃ tāta kṣatriyeṇa yadṛcchayākhanatādhigataṃ vittaṃ kenacidbhṛguveśmanitadvittaṃ dadṛśuḥ sarve sametāḥ kṣatriyarṣabhāḥ

अवमन्य ततः कोपाद्भृगूंस्ताञ्शरणागतान्निजघ्नुस्ते महेष्वासाः सर्वांस्तान्निशितैः शरैःआ गर्भादनुकृन्तन्तश्चेरुश्चैव वसुंधराम्

avamanya tataḥ kopādbhṛgūṃstāñśaraṇāgatānnijaghnuste maheṣvāsāḥ sarvāṃstānniśitaiḥ śaraiḥā garbhādanukṛntantaśceruścaiva vasuṃdharām

तत उच्छिद्यमानेषु भृगुष्वेवं भयात्तदाभृगुपत्न्यो गिरिं तात हिमवन्तं प्रपेदिरे

tata ucchidyamāneṣu bhṛguṣvevaṃ bhayāttadābhṛgupatnyo giriṃ tāta himavantaṃ prapedire

तासामन्यतमा गर्भं भयाद्दाधार तैजसम्ऊरुणैकेन वामोरूर्भर्तुः कुलविवृद्धयेददृशुर्ब्राह्मणीं तां ते दीप्यमानां स्वतेजसा

tāsāmanyatamā garbhaṃ bhayāddādhāra taijasamūruṇaikena vāmorūrbhartuḥ kulavivṛddhayedadṛśurbrāhmaṇīṃ tāṃ te dīpyamānāṃ svatejasā

अथ गर्भः स भित्त्वोरुं ब्राह्मण्या निर्जगाम हमुष्णन्दृष्टीः क्षत्रियाणां मध्याह्न इव भास्करःततश्चक्षुर्वियुक्तास्ते गिरिदुर्गेषु बभ्रमुः

atha garbhaḥ sa bhittvoruṃ brāhmaṇyā nirjagāma hamuṣṇandṛṣṭīḥ kṣatriyāṇāṃ madhyāhna iva bhāskaraḥtataścakṣurviyuktāste giridurgeṣu babhramuḥ

ततस्ते मोघसंकल्पा भयार्ताः क्षत्रियर्षभाःब्रह्मणीं शरणं जग्मुर्दृष्ट्यर्थं तामनिन्दिताम्

tataste moghasaṃkalpā bhayārtāḥ kṣatriyarṣabhāḥbrahmaṇīṃ śaraṇaṃ jagmurdṛṣṭyarthaṃ tāmaninditām

ऊचुश्चैनां महाभागां क्षत्रियास्ते विचेतसःज्योतिःप्रहीणा दुःखार्ताः शान्तार्चिष इवाग्नयः

ūcuścaināṃ mahābhāgāṃ kṣatriyāste vicetasaḥjyotiḥprahīṇā duḥkhārtāḥ śāntārciṣa ivāgnayaḥ

भगवत्याः प्रसादेन गच्छेत्क्षत्रं सचक्षुषम्उपारम्य च गच्छेम सहिताः पापकर्मणः

bhagavatyāḥ prasādena gacchetkṣatraṃ sacakṣuṣamupāramya ca gacchema sahitāḥ pāpakarmaṇaḥ

सपुत्रा त्वं प्रसादं नः सर्वेषां कर्तुमर्हसिपुनर्दृष्टिप्रदानेन राज्ञः संत्रातुमर्हसि

saputrā tvaṃ prasādaṃ naḥ sarveṣāṃ kartumarhasipunardṛṣṭipradānena rājñaḥ saṃtrātumarhasi