Parva.Adhyaya 1.219

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

तथा शैलनिपातेन भीषिताः खाण्डवालयाःदानवा राक्षसा नागास्तरक्ष्वृक्षवनौकसःद्विपाः प्रभिन्नाः शार्दूलाः सिंहाः केसरिणस्तथा

tathā śailanipātena bhīṣitāḥ khāṇḍavālayāḥdānavā rākṣasā nāgāstarakṣvṛkṣavanaukasaḥdvipāḥ prabhinnāḥ śārdūlāḥ siṃhāḥ kesariṇastathā

मृगाश्च महिषाश्चैव शतशः पक्षिणस्तथासमुद्विग्ना विससृपुस्तथान्या भूतजातयः

mṛgāśca mahiṣāścaiva śataśaḥ pakṣiṇastathāsamudvignā visasṛpustathānyā bhūtajātayaḥ

तं दावं समुदीक्षन्तः कृष्णौ चाभ्युद्यतायुधौउत्पातनादशब्देन संत्रासित इवाभवन्

taṃ dāvaṃ samudīkṣantaḥ kṛṣṇau cābhyudyatāyudhauutpātanādaśabdena saṃtrāsita ivābhavan

स्वतेजोभास्वरं चक्रमुत्ससर्ज जनार्दनःतेन ता जातयः क्षुद्राः सदानवनिशाचराःनिकृत्ताः शतशः सर्वा निपेतुरनलं क्षणात्

svatejobhāsvaraṃ cakramutsasarja janārdanaḥtena tā jātayaḥ kṣudrāḥ sadānavaniśācarāḥnikṛttāḥ śataśaḥ sarvā nipeturanalaṃ kṣaṇāt

अदृश्यन्राक्षसास्तत्र कृष्णचक्रविदारिताःवसारुधिरसंपृक्ताः संध्यायामिव तोयदाः

adṛśyanrākṣasāstatra kṛṣṇacakravidāritāḥvasārudhirasaṃpṛktāḥ saṃdhyāyāmiva toyadāḥ

पिशाचान्पक्षिणो नागान्पशूंश्चापि सहस्रशःनिघ्नंश्चरति वार्ष्णेयः कालवत्तत्र भारत

piśācānpakṣiṇo nāgānpaśūṃścāpi sahasraśaḥnighnaṃścarati vārṣṇeyaḥ kālavattatra bhārata

क्षिप्तं क्षिप्तं हि तच्चक्रं कृष्णस्यामित्रघातिनःहत्वानेकानि सत्त्वानि पाणिमेति पुनः पुनः

kṣiptaṃ kṣiptaṃ hi taccakraṃ kṛṣṇasyāmitraghātinaḥhatvānekāni sattvāni pāṇimeti punaḥ punaḥ

तथा तु निघ्नतस्तस्य सर्वसत्त्वानि भारतबभूव रूपमत्युग्रं सर्वभूतात्मनस्तदा

tathā tu nighnatastasya sarvasattvāni bhāratababhūva rūpamatyugraṃ sarvabhūtātmanastadā

समेतानां च देवानां दानवानां च सर्वशःविजेता नाभवत्कश्चित्कृष्णपाण्डवयोर्मृधे

sametānāṃ ca devānāṃ dānavānāṃ ca sarvaśaḥvijetā nābhavatkaścitkṛṣṇapāṇḍavayormṛdhe

तयोर्बलात्परित्रातुं तं दावं तु यदा सुराःनाशक्नुवञ्शमयितुं तदाभूवन्पराङ्मुखाः

tayorbalātparitrātuṃ taṃ dāvaṃ tu yadā surāḥnāśaknuvañśamayituṃ tadābhūvanparāṅmukhāḥ

शतक्रतुश्च संप्रेक्ष्य विमुखान्देवतागणान्बभूवावस्थितः प्रीतः प्रशंसन्कृष्णपाण्डवौ

śatakratuśca saṃprekṣya vimukhāndevatāgaṇānbabhūvāvasthitaḥ prītaḥ praśaṃsankṛṣṇapāṇḍavau

निवृत्तेषु तु देवेषु वागुवाचाशरीरिणीशतक्रतुमभिप्रेक्ष्य महागम्भीरनिःस्वना

nivṛtteṣu tu deveṣu vāguvācāśarīriṇīśatakratumabhiprekṣya mahāgambhīraniḥsvanā

न ते सखा संनिहितस्तक्षकः पन्नगोत्तमःदाहकाले खाण्डवस्य कुरुक्षेत्रं गतो ह्यसौ

na te sakhā saṃnihitastakṣakaḥ pannagottamaḥdāhakāle khāṇḍavasya kurukṣetraṃ gato hyasau

न च शक्यौ त्वया जेतुं युद्धेऽस्मिन्समवस्थितौवासुदेवार्जुनौ शक्र निबोधेदं वचो मम

na ca śakyau tvayā jetuṃ yuddhe'sminsamavasthitauvāsudevārjunau śakra nibodhedaṃ vaco mama

नरनारायणौ देवौ तावेतौ विश्रुतौ दिविभवानप्यभिजानाति यद्वीर्यौ यत्पराक्रमौ

naranārāyaṇau devau tāvetau viśrutau divibhavānapyabhijānāti yadvīryau yatparākramau

नैतौ शक्यौ दुराधर्षौ विजेतुमजितौ युधिअपि सर्वेषु लोकेषु पुराणावृषिसत्तमौ

naitau śakyau durādharṣau vijetumajitau yudhiapi sarveṣu lokeṣu purāṇāvṛṣisattamau

पूजनीयतमावेतावपि सर्वैः सुरासुरैःसयक्षरक्षोगन्धर्वनरकिंनरपन्नगैः

pūjanīyatamāvetāvapi sarvaiḥ surāsuraiḥsayakṣarakṣogandharvanarakiṃnarapannagaiḥ

तस्मादितः सुरैः सार्धं गन्तुमर्हसि वासवदिष्टं चाप्यनुपश्यैतत्खाण्डवस्य विनाशनम्

tasmāditaḥ suraiḥ sārdhaṃ gantumarhasi vāsavadiṣṭaṃ cāpyanupaśyaitatkhāṇḍavasya vināśanam

इति वाचमभिश्रुत्य तथ्यमित्यमरेश्वरःकोपामर्षौ समुत्सृज्य संप्रतस्थे दिवं तदा

iti vācamabhiśrutya tathyamityamareśvaraḥkopāmarṣau samutsṛjya saṃpratasthe divaṃ tadā

तं प्रस्थितं महात्मानं समवेक्ष्य दिवौकसःत्वरिताः सहिता राजन्ननुजग्मुः शतक्रतुम्

taṃ prasthitaṃ mahātmānaṃ samavekṣya divaukasaḥtvaritāḥ sahitā rājannanujagmuḥ śatakratum

देवराजं तदा यान्तं सह देवैरुदीक्ष्य तुवासुदेवार्जुनौ वीरौ सिंहनादं विनेदतुः

devarājaṃ tadā yāntaṃ saha devairudīkṣya tuvāsudevārjunau vīrau siṃhanādaṃ vinedatuḥ

देवराजे गते राजन्प्रहृष्टौ कृष्णपाण्डवौनिर्विशङ्कं पुनर्दावं दाहयामासतुस्तदा

devarāje gate rājanprahṛṣṭau kṛṣṇapāṇḍavaunirviśaṅkaṃ punardāvaṃ dāhayāmāsatustadā

स मारुत इवाभ्राणि नाशयित्वार्जुनः सुरान्व्यधमच्छरसंपातैः प्राणिनः खाण्डवालयान्

sa māruta ivābhrāṇi nāśayitvārjunaḥ surānvyadhamaccharasaṃpātaiḥ prāṇinaḥ khāṇḍavālayān

न च स्म किंचिच्छक्नोति भूतं निश्चरितुं ततःसंछिद्यमानमिषुभिरस्यता सव्यसाचिना

na ca sma kiṃcicchaknoti bhūtaṃ niścarituṃ tataḥsaṃchidyamānamiṣubhirasyatā savyasācinā

नाशकंस्तत्र भूतानि महान्त्यपि रणेऽर्जुनम्निरीक्षितुममोघेषुं करिष्यन्ति कुतो रणम्

nāśakaṃstatra bhūtāni mahāntyapi raṇe'rjunamnirīkṣitumamogheṣuṃ kariṣyanti kuto raṇam

शतेनैकं च विव्याध शतं चैकेन पत्रिणाव्यसवस्तेऽपतन्नग्नौ साक्षात्कालहता इव

śatenaikaṃ ca vivyādha śataṃ caikena patriṇāvyasavaste'patannagnau sākṣātkālahatā iva

न चालभन्त ते शर्म रोधःसु विषमेषु चपितृदेवनिवासेषु संतापश्चाप्यजायत

na cālabhanta te śarma rodhaḥsu viṣameṣu capitṛdevanivāseṣu saṃtāpaścāpyajāyata

भूतसंघसहस्राश्च दीनाश्चक्रुर्महास्वनम्रुरुवुर्वारणाश्चैव तथैव मृगपक्षिणःतेन शब्देन वित्रेसुर्गङ्गोदधिचरा झषाः

bhūtasaṃghasahasrāśca dīnāścakrurmahāsvanamruruvurvāraṇāścaiva tathaiva mṛgapakṣiṇaḥtena śabdena vitresurgaṅgodadhicarā jhaṣāḥ

न ह्यर्जुनं महाबाहुं नापि कृष्णं महाबलम्निरीक्षितुं वै शक्नोति कश्चिद्योद्धुं कुतः पुनः

na hyarjunaṃ mahābāhuṃ nāpi kṛṣṇaṃ mahābalamnirīkṣituṃ vai śaknoti kaścidyoddhuṃ kutaḥ punaḥ

एकायनगता येऽपि निष्पतन्त्यत्र केचनराक्षसान्दानवान्नागाञ्जघ्ने चक्रेण तान्हरिः

ekāyanagatā ye'pi niṣpatantyatra kecanarākṣasāndānavānnāgāñjaghne cakreṇa tānhariḥ

ते विभिन्नशिरोदेहाश्चक्रवेगाद्गतासवःपेतुरास्ये महाकाया दीप्तस्य वसुरेतसः

te vibhinnaśirodehāścakravegādgatāsavaḥpeturāsye mahākāyā dīptasya vasuretasaḥ

स मांसरुधिरौघैश्च मेदौघैश्च समीरितःउपर्याकाशगो वह्निर्विधूमः समदृश्यत

sa māṃsarudhiraughaiśca medaughaiśca samīritaḥuparyākāśago vahnirvidhūmaḥ samadṛśyata

दीप्ताक्षो दीप्तजिह्वश्च दीप्तव्यात्तमहाननःदीप्तोर्ध्वकेशः पिङ्गाक्षः पिबन्प्राणभृतां वसाम्

dīptākṣo dīptajihvaśca dīptavyāttamahānanaḥdīptordhvakeśaḥ piṅgākṣaḥ pibanprāṇabhṛtāṃ vasām

तां स कृष्णार्जुनकृतां सुधां प्राप्य हुताशनःबभूव मुदितस्तृप्तः परां निर्वृतिमागतः

tāṃ sa kṛṣṇārjunakṛtāṃ sudhāṃ prāpya hutāśanaḥbabhūva muditastṛptaḥ parāṃ nirvṛtimāgataḥ

अथासुरं मयं नाम तक्षकस्य निवेशनात्विप्रद्रवन्तं सहसा ददर्श मधुसूदनः

athāsuraṃ mayaṃ nāma takṣakasya niveśanātvipradravantaṃ sahasā dadarśa madhusūdanaḥ

तमग्निः प्रार्थयामास दिधक्षुर्वातसारथिःदेहवान्वै जटी भूत्वा नदंश्च जलदो यथाजिघांसुर्वासुदेवश्च चक्रमुद्यम्य विष्ठितः

tamagniḥ prārthayāmāsa didhakṣurvātasārathiḥdehavānvai jaṭī bhūtvā nadaṃśca jalado yathājighāṃsurvāsudevaśca cakramudyamya viṣṭhitaḥ

स चक्रमुद्यतं दृष्ट्वा दिधक्षुं च हुताशनम्अभिधावार्जुनेत्येवं मयश्चुक्रोश भारत

sa cakramudyataṃ dṛṣṭvā didhakṣuṃ ca hutāśanamabhidhāvārjunetyevaṃ mayaścukrośa bhārata

तस्य भीतस्वनं श्रुत्वा मा भैरिति धनंजयःप्रत्युवाच मयं पार्थो जीवयन्निव भारत

tasya bhītasvanaṃ śrutvā mā bhairiti dhanaṃjayaḥpratyuvāca mayaṃ pārtho jīvayanniva bhārata

तं पार्थेनाभये दत्ते नमुचेर्भ्रातरं मयम्न हन्तुमैच्छद्दाशार्हः पावको न ददाह च

taṃ pārthenābhaye datte namucerbhrātaraṃ mayamna hantumaicchaddāśārhaḥ pāvako na dadāha ca

तस्मिन्वने दह्यमाने षडग्निर्न ददाह चअश्वसेनं मयं चापि चतुरः शार्ङ्गकानिति

tasminvane dahyamāne ṣaḍagnirna dadāha caaśvasenaṃ mayaṃ cāpi caturaḥ śārṅgakāniti