Parva.Adhyaya 1.36

शौनक उवाच · śaunaka uvāca

जरत्कारुरिति प्रोक्तं यत्त्वया सूतनन्दनइच्छाम्येतदहं तस्य ऋषेः श्रोतुं महात्मनः

jaratkāruriti proktaṃ yattvayā sūtanandanaicchāmyetadahaṃ tasya ṛṣeḥ śrotuṃ mahātmanaḥ

किं कारणं जरत्कारोर्नामैतत्प्रथितं भुविजरत्कारुनिरुक्तं त्वं यथावद्वक्तुमर्हसि

kiṃ kāraṇaṃ jaratkārornāmaitatprathitaṃ bhuvijaratkāruniruktaṃ tvaṃ yathāvadvaktumarhasi

सूत उवाच · sūta uvāca

जरेति क्षयमाहुर्वै दारुणं कारुसंज्ञितम्शरीरं कारु तस्यासीत्तत्स धीमाञ्शनैः शनैः

jareti kṣayamāhurvai dāruṇaṃ kārusaṃjñitamśarīraṃ kāru tasyāsīttatsa dhīmāñśanaiḥ śanaiḥ

क्षपयामास तीव्रेण तपसेत्यत उच्यतेजरत्कारुरिति ब्रह्मन्वासुकेर्भगिनी तथा

kṣapayāmāsa tīvreṇa tapasetyata ucyatejaratkāruriti brahmanvāsukerbhaginī tathā

एवमुक्तस्तु धर्मात्मा शौनकः प्राहसत्तदाउग्रश्रवसमामन्त्र्य उपपन्नमिति ब्रुवन्

evamuktastu dharmātmā śaunakaḥ prāhasattadāugraśravasamāmantrya upapannamiti bruvan

सूत उवाच · sūta uvāca

अथ कालस्य महतः स मुनिः संशितव्रतःतपस्यभिरतो धीमान्न दारानभ्यकाङ्क्षत

atha kālasya mahataḥ sa muniḥ saṃśitavrataḥtapasyabhirato dhīmānna dārānabhyakāṅkṣata

स ऊर्ध्वरेतास्तपसि प्रसक्तः; स्वाध्यायवान्वीतभयक्लमः सन्चचार सर्वां पृथिवीं महात्मा; न चापि दारान्मनसाप्यकाङ्क्षत्

sa ūrdhvaretāstapasi prasaktaḥ; svādhyāyavānvītabhayaklamaḥ sancacāra sarvāṃ pṛthivīṃ mahātmā; na cāpi dārānmanasāpyakāṅkṣat

ततोऽपरस्मिन्संप्राप्ते काले कस्मिंश्चिदेव तुपरिक्षिदिति विख्यातो राजा कौरववंशभृत्

tato'parasminsaṃprāpte kāle kasmiṃścideva tuparikṣiditi vikhyāto rājā kauravavaṃśabhṛt

यथा पाण्डुर्महाबाहुर्धनुर्धरवरो भुविबभूव मृगयाशीलः पुरास्य प्रपितामहः

yathā pāṇḍurmahābāhurdhanurdharavaro bhuvibabhūva mṛgayāśīlaḥ purāsya prapitāmahaḥ

मृगान्विध्यन्वराहांश्च तरक्षून्महिषांस्तथाअन्यांश्च विविधान्वन्यांश्चचार पृथिवीपतिः

mṛgānvidhyanvarāhāṃśca tarakṣūnmahiṣāṃstathāanyāṃśca vividhānvanyāṃścacāra pṛthivīpatiḥ

स कदाचिन्मृगं विद्ध्वा बाणेन नतपर्वणापृष्ठतो धनुरादाय ससार गहने वने

sa kadācinmṛgaṃ viddhvā bāṇena nataparvaṇāpṛṣṭhato dhanurādāya sasāra gahane vane

यथा हि भगवान्रुद्रो विद्ध्वा यज्ञमृगं दिविअन्वगच्छद्धनुष्पाणिः पर्यन्वेषंस्ततस्ततः

yathā hi bhagavānrudro viddhvā yajñamṛgaṃ divianvagacchaddhanuṣpāṇiḥ paryanveṣaṃstatastataḥ

न हि तेन मृगो विद्धो जीवन्गच्छति वै वनम्पूर्वरूपं तु तन्नूनमासीत्स्वर्गगतिं प्रतिपरिक्षितस्तस्य राज्ञो विद्धो यन्नष्टवान्मृगः

na hi tena mṛgo viddho jīvangacchati vai vanampūrvarūpaṃ tu tannūnamāsītsvargagatiṃ pratiparikṣitastasya rājño viddho yannaṣṭavānmṛgaḥ

दूरं चापहृतस्तेन मृगेण स महीपतिःपरिश्रान्तः पिपासार्त आससाद मुनिं वने

dūraṃ cāpahṛtastena mṛgeṇa sa mahīpatiḥpariśrāntaḥ pipāsārta āsasāda muniṃ vane

गवां प्रचारेष्वासीनं वत्सानां मुखनिःसृतम्भूयिष्ठमुपयुञ्जानं फेनमापिबतां पयः

gavāṃ pracāreṣvāsīnaṃ vatsānāṃ mukhaniḥsṛtambhūyiṣṭhamupayuñjānaṃ phenamāpibatāṃ payaḥ

तमभिद्रुत्य वेगेन स राजा संशितव्रतम्अपृच्छद्धनुरुद्यम्य तं मुनिं क्षुच्छ्रमान्वितः

tamabhidrutya vegena sa rājā saṃśitavratamapṛcchaddhanurudyamya taṃ muniṃ kṣucchramānvitaḥ

भो भो ब्रह्मन्नहं राजा परिक्षिदभिमन्युजःमया विद्धो मृगो नष्टः कच्चित्त्वं दृष्टवानसि

bho bho brahmannahaṃ rājā parikṣidabhimanyujaḥmayā viddho mṛgo naṣṭaḥ kaccittvaṃ dṛṣṭavānasi

स मुनिस्तस्य नोवाच किंचिन्मौनव्रते स्थितःतस्य स्कन्धे मृतं सर्पं क्रुद्धो राजा समासजत्

sa munistasya novāca kiṃcinmaunavrate sthitaḥtasya skandhe mṛtaṃ sarpaṃ kruddho rājā samāsajat

धनुष्कोट्या समुत्क्षिप्य स चैनं समुदैक्षतन च किंचिदुवाचैनं शुभं वा यदि वाशुभम्

dhanuṣkoṭyā samutkṣipya sa cainaṃ samudaikṣatana ca kiṃciduvācainaṃ śubhaṃ vā yadi vāśubham

स राजा क्रोधमुत्सृज्य व्यथितस्तं तथागतम्दृष्ट्वा जगाम नगरमृषिस्त्वास्ते तथैव सः

sa rājā krodhamutsṛjya vyathitastaṃ tathāgatamdṛṣṭvā jagāma nagaramṛṣistvāste tathaiva saḥ

तरुणस्तस्य पुत्रोऽभूत्तिग्मतेजा महातपाःशृङ्गी नाम महाक्रोधो दुष्प्रसादो महाव्रतः

taruṇastasya putro'bhūttigmatejā mahātapāḥśṛṅgī nāma mahākrodho duṣprasādo mahāvrataḥ

स देवं परमीशानं सर्वभूतहिते रतम्ब्रह्माणमुपतस्थे वै काले काले सुसंयतःस तेन समनुज्ञातो ब्रह्मणा गृहमेयिवान्

sa devaṃ paramīśānaṃ sarvabhūtahite ratambrahmāṇamupatasthe vai kāle kāle susaṃyataḥsa tena samanujñāto brahmaṇā gṛhameyivān

सख्योक्तः क्रीडमानेन स तत्र हसता किलसंरम्भी कोपनोऽतीव विषकल्प ऋषेः सुतःऋषिपुत्रेण नर्मार्थं कृशेन द्विजसत्तम

sakhyoktaḥ krīḍamānena sa tatra hasatā kilasaṃrambhī kopano'tīva viṣakalpa ṛṣeḥ sutaḥṛṣiputreṇa narmārthaṃ kṛśena dvijasattama

तेजस्विनस्तव पिता तथैव च तपस्विनःशवं स्कन्धेन वहति मा शृङ्गिन्गर्वितो भव

tejasvinastava pitā tathaiva ca tapasvinaḥśavaṃ skandhena vahati mā śṛṅgingarvito bhava

व्याहरत्स्वृषिपुत्रेषु मा स्म किंचिद्वचो वदीःअस्मद्विधेषु सिद्धेषु ब्रह्मवित्सु तपस्विषु

vyāharatsvṛṣiputreṣu mā sma kiṃcidvaco vadīḥasmadvidheṣu siddheṣu brahmavitsu tapasviṣu

क्व ते पुरुषमानित्वं क्व ते वाचस्तथाविधाःदर्पजाः पितरं यस्त्वं द्रष्टा शवधरं तथा

kva te puruṣamānitvaṃ kva te vācastathāvidhāḥdarpajāḥ pitaraṃ yastvaṃ draṣṭā śavadharaṃ tathā