पर्व.अध्याय 1.224

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

मन्दपालोऽपि कौरव्य चिन्तयानः सुतांस्तदाउक्तवानप्यशीतांशुं नैव स स्म न तप्यते

mandapālo'pi kauravya cintayānaḥ sutāṃstadāuktavānapyaśītāṃśuṃ naiva sa sma na tapyate

स तप्यमानः पुत्रार्थे लपितामिदमब्रवीत्कथं न्वशक्ताः प्लवने लपिते मम पुत्रकाः

sa tapyamānaḥ putrārthe lapitāmidamabravītkathaṃ nvaśaktāḥ plavane lapite mama putrakāḥ

वर्धमाने हुतवहे वाते शीघ्रं प्रवायतिअसमर्था विमोक्षाय भविष्यन्ति ममात्मजाः

vardhamāne hutavahe vāte śīghraṃ pravāyatiasamarthā vimokṣāya bhaviṣyanti mamātmajāḥ

कथं न्वशक्ता त्राणाय माता तेषां तपस्विनीभविष्यत्यसुखाविष्टा पुत्रत्राणमपश्यती

kathaṃ nvaśaktā trāṇāya mātā teṣāṃ tapasvinībhaviṣyatyasukhāviṣṭā putratrāṇamapaśyatī

कथं नु सरणेऽशक्तान्पतने च ममात्मजान्संतप्यमाना अभितो वाशमानाभिधावती

kathaṃ nu saraṇe'śaktānpatane ca mamātmajānsaṃtapyamānā abhito vāśamānābhidhāvatī

जरितारिः कथं पुत्रः सारिसृक्वः कथं च मेस्तम्बमित्रः कथं द्रोणः कथं सा च तपस्विनी

jaritāriḥ kathaṃ putraḥ sārisṛkvaḥ kathaṃ ca mestambamitraḥ kathaṃ droṇaḥ kathaṃ sā ca tapasvinī

लालप्यमानं तमृषिं मन्दपालं तथा वनेलपिता प्रत्युवाचेदं सासूयमिव भारत

lālapyamānaṃ tamṛṣiṃ mandapālaṃ tathā vanelapitā pratyuvācedaṃ sāsūyamiva bhārata

न ते सुतेष्ववेक्षास्ति तानृषीनुक्तवानसितेजस्विनो वीर्यवन्तो न तेषां ज्वलनाद्भयम्

na te suteṣvavekṣāsti tānṛṣīnuktavānasitejasvino vīryavanto na teṣāṃ jvalanādbhayam

तथाग्नौ ते परीत्ताश्च त्वया हि मम संनिधौप्रतिश्रुतं तथा चेति ज्वलनेन महात्मना

tathāgnau te parīttāśca tvayā hi mama saṃnidhaupratiśrutaṃ tathā ceti jvalanena mahātmanā

लोकपालोऽनृतां वाचं न तु वक्ता कथंचनसमर्थास्ते च वक्तारो न ते तेष्वस्ति मानसम्

lokapālo'nṛtāṃ vācaṃ na tu vaktā kathaṃcanasamarthāste ca vaktāro na te teṣvasti mānasam

तामेव तु ममामित्रीं चिन्तयन्परितप्यसेध्रुवं मयि न ते स्नेहो यथा तस्यां पुराभवत्

tāmeva tu mamāmitrīṃ cintayanparitapyasedhruvaṃ mayi na te sneho yathā tasyāṃ purābhavat

न हि पक्षवता न्याय्यं निःस्नेहेन सुहृज्जनेपीड्यमान उपद्रष्टुं शक्तेनात्मा कथंचन

na hi pakṣavatā nyāyyaṃ niḥsnehena suhṛjjanepīḍyamāna upadraṣṭuṃ śaktenātmā kathaṃcana

गच्छ त्वं जरितामेव यदर्थं परितप्यसेचरिष्याम्यहमप्येका यथा कापुरुषे तथा

gaccha tvaṃ jaritāmeva yadarthaṃ paritapyasecariṣyāmyahamapyekā yathā kāpuruṣe tathā

मन्दपाल उवाच · mandapāla uvāca

नाहमेवं चरे लोके यथा त्वमभिमन्यसेअपत्यहेतोर्विचरे तच्च कृच्छ्रगतं मम

nāhamevaṃ care loke yathā tvamabhimanyaseapatyahetorvicare tacca kṛcchragataṃ mama

भूतं हित्वा भविष्येऽर्थे योऽवलम्बेत मन्दधीःअवमन्येत तं लोको यथेच्छसि तथा कुरु

bhūtaṃ hitvā bhaviṣye'rthe yo'valambeta mandadhīḥavamanyeta taṃ loko yathecchasi tathā kuru

एष हि ज्वलमानोऽग्निर्लेलिहानो महीरुहान्द्वेष्यं हि हृदि संतापं जनयत्यशिवं मम

eṣa hi jvalamāno'gnirlelihāno mahīruhāndveṣyaṃ hi hṛdi saṃtāpaṃ janayatyaśivaṃ mama

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

तस्माद्देशादतिक्रान्ते ज्वलने जरिता ततःजगाम पुत्रकानेव त्वरिता पुत्रगृद्धिनी

tasmāddeśādatikrānte jvalane jaritā tataḥjagāma putrakāneva tvaritā putragṛddhinī

सा तान्कुशलिनः सर्वान्निर्मुक्ताञ्जातवेदसःरोरूयमाणा कृपणा सुतान्दृष्टवती वने

sā tānkuśalinaḥ sarvānnirmuktāñjātavedasaḥrorūyamāṇā kṛpaṇā sutāndṛṣṭavatī vane

अश्रद्धेयतमं तेषां दर्शनं सा पुनः पुनःएकैकशश्च तान्पुत्रान्क्रोशमानान्वपद्यत

aśraddheyatamaṃ teṣāṃ darśanaṃ sā punaḥ punaḥekaikaśaśca tānputrānkrośamānānvapadyata

ततोऽभ्यगच्छत्सहसा मन्दपालोऽपि भारतअथ ते सर्व एवैनं नाभ्यनन्दन्त वै सुताः

tato'bhyagacchatsahasā mandapālo'pi bhārataatha te sarva evainaṃ nābhyanandanta vai sutāḥ

लालप्यमानमेकैकं जरितां च पुनः पुनःनोचुस्ते वचनं किंचित्तमृषिं साध्वसाधु वा

lālapyamānamekaikaṃ jaritāṃ ca punaḥ punaḥnocuste vacanaṃ kiṃcittamṛṣiṃ sādhvasādhu vā

मन्दपाल उवाच · mandapāla uvāca

ज्येष्ठः सुतस्ते कतमः कतमस्तदनन्तरःमध्यमः कतमः पुत्रः कनिष्ठः कतमश्च ते

jyeṣṭhaḥ sutaste katamaḥ katamastadanantaraḥmadhyamaḥ katamaḥ putraḥ kaniṣṭhaḥ katamaśca te

एवं ब्रुवन्तं दुःखार्तं किं मां न प्रतिभाषसेकृतवानस्मि हव्याशे नैव शान्तिमितो लभे

evaṃ bruvantaṃ duḥkhārtaṃ kiṃ māṃ na pratibhāṣasekṛtavānasmi havyāśe naiva śāntimito labhe

जरितोवाचकिं ते ज्येष्ठे सुते कार्यं किमनन्तरजेन वाकिं च ते मध्यमे कार्यं किं कनिष्ठे तपस्विनि

jaritovācakiṃ te jyeṣṭhe sute kāryaṃ kimanantarajena vākiṃ ca te madhyame kāryaṃ kiṃ kaniṣṭhe tapasvini

यस्त्वं मां सर्वशो हीनामुत्सृज्यासि गतः पुरातामेव लपितां गच्छ तरुणीं चारुहासिनीम्

yastvaṃ māṃ sarvaśo hīnāmutsṛjyāsi gataḥ purātāmeva lapitāṃ gaccha taruṇīṃ cāruhāsinīm

मन्दपाल उवाच · mandapāla uvāca

न स्त्रीणां विद्यते किंचिदन्यत्र पुरुषान्तरात्सापत्नकमृते लोके भवितव्यं हि तत्तथा

na strīṇāṃ vidyate kiṃcidanyatra puruṣāntarātsāpatnakamṛte loke bhavitavyaṃ hi tattathā

सुव्रतापि हि कल्याणी सर्वलोकपरिश्रुताअरुन्धती पर्यशङ्कद्वसिष्ठमृषिसत्तमम्

suvratāpi hi kalyāṇī sarvalokapariśrutāarundhatī paryaśaṅkadvasiṣṭhamṛṣisattamam

विशुद्धभावमत्यन्तं सदा प्रियहिते रतम्सप्तर्षिमध्यगं वीरमवमेने च तं मुनिम्

viśuddhabhāvamatyantaṃ sadā priyahite ratamsaptarṣimadhyagaṃ vīramavamene ca taṃ munim

अपध्यानेन सा तेन धूमारुणसमप्रभालक्ष्यालक्ष्या नाभिरूपा निमित्तमिव लक्ष्यते

apadhyānena sā tena dhūmāruṇasamaprabhālakṣyālakṣyā nābhirūpā nimittamiva lakṣyate

अपत्यहेतोः संप्राप्तं तथा त्वमपि मामिहइष्टमेवंगते हित्वा सा तथैव च वर्तसे

apatyahetoḥ saṃprāptaṃ tathā tvamapi māmihaiṣṭamevaṃgate hitvā sā tathaiva ca vartase

नैव भार्येति विश्वासः कार्यः पुंसा कथंचनन हि कार्यमनुध्याति भार्या पुत्रवती सती

naiva bhāryeti viśvāsaḥ kāryaḥ puṃsā kathaṃcanana hi kāryamanudhyāti bhāryā putravatī satī

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततस्ते सर्व एवैनं पुत्राः सम्यगुपासिरेस च तानात्मजान्राजन्नाश्वासयितुमारभत्

tataste sarva evainaṃ putrāḥ samyagupāsiresa ca tānātmajānrājannāśvāsayitumārabhat