Parva.Adhyaya 1.38

शृङ्ग्युवाचयद्येतत्साहसं तात यदि वा दुष्कृतं कृतम्प्रियं वाप्यप्रियं वा ते वागुक्ता न मृषा मया

śṛṅgyuvācayadyetatsāhasaṃ tāta yadi vā duṣkṛtaṃ kṛtampriyaṃ vāpyapriyaṃ vā te vāguktā na mṛṣā mayā

नैवान्यथेदं भविता पितरेष ब्रवीमि तेनाहं मृषा प्रब्रवीमि स्वैरेष्वपि कुतः शपन्

naivānyathedaṃ bhavitā pitareṣa bravīmi tenāhaṃ mṛṣā prabravīmi svaireṣvapi kutaḥ śapan

शमीक उवाच · śamīka uvāca

जानाम्युग्रप्रभावं त्वां पुत्र सत्यगिरं तथानानृतं ह्युक्तपूर्वं ते नैतन्मिथ्या भविष्यति

jānāmyugraprabhāvaṃ tvāṃ putra satyagiraṃ tathānānṛtaṃ hyuktapūrvaṃ te naitanmithyā bhaviṣyati

पित्रा पुत्रो वयःस्थोऽपि सततं वाच्य एव तुयथा स्याद्गुणसंयुक्तः प्राप्नुयाच्च महद्यशः

pitrā putro vayaḥstho'pi satataṃ vācya eva tuyathā syādguṇasaṃyuktaḥ prāpnuyācca mahadyaśaḥ

किं पुनर्बाल एव त्वं तपसा भावितः प्रभोवर्धते च प्रभवतां कोपोऽतीव महात्मनाम्

kiṃ punarbāla eva tvaṃ tapasā bhāvitaḥ prabhovardhate ca prabhavatāṃ kopo'tīva mahātmanām

सोऽहं पश्यामि वक्तव्यं त्वयि धर्मभृतां वरपुत्रत्वं बालतां चैव तवावेक्ष्य च साहसम्

so'haṃ paśyāmi vaktavyaṃ tvayi dharmabhṛtāṃ varaputratvaṃ bālatāṃ caiva tavāvekṣya ca sāhasam

स त्वं शमयुतो भूत्वा वन्यमाहारमाहरन्चर क्रोधमिमं त्यक्त्वा नैवं धर्मं प्रहास्यसि

sa tvaṃ śamayuto bhūtvā vanyamāhāramāharancara krodhamimaṃ tyaktvā naivaṃ dharmaṃ prahāsyasi

क्रोधो हि धर्मं हरति यतीनां दुःखसंचितम्ततो धर्मविहीनानां गतिरिष्टा न विद्यते

krodho hi dharmaṃ harati yatīnāṃ duḥkhasaṃcitamtato dharmavihīnānāṃ gatiriṣṭā na vidyate

शम एव यतीनां हि क्षमिणां सिद्धिकारकःक्षमावतामयं लोकः परश्चैव क्षमावताम्

śama eva yatīnāṃ hi kṣamiṇāṃ siddhikārakaḥkṣamāvatāmayaṃ lokaḥ paraścaiva kṣamāvatām

तस्माच्चरेथाः सततं क्षमाशीलो जितेन्द्रियःक्षमया प्राप्स्यसे लोकान्ब्रह्मणः समनन्तरान्

tasmāccarethāḥ satataṃ kṣamāśīlo jitendriyaḥkṣamayā prāpsyase lokānbrahmaṇaḥ samanantarān

मया तु शममास्थाय यच्छक्यं कर्तुमद्य वैतत्करिष्येऽद्य ताताहं प्रेषयिष्ये नृपाय वै

mayā tu śamamāsthāya yacchakyaṃ kartumadya vaitatkariṣye'dya tātāhaṃ preṣayiṣye nṛpāya vai

मम पुत्रेण शप्तोऽसि बालेनाकृतबुद्धिनाममेमां धर्षणां त्वत्तः प्रेक्ष्य राजन्नमर्षिणा

mama putreṇa śapto'si bālenākṛtabuddhināmamemāṃ dharṣaṇāṃ tvattaḥ prekṣya rājannamarṣiṇā

सूत उवाच · sūta uvāca

एवमादिश्य शिष्यं स प्रेषयामास सुव्रतःपरिक्षिते नृपतये दयापन्नो महातपाः

evamādiśya śiṣyaṃ sa preṣayāmāsa suvrataḥparikṣite nṛpataye dayāpanno mahātapāḥ

संदिश्य कुशलप्रश्नं कार्यवृत्तान्तमेव चशिष्यं गौरमुखं नाम शीलवन्तं समाहितम्

saṃdiśya kuśalapraśnaṃ kāryavṛttāntameva caśiṣyaṃ gauramukhaṃ nāma śīlavantaṃ samāhitam

सोऽभिगम्य ततः शीघ्रं नरेन्द्रं कुरुवर्धनम्विवेश भवनं राज्ञः पूर्वं द्वाःस्थैर्निवेदितः

so'bhigamya tataḥ śīghraṃ narendraṃ kuruvardhanamviveśa bhavanaṃ rājñaḥ pūrvaṃ dvāḥsthairniveditaḥ

पूजितश्च नरेन्द्रेण द्विजो गौरमुखस्ततःआचख्यौ परिविश्रान्तो राज्ञे सर्वमशेषतःशमीकवचनं घोरं यथोक्तं मन्त्रिसंनिधौ

pūjitaśca narendreṇa dvijo gauramukhastataḥācakhyau pariviśrānto rājñe sarvamaśeṣataḥśamīkavacanaṃ ghoraṃ yathoktaṃ mantrisaṃnidhau

शमीको नाम राजेन्द्र विषये वर्तते तवऋषिः परमधर्मात्मा दान्तः शान्तो महातपाः

śamīko nāma rājendra viṣaye vartate tavaṛṣiḥ paramadharmātmā dāntaḥ śānto mahātapāḥ

तस्य त्वया नरव्याघ्र सर्पः प्राणैर्वियोजितःअवसक्तो धनुष्कोट्या स्कन्धे भरतसत्तमक्षान्तवांस्तव तत्कर्म पुत्रस्तस्य न चक्षमे

tasya tvayā naravyāghra sarpaḥ prāṇairviyojitaḥavasakto dhanuṣkoṭyā skandhe bharatasattamakṣāntavāṃstava tatkarma putrastasya na cakṣame

तेन शप्तोऽसि राजेन्द्र पितुरज्ञातमद्य वैतक्षकः सप्तरात्रेण मृत्युस्ते वै भविष्यति

tena śapto'si rājendra piturajñātamadya vaitakṣakaḥ saptarātreṇa mṛtyuste vai bhaviṣyati

तत्र रक्षां कुरुष्वेति पुनः पुनरथाब्रवीत्तदन्यथा न शक्यं च कर्तुं केनचिदप्युत

tatra rakṣāṃ kuruṣveti punaḥ punarathābravīttadanyathā na śakyaṃ ca kartuṃ kenacidapyuta

न हि शक्नोति संयन्तुं पुत्रं कोपसमन्वितम्ततोऽहं प्रेषितस्तेन तव राजन्हितार्थिना

na hi śaknoti saṃyantuṃ putraṃ kopasamanvitamtato'haṃ preṣitastena tava rājanhitārthinā

इति श्रुत्वा वचो घोरं स राजा कुरुनन्दनःपर्यतप्यत तत्पापं कृत्वा राजा महातपाः

iti śrutvā vaco ghoraṃ sa rājā kurunandanaḥparyatapyata tatpāpaṃ kṛtvā rājā mahātapāḥ

तं च मौनव्रतधरं श्रुत्वा मुनिवरं तदाभूय एवाभवद्राजा शोकसंतप्तमानसः

taṃ ca maunavratadharaṃ śrutvā munivaraṃ tadābhūya evābhavadrājā śokasaṃtaptamānasaḥ

अनुक्रोशात्मतां तस्य शमीकस्यावधार्य तुपर्यतप्यत भूयोऽपि कृत्वा तत्किल्बिषं मुनेः

anukrośātmatāṃ tasya śamīkasyāvadhārya tuparyatapyata bhūyo'pi kṛtvā tatkilbiṣaṃ muneḥ

न हि मृत्युं तथा राजा श्रुत्वा वै सोऽन्वतप्यतअशोचदमरप्रख्यो यथा कृत्वेह कर्म तत्

na hi mṛtyuṃ tathā rājā śrutvā vai so'nvatapyataaśocadamaraprakhyo yathā kṛtveha karma tat

ततस्तं प्रेषयामास राजा गौरमुखं तदाभूयः प्रसादं भगवान्करोत्विति ममेति वै

tatastaṃ preṣayāmāsa rājā gauramukhaṃ tadābhūyaḥ prasādaṃ bhagavānkarotviti mameti vai

तस्मिंश्च गतमात्रे वै राजा गौरमुखे तदामन्त्रिभिर्मन्त्रयामास सह संविग्नमानसः

tasmiṃśca gatamātre vai rājā gauramukhe tadāmantribhirmantrayāmāsa saha saṃvignamānasaḥ

निश्चित्य मन्त्रिभिश्चैव सहितो मन्त्रतत्त्ववित्प्रासादं कारयामास एकस्तम्भं सुरक्षितम्

niścitya mantribhiścaiva sahito mantratattvavitprāsādaṃ kārayāmāsa ekastambhaṃ surakṣitam

रक्षां च विदधे तत्र भिषजश्चौषधानि चब्राह्मणान्सिद्धमन्त्रांश्च सर्वतो वै न्यवेशयत्

rakṣāṃ ca vidadhe tatra bhiṣajaścauṣadhāni cabrāhmaṇānsiddhamantrāṃśca sarvato vai nyaveśayat

राजकार्याणि तत्रस्थः सर्वाण्येवाकरोच्च सःमन्त्रिभिः सह धर्मज्ञः समन्तात्परिरक्षितः

rājakāryāṇi tatrasthaḥ sarvāṇyevākarocca saḥmantribhiḥ saha dharmajñaḥ samantātparirakṣitaḥ

प्राप्ते तु दिवसे तस्मिन्सप्तमे द्विजसत्तमकाश्यपोऽभ्यागमद्विद्वांस्तं राजानं चिकित्सितुम्

prāpte tu divase tasminsaptame dvijasattamakāśyapo'bhyāgamadvidvāṃstaṃ rājānaṃ cikitsitum

श्रुतं हि तेन तदभूदद्य तं राजसत्तमम्तक्षकः पन्नगश्रेष्ठो नेष्यते यमसादनम्

śrutaṃ hi tena tadabhūdadya taṃ rājasattamamtakṣakaḥ pannagaśreṣṭho neṣyate yamasādanam

तं दष्टं पन्नगेन्द्रेण करिष्येऽहमपज्वरम्तत्र मेऽर्थश्च धर्मश्च भवितेति विचिन्तयन्

taṃ daṣṭaṃ pannagendreṇa kariṣye'hamapajvaramtatra me'rthaśca dharmaśca bhaviteti vicintayan

तं ददर्श स नागेन्द्रस्तक्षकः काश्यपं पथिगच्छन्तमेकमनसं द्विजो भूत्वा वयोतिगः

taṃ dadarśa sa nāgendrastakṣakaḥ kāśyapaṃ pathigacchantamekamanasaṃ dvijo bhūtvā vayotigaḥ

तमब्रवीत्पन्नगेन्द्रः काश्यपं मुनिपुंगवम्क्व भवांस्त्वरितो याति किं च कार्यं चिकीर्षति

tamabravītpannagendraḥ kāśyapaṃ munipuṃgavamkva bhavāṃstvarito yāti kiṃ ca kāryaṃ cikīrṣati

काश्यप उवाच · kāśyapa uvāca

नृपं कुरुकुलोत्पन्नं परिक्षितमरिंदमम्तक्षकः पन्नगश्रेष्ठस्तेजसाद्य प्रधक्ष्यति

nṛpaṃ kurukulotpannaṃ parikṣitamariṃdamamtakṣakaḥ pannagaśreṣṭhastejasādya pradhakṣyati

तं दष्टं पन्नगेन्द्रेण तेनाग्निसमतेजसापाण्डवानां कुलकरं राजानममितौजसम्गच्छामि सौम्य त्वरितं सद्यः कर्तुमपज्वरम्

taṃ daṣṭaṃ pannagendreṇa tenāgnisamatejasāpāṇḍavānāṃ kulakaraṃ rājānamamitaujasamgacchāmi saumya tvaritaṃ sadyaḥ kartumapajvaram

तक्षक उवाच · takṣaka uvāca

अहं स तक्षको ब्रह्मंस्तं धक्ष्यामि महीपतिम्निवर्तस्व न शक्तस्त्वं मया दष्टं चिकित्सितुम्

ahaṃ sa takṣako brahmaṃstaṃ dhakṣyāmi mahīpatimnivartasva na śaktastvaṃ mayā daṣṭaṃ cikitsitum

काश्यप उवाच · kāśyapa uvāca

अहं तं नृपतिं नाग त्वया दष्टमपज्वरम्करिष्य इति मे बुद्धिर्विद्याबलमुपाश्रितः

ahaṃ taṃ nṛpatiṃ nāga tvayā daṣṭamapajvaramkariṣya iti me buddhirvidyābalamupāśritaḥ