Parva.Adhyaya 1.220

जनमेजय उवाच · janamejaya uvāca

किमर्थं शार्ङ्गकानग्निर्न ददाह तथागतेतस्मिन्वने दह्यमाने ब्रह्मन्नेतद्वदाशु मे

kimarthaṃ śārṅgakānagnirna dadāha tathāgatetasminvane dahyamāne brahmannetadvadāśu me

अदाहे ह्यश्वसेनस्य दानवस्य मयस्य चकारणं कीर्तितं ब्रह्मञ्शार्ङ्गकानां न कीर्तितम्

adāhe hyaśvasenasya dānavasya mayasya cakāraṇaṃ kīrtitaṃ brahmañśārṅgakānāṃ na kīrtitam

तदेतदद्भुतं ब्रह्मञ्शार्ङ्गानामविनाशनम्कीर्तयस्वाग्निसंमर्दे कथं ते न विनाशिताः

tadetadadbhutaṃ brahmañśārṅgānāmavināśanamkīrtayasvāgnisaṃmarde kathaṃ te na vināśitāḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

यदर्थं शार्ङ्गकानग्निर्न ददाह तथागतेतत्ते सर्वं यथावृत्तं कथयिष्यामि भारत

yadarthaṃ śārṅgakānagnirna dadāha tathāgatetatte sarvaṃ yathāvṛttaṃ kathayiṣyāmi bhārata

धर्मज्ञानां मुख्यतमस्तपस्वी संशितव्रतःआसीन्महर्षिः श्रुतवान्मन्दपाल इति श्रुतः

dharmajñānāṃ mukhyatamastapasvī saṃśitavrataḥāsīnmaharṣiḥ śrutavānmandapāla iti śrutaḥ

स मार्गमास्थितो राजन्नृषीणामूर्ध्वरेतसाम्स्वाध्यायवान्धर्मरतस्तपस्वी विजितेन्द्रियः

sa mārgamāsthito rājannṛṣīṇāmūrdhvaretasāmsvādhyāyavāndharmaratastapasvī vijitendriyaḥ

स गत्वा तपसः पारं देहमुत्सृज्य भारतजगाम पितृलोकाय न लेभे तत्र तत्फलम्

sa gatvā tapasaḥ pāraṃ dehamutsṛjya bhāratajagāma pitṛlokāya na lebhe tatra tatphalam

स लोकानफलान्दृष्ट्वा तपसा निर्जितानपिपप्रच्छ धर्मराजस्य समीपस्थान्दिवौकसः

sa lokānaphalāndṛṣṭvā tapasā nirjitānapipapraccha dharmarājasya samīpasthāndivaukasaḥ

किमर्थमावृता लोका ममैते तपसार्जिताःकिं मया न कृतं तत्र यस्येदं कर्मणः फलम्

kimarthamāvṛtā lokā mamaite tapasārjitāḥkiṃ mayā na kṛtaṃ tatra yasyedaṃ karmaṇaḥ phalam

तत्राहं तत्करिष्यामि यदर्थमिदमावृतम्फलमेतस्य तपसः कथयध्वं दिवौकसः

tatrāhaṃ tatkariṣyāmi yadarthamidamāvṛtamphalametasya tapasaḥ kathayadhvaṃ divaukasaḥ

देवा ऊचुःऋणिनो मानवा ब्रह्मञ्जायन्ते येन तच्छृणुक्रियाभिर्ब्रह्मचर्येण प्रजया च न संशयः

devā ūcuḥṛṇino mānavā brahmañjāyante yena tacchṛṇukriyābhirbrahmacaryeṇa prajayā ca na saṃśayaḥ

तदपाक्रियते सर्वं यज्ञेन तपसा सुतैःतपस्वी यज्ञकृच्चासि न तु ते विद्यते प्रजा

tadapākriyate sarvaṃ yajñena tapasā sutaiḥtapasvī yajñakṛccāsi na tu te vidyate prajā

त इमे प्रसवस्यार्थे तव लोकाः समावृताःप्रजायस्व ततो लोकानुपभोक्तासि शाश्वतान्

ta ime prasavasyārthe tava lokāḥ samāvṛtāḥprajāyasva tato lokānupabhoktāsi śāśvatān

पुन्नाम्नो नरकात्पुत्रस्त्रातीति पितरं मुनेतस्मादपत्यसंताने यतस्व द्विजसत्तम

punnāmno narakātputrastrātīti pitaraṃ munetasmādapatyasaṃtāne yatasva dvijasattama

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

तच्छ्रुत्वा मन्दपालस्तु तेषां वाक्यं दिवौकसाम्क्व नु शीघ्रमपत्यं स्याद्बहुलं चेत्यचिन्तयत्

tacchrutvā mandapālastu teṣāṃ vākyaṃ divaukasāmkva nu śīghramapatyaṃ syādbahulaṃ cetyacintayat

स चिन्तयन्नभ्यगच्छद्बहुलप्रसवान्खगान्शार्ङ्गिकां शार्ङ्गको भूत्वा जरितां समुपेयिवान्

sa cintayannabhyagacchadbahulaprasavānkhagānśārṅgikāṃ śārṅgako bhūtvā jaritāṃ samupeyivān

तस्यां पुत्रानजनयच्चतुरो ब्रह्मवादिनःतानपास्य स तत्रैव जगाम लपितां प्रतिबालान्सुतानण्डगतान्मात्रा सह मुनिर्वने

tasyāṃ putrānajanayaccaturo brahmavādinaḥtānapāsya sa tatraiva jagāma lapitāṃ pratibālānsutānaṇḍagatānmātrā saha munirvane

तस्मिन्गते महाभागे लपितां प्रति भारतअपत्यस्नेहसंविग्ना जरिता बह्वचिन्तयत्

tasmingate mahābhāge lapitāṃ prati bhārataapatyasnehasaṃvignā jaritā bahvacintayat

तेन त्यक्तानसंत्याज्यानृषीनण्डगतान्वनेनाजहत्पुत्रकानार्ता जरिता खाण्डवे नृपबभार चैतान्संजातान्स्ववृत्त्या स्नेहविक्लवा

tena tyaktānasaṃtyājyānṛṣīnaṇḍagatānvanenājahatputrakānārtā jaritā khāṇḍave nṛpababhāra caitānsaṃjātānsvavṛttyā snehaviklavā

ततोऽग्निं खाण्डवं दग्धुमायान्तं दृष्टवानृषिःमन्दपालश्चरंस्तस्मिन्वने लपितया सह

tato'gniṃ khāṇḍavaṃ dagdhumāyāntaṃ dṛṣṭavānṛṣiḥmandapālaścaraṃstasminvane lapitayā saha

तं संकल्पं विदित्वास्य ज्ञात्वा पुत्रांश्च बालकान्सोऽभितुष्टाव विप्रर्षिर्ब्राह्मणो जातवेदसम्पुत्रान्परिददद्भीतो लोकपालं महौजसम्

taṃ saṃkalpaṃ viditvāsya jñātvā putrāṃśca bālakānso'bhituṣṭāva viprarṣirbrāhmaṇo jātavedasamputrānparidadadbhīto lokapālaṃ mahaujasam

मन्दपाल उवाच · mandapāla uvāca

त्वमग्ने सर्वदेवानां मुखं त्वमसि हव्यवाट्त्वमन्तः सर्वभूतानां गूढश्चरसि पावक

tvamagne sarvadevānāṃ mukhaṃ tvamasi havyavāṭtvamantaḥ sarvabhūtānāṃ gūḍhaścarasi pāvaka

त्वामेकमाहुः कवयस्त्वामाहुस्त्रिविधं पुनःत्वामष्टधा कल्पयित्वा यज्ञवाहमकल्पयन्

tvāmekamāhuḥ kavayastvāmāhustrividhaṃ punaḥtvāmaṣṭadhā kalpayitvā yajñavāhamakalpayan

त्वया सृष्टमिदं विश्वं वदन्ति परमर्षयःत्वदृते हि जगत्कृत्स्नं सद्यो न स्याद्धुताशन

tvayā sṛṣṭamidaṃ viśvaṃ vadanti paramarṣayaḥtvadṛte hi jagatkṛtsnaṃ sadyo na syāddhutāśana

तुभ्यं कृत्वा नमो विप्राः स्वकर्मविजितां गतिम्गच्छन्ति सह पत्नीभिः सुतैरपि च शाश्वतीम्

tubhyaṃ kṛtvā namo viprāḥ svakarmavijitāṃ gatimgacchanti saha patnībhiḥ sutairapi ca śāśvatīm

त्वामग्ने जलदानाहुः खे विषक्तान्सविद्युतःदहन्ति सर्वभूतानि त्वत्तो निष्क्रम्य हायनाः

tvāmagne jaladānāhuḥ khe viṣaktānsavidyutaḥdahanti sarvabhūtāni tvatto niṣkramya hāyanāḥ

जातवेदस्तवैवेयं विश्वसृष्टिर्महाद्युतेतवैव कर्म विहितं भूतं सर्वं चराचरम्

jātavedastavaiveyaṃ viśvasṛṣṭirmahādyutetavaiva karma vihitaṃ bhūtaṃ sarvaṃ carācaram

त्वयापो विहिताः पूर्वं त्वयि सर्वमिदं जगत्त्वयि हव्यं च कव्यं च यथावत्संप्रतिष्ठितम्

tvayāpo vihitāḥ pūrvaṃ tvayi sarvamidaṃ jagattvayi havyaṃ ca kavyaṃ ca yathāvatsaṃpratiṣṭhitam

अग्ने त्वमेव ज्वलनस्त्वं धाता त्वं बृहस्पतिःत्वमश्विनौ यमौ मित्रः सोमस्त्वमसि चानिलः

agne tvameva jvalanastvaṃ dhātā tvaṃ bṛhaspatiḥtvamaśvinau yamau mitraḥ somastvamasi cānilaḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवं स्तुतस्ततस्तेन मन्दपालेन पावकःतुतोष तस्य नृपते मुनेरमिततेजसःउवाच चैनं प्रीतात्मा किमिष्टं करवाणि ते

evaṃ stutastatastena mandapālena pāvakaḥtutoṣa tasya nṛpate muneramitatejasaḥuvāca cainaṃ prītātmā kimiṣṭaṃ karavāṇi te

तमब्रवीन्मन्दपालः प्राञ्जलिर्हव्यवाहनम्प्रदहन्खाण्डवं दावं मम पुत्रान्विसर्जय

tamabravīnmandapālaḥ prāñjalirhavyavāhanampradahankhāṇḍavaṃ dāvaṃ mama putrānvisarjaya

तथेति तत्प्रतिश्रुत्य भगवान्हव्यवाहनःखाण्डवे तेन कालेन प्रजज्वाल दिधक्षया

tatheti tatpratiśrutya bhagavānhavyavāhanaḥkhāṇḍave tena kālena prajajvāla didhakṣayā