Parva.Adhyaya 1.203

नारद उवाच · nārada uvāca

ततो देवर्षयः सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयःजग्मुस्तदा परामार्तिं दृष्ट्वा तत्कदनं महत्

tato devarṣayaḥ sarve siddhāśca paramarṣayaḥjagmustadā parāmārtiṃ dṛṣṭvā tatkadanaṃ mahat

तेऽभिजग्मुर्जितक्रोधा जितात्मानो जितेन्द्रियाःपितामहस्य भवनं जगतः कृपया तदा

te'bhijagmurjitakrodhā jitātmāno jitendriyāḥpitāmahasya bhavanaṃ jagataḥ kṛpayā tadā

ततो ददृशुरासीनं सह देवैः पितामहम्सिद्धैर्ब्रह्मर्षिभिश्चैव समन्तात्परिवारितम्

tato dadṛśurāsīnaṃ saha devaiḥ pitāmahamsiddhairbrahmarṣibhiścaiva samantātparivāritam

तत्र देवो महादेवस्तत्राग्निर्वायुना सहचन्द्रादित्यौ च धर्मश्च परमेष्ठी तथा बुधः

tatra devo mahādevastatrāgnirvāyunā sahacandrādityau ca dharmaśca parameṣṭhī tathā budhaḥ

वैखानसा वालखिल्या वानप्रस्था मरीचिपाःअजाश्चैवाविमूढाश्च तेजोगर्भास्तपस्विनःऋषयः सर्व एवैते पितामहमुपासते

vaikhānasā vālakhilyā vānaprasthā marīcipāḥajāścaivāvimūḍhāśca tejogarbhāstapasvinaḥṛṣayaḥ sarva evaite pitāmahamupāsate

ततोऽभिगम्य सहिताः सर्व एव महर्षयःसुन्दोपसुन्दयोः कर्म सर्वमेव शशंसिरे

tato'bhigamya sahitāḥ sarva eva maharṣayaḥsundopasundayoḥ karma sarvameva śaśaṃsire

यथाकृतं यथा चैव कृतं येन क्रमेण चन्यवेदयंस्ततः सर्वमखिलेन पितामहे

yathākṛtaṃ yathā caiva kṛtaṃ yena krameṇa canyavedayaṃstataḥ sarvamakhilena pitāmahe

ततो देवगणाः सर्वे ते चैव परमर्षयःतमेवार्थं पुरस्कृत्य पितामहमचोदयन्

tato devagaṇāḥ sarve te caiva paramarṣayaḥtamevārthaṃ puraskṛtya pitāmahamacodayan

ततः पितामहः श्रुत्वा सर्वेषां तद्वचस्तदामुहूर्तमिव संचिन्त्य कर्तव्यस्य विनिश्चयम्

tataḥ pitāmahaḥ śrutvā sarveṣāṃ tadvacastadāmuhūrtamiva saṃcintya kartavyasya viniścayam

तयोर्वधं समुद्दिश्य विश्वकर्माणमाह्वयत्दृष्ट्वा च विश्वकर्माणं व्यादिदेश पितामहःसृज्यतां प्रार्थनीयेह प्रमदेति महातपाः

tayorvadhaṃ samuddiśya viśvakarmāṇamāhvayatdṛṣṭvā ca viśvakarmāṇaṃ vyādideśa pitāmahaḥsṛjyatāṃ prārthanīyeha pramadeti mahātapāḥ

पितामहं नमस्कृत्य तद्वाक्यमभिनन्द्य चनिर्ममे योषितं दिव्यां चिन्तयित्वा प्रयत्नतः

pitāmahaṃ namaskṛtya tadvākyamabhinandya canirmame yoṣitaṃ divyāṃ cintayitvā prayatnataḥ

त्रिषु लोकेषु यत्किंचिद्भूतं स्थावरजङ्गमम्समानयद्दर्शनीयं तत्तद्यत्नात्ततस्ततः

triṣu lokeṣu yatkiṃcidbhūtaṃ sthāvarajaṅgamamsamānayaddarśanīyaṃ tattadyatnāttatastataḥ

कोटिशश्चापि रत्नानि तस्या गात्रे न्यवेशयत्तां रत्नसंघातमयीमसृजद्देवरूपिणीम्

koṭiśaścāpi ratnāni tasyā gātre nyaveśayattāṃ ratnasaṃghātamayīmasṛjaddevarūpiṇīm

सा प्रयत्नेन महता निर्मिता विश्वकर्मणात्रिषु लोकेषु नारीणां रूपेणाप्रतिमाभवत्

sā prayatnena mahatā nirmitā viśvakarmaṇātriṣu lokeṣu nārīṇāṃ rūpeṇāpratimābhavat

न तस्याः सूक्ष्ममप्यस्ति यद्गात्रे रूपसंपदान युक्तं यत्र वा दृष्टिर्न सज्जति निरीक्षताम्

na tasyāḥ sūkṣmamapyasti yadgātre rūpasaṃpadāna yuktaṃ yatra vā dṛṣṭirna sajjati nirīkṣatām

सा विग्रहवतीव श्रीः कान्तरूपा वपुष्मतीजहार सर्वभूतानां चक्षूंषि च मनांसि च

sā vigrahavatīva śrīḥ kāntarūpā vapuṣmatījahāra sarvabhūtānāṃ cakṣūṃṣi ca manāṃsi ca

तिलं तिलं समानीय रत्नानां यद्विनिर्मितातिलोत्तमेत्यतस्तस्या नाम चक्रे पितामहः

tilaṃ tilaṃ samānīya ratnānāṃ yadvinirmitātilottametyatastasyā nāma cakre pitāmahaḥ

पितामह उवाच · pitāmaha uvāca

गच्छ सुन्दोपसुन्दाभ्यामसुराभ्यां तिलोत्तमेप्रार्थनीयेन रूपेण कुरु भद्रे प्रलोभनम्

gaccha sundopasundābhyāmasurābhyāṃ tilottameprārthanīyena rūpeṇa kuru bhadre pralobhanam

त्वत्कृते दर्शनादेव रूपसंपत्कृतेन वैविरोधः स्याद्यथा ताभ्यामन्योन्येन तथा कुरु

tvatkṛte darśanādeva rūpasaṃpatkṛtena vaivirodhaḥ syādyathā tābhyāmanyonyena tathā kuru

नारद उवाच · nārada uvāca

सा तथेति प्रतिज्ञाय नमस्कृत्य पितामहम्चकार मण्डलं तत्र विबुधानां प्रदक्षिणम्

sā tatheti pratijñāya namaskṛtya pitāmahamcakāra maṇḍalaṃ tatra vibudhānāṃ pradakṣiṇam

प्राङ्मुखो भगवानास्ते दक्षिणेन महेश्वरःदेवाश्चैवोत्तरेणासन्सर्वतस्त्वृषयोऽभवन्

prāṅmukho bhagavānāste dakṣiṇena maheśvaraḥdevāścaivottareṇāsansarvatastvṛṣayo'bhavan

कुर्वन्त्या तु तया तत्र मण्डलं तत्प्रदक्षिणम्इन्द्रः स्थाणुश्च भगवान्धैर्येण प्रत्यवस्थितौ

kurvantyā tu tayā tatra maṇḍalaṃ tatpradakṣiṇamindraḥ sthāṇuśca bhagavāndhairyeṇa pratyavasthitau

द्रष्टुकामस्य चात्यर्थं गतायाः पार्श्वतस्तदाअन्यदञ्चितपक्ष्मान्तं दक्षिणं निःसृतं मुखम्

draṣṭukāmasya cātyarthaṃ gatāyāḥ pārśvatastadāanyadañcitapakṣmāntaṃ dakṣiṇaṃ niḥsṛtaṃ mukham

पृष्ठतः परिवर्तन्त्याः पश्चिमं निःसृतं मुखम्गतायाश्चोत्तरं पार्श्वमुत्तरं निःसृतं मुखम्

pṛṣṭhataḥ parivartantyāḥ paścimaṃ niḥsṛtaṃ mukhamgatāyāścottaraṃ pārśvamuttaraṃ niḥsṛtaṃ mukham

महेन्द्रस्यापि नेत्राणां पार्श्वतः पृष्ठतोऽग्रतःरक्तान्तानां विशालानां सहस्रं सर्वतोऽभवत्

mahendrasyāpi netrāṇāṃ pārśvataḥ pṛṣṭhato'grataḥraktāntānāṃ viśālānāṃ sahasraṃ sarvato'bhavat

एवं चतुर्मुखः स्थाणुर्महादेवोऽभवत्पुरातथा सहस्रनेत्रश्च बभूव बलसूदनः

evaṃ caturmukhaḥ sthāṇurmahādevo'bhavatpurātathā sahasranetraśca babhūva balasūdanaḥ

तथा देवनिकायानामृषीणां चैव सर्वशःमुखान्यभिप्रवर्तन्ते येन याति तिलोत्तमा

tathā devanikāyānāmṛṣīṇāṃ caiva sarvaśaḥmukhānyabhipravartante yena yāti tilottamā

तस्या गात्रे निपतिता तेषां दृष्टिर्महात्मनाम्सर्वेषामेव भूयिष्ठमृते देवं पितामहम्

tasyā gātre nipatitā teṣāṃ dṛṣṭirmahātmanāmsarveṣāmeva bhūyiṣṭhamṛte devaṃ pitāmaham

गच्छन्त्यास्तु तदा देवाः सर्वे च परमर्षयःकृतमित्येव तत्कार्यं मेनिरे रूपसंपदा

gacchantyāstu tadā devāḥ sarve ca paramarṣayaḥkṛtamityeva tatkāryaṃ menire rūpasaṃpadā

तिलोत्तमायां तु तदा गतायां लोकभावनःसर्वान्विसर्जयामास देवानृषिगणांश्च तान्

tilottamāyāṃ tu tadā gatāyāṃ lokabhāvanaḥsarvānvisarjayāmāsa devānṛṣigaṇāṃśca tān