Parva.Adhyaya 1.39

तक्षक उवाच · takṣaka uvāca

दष्टं यदि मयेह त्वं शक्तः किंचिच्चिकित्सितुम्ततो वृक्षं मया दष्टमिमं जीवय काश्यप

daṣṭaṃ yadi mayeha tvaṃ śaktaḥ kiṃciccikitsitumtato vṛkṣaṃ mayā daṣṭamimaṃ jīvaya kāśyapa

परं मन्त्रबलं यत्ते तद्दर्शय यतस्व चन्यग्रोधमेनं धक्ष्यामि पश्यतस्ते द्विजोत्तम

paraṃ mantrabalaṃ yatte taddarśaya yatasva canyagrodhamenaṃ dhakṣyāmi paśyataste dvijottama

काश्यप उवाच · kāśyapa uvāca

दश नागेन्द्र वृक्षं त्वं यमेनमभिमन्यसेअहमेनं त्वया दष्टं जीवयिष्ये भुजंगम

daśa nāgendra vṛkṣaṃ tvaṃ yamenamabhimanyaseahamenaṃ tvayā daṣṭaṃ jīvayiṣye bhujaṃgama

सूत उवाच · sūta uvāca

एवमुक्तः स नागेन्द्रः काश्यपेन महात्मनाअदशद्वृक्षमभ्येत्य न्यग्रोधं पन्नगोत्तमः

evamuktaḥ sa nāgendraḥ kāśyapena mahātmanāadaśadvṛkṣamabhyetya nyagrodhaṃ pannagottamaḥ

स वृक्षस्तेन दष्टः सन्सद्य एव महाद्युतेआशीविषविषोपेतः प्रजज्वाल समन्ततः

sa vṛkṣastena daṣṭaḥ sansadya eva mahādyuteāśīviṣaviṣopetaḥ prajajvāla samantataḥ

तं दग्ध्वा स नगं नागः काश्यपं पुनरब्रवीत्कुरु यत्नं द्विजश्रेष्ठ जीवयैनं वनस्पतिम्

taṃ dagdhvā sa nagaṃ nāgaḥ kāśyapaṃ punarabravītkuru yatnaṃ dvijaśreṣṭha jīvayainaṃ vanaspatim

भस्मीभूतं ततो वृक्षं पन्नगेन्द्रस्य तेजसाभस्म सर्वं समाहृत्य काश्यपो वाक्यमब्रवीत्

bhasmībhūtaṃ tato vṛkṣaṃ pannagendrasya tejasābhasma sarvaṃ samāhṛtya kāśyapo vākyamabravīt

विद्याबलं पन्नगेन्द्र पश्य मेऽस्मिन्वनस्पतौअहं संजीवयाम्येनं पश्यतस्ते भुजंगम

vidyābalaṃ pannagendra paśya me'sminvanaspatauahaṃ saṃjīvayāmyenaṃ paśyataste bhujaṃgama

ततः स भगवान्विद्वान्काश्यपो द्विजसत्तमःभस्मराशीकृतं वृक्षं विद्यया समजीवयत्

tataḥ sa bhagavānvidvānkāśyapo dvijasattamaḥbhasmarāśīkṛtaṃ vṛkṣaṃ vidyayā samajīvayat

अङ्कुरं तं स कृतवांस्ततः पर्णद्वयान्वितम्पलाशिनं शाखिनं च तथा विटपिनं पुनः

aṅkuraṃ taṃ sa kṛtavāṃstataḥ parṇadvayānvitampalāśinaṃ śākhinaṃ ca tathā viṭapinaṃ punaḥ

तं दृष्ट्वा जीवितं वृक्षं काश्यपेन महात्मनाउवाच तक्षको ब्रह्मन्नेतदत्यद्भुतं त्वयि

taṃ dṛṣṭvā jīvitaṃ vṛkṣaṃ kāśyapena mahātmanāuvāca takṣako brahmannetadatyadbhutaṃ tvayi

विप्रेन्द्र यद्विषं हन्या मम वा मद्विधस्य वाकं त्वमर्थमभिप्रेप्सुर्यासि तत्र तपोधन

viprendra yadviṣaṃ hanyā mama vā madvidhasya vākaṃ tvamarthamabhiprepsuryāsi tatra tapodhana

यत्तेऽभिलषितं प्राप्तुं फलं तस्मान्नृपोत्तमात्अहमेव प्रदास्यामि तत्ते यद्यपि दुर्लभम्

yatte'bhilaṣitaṃ prāptuṃ phalaṃ tasmānnṛpottamātahameva pradāsyāmi tatte yadyapi durlabham

विप्रशापाभिभूते च क्षीणायुषि नराधिपेघटमानस्य ते विप्र सिद्धिः संशयिता भवेत्

vipraśāpābhibhūte ca kṣīṇāyuṣi narādhipeghaṭamānasya te vipra siddhiḥ saṃśayitā bhavet

ततो यशः प्रदीप्तं ते त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्विरश्मिरिव घर्मांशुरन्तर्धानमितो व्रजेत्

tato yaśaḥ pradīptaṃ te triṣu lokeṣu viśrutamviraśmiriva gharmāṃśurantardhānamito vrajet

काश्यप उवाच · kāśyapa uvāca

धनार्थी याम्यहं तत्र तन्मे दित्स भुजंगमततोऽहं विनिवर्तिष्ये गृहायोरगसत्तम

dhanārthī yāmyahaṃ tatra tanme ditsa bhujaṃgamatato'haṃ vinivartiṣye gṛhāyoragasattama

तक्षक उवाच · takṣaka uvāca

यावद्धनं प्रार्थयसे तस्माद्राज्ञस्ततोऽधिकम्अहं तेऽद्य प्रदास्यामि निवर्तस्व द्विजोत्तम

yāvaddhanaṃ prārthayase tasmādrājñastato'dhikamahaṃ te'dya pradāsyāmi nivartasva dvijottama

सूत उवाच · sūta uvāca

तक्षकस्य वचः श्रुत्वा काश्यपो द्विजसत्तमःप्रदध्यौ सुमहातेजा राजानं प्रति बुद्धिमान्

takṣakasya vacaḥ śrutvā kāśyapo dvijasattamaḥpradadhyau sumahātejā rājānaṃ prati buddhimān

दिव्यज्ञानः स तेजस्वी ज्ञात्वा तं नृपतिं तदाक्षीणायुषं पाण्डवेयमपावर्तत काश्यपःलब्ध्वा वित्तं मुनिवरस्तक्षकाद्यावदीप्सितम्

divyajñānaḥ sa tejasvī jñātvā taṃ nṛpatiṃ tadākṣīṇāyuṣaṃ pāṇḍaveyamapāvartata kāśyapaḥlabdhvā vittaṃ munivarastakṣakādyāvadīpsitam

निवृत्ते काश्यपे तस्मिन्समयेन महात्मनिजगाम तक्षकस्तूर्णं नगरं नागसाह्वयम्

nivṛtte kāśyape tasminsamayena mahātmanijagāma takṣakastūrṇaṃ nagaraṃ nāgasāhvayam

अथ शुश्राव गच्छन्स तक्षको जगतीपतिम्मन्त्रागदैर्विषहरै रक्ष्यमाणं प्रयत्नतः

atha śuśrāva gacchansa takṣako jagatīpatimmantrāgadairviṣaharai rakṣyamāṇaṃ prayatnataḥ

स चिन्तयामास तदा मायायोगेन पार्थिवःमया वञ्चयितव्योऽसौ क उपायो भवेदिति

sa cintayāmāsa tadā māyāyogena pārthivaḥmayā vañcayitavyo'sau ka upāyo bhavediti

ततस्तापसरूपेण प्राहिणोत्स भुजंगमान्फलपत्रोदकं गृह्य राज्ञे नागोऽथ तक्षकः

tatastāpasarūpeṇa prāhiṇotsa bhujaṃgamānphalapatrodakaṃ gṛhya rājñe nāgo'tha takṣakaḥ

तक्षक उवाच · takṣaka uvāca

गच्छध्वं यूयमव्यग्रा राजानं कार्यवत्तयाफलपत्रोदकं नाम प्रतिग्राहयितुं नृपम्

gacchadhvaṃ yūyamavyagrā rājānaṃ kāryavattayāphalapatrodakaṃ nāma pratigrāhayituṃ nṛpam

सूत उवाच · sūta uvāca

ते तक्षकसमादिष्टास्तथा चक्रुर्भुजंगमाःउपनिन्युस्तथा राज्ञे दर्भानापः फलानि च

te takṣakasamādiṣṭāstathā cakrurbhujaṃgamāḥupaninyustathā rājñe darbhānāpaḥ phalāni ca

तच्च सर्वं स राजेन्द्रः प्रतिजग्राह वीर्यवान्कृत्वा च तेषां कार्याणि गम्यतामित्युवाच तान्

tacca sarvaṃ sa rājendraḥ pratijagrāha vīryavānkṛtvā ca teṣāṃ kāryāṇi gamyatāmityuvāca tān

गतेषु तेषु नागेषु तापसच्छद्मरूपिषुअमात्यान्सुहृदश्चैव प्रोवाच स नराधिपः

gateṣu teṣu nāgeṣu tāpasacchadmarūpiṣuamātyānsuhṛdaścaiva provāca sa narādhipaḥ

भक्षयन्तु भवन्तो वै स्वादूनीमानि सर्वशःतापसैरुपनीतानि फलानि सहिता मया

bhakṣayantu bhavanto vai svādūnīmāni sarvaśaḥtāpasairupanītāni phalāni sahitā mayā

ततो राजा ससचिवः फलान्यादातुमैच्छतयद्गृहीतं फलं राज्ञा तत्र कृमिरभूदणुःह्रस्वकः कृष्णनयनस्ताम्रो वर्णेन शौनक

tato rājā sasacivaḥ phalānyādātumaicchatayadgṛhītaṃ phalaṃ rājñā tatra kṛmirabhūdaṇuḥhrasvakaḥ kṛṣṇanayanastāmro varṇena śaunaka

स तं गृह्य नृपश्रेष्ठः सचिवानिदमब्रवीत्अस्तमभ्येति सविता विषादद्य न मे भयम्

sa taṃ gṛhya nṛpaśreṣṭhaḥ sacivānidamabravītastamabhyeti savitā viṣādadya na me bhayam

सत्यवागस्तु स मुनिः कृमिको मां दशत्वयम्तक्षको नाम भूत्वा वै तथा परिहृतं भवेत्

satyavāgastu sa muniḥ kṛmiko māṃ daśatvayamtakṣako nāma bhūtvā vai tathā parihṛtaṃ bhavet

ते चैनमन्ववर्तन्त मन्त्रिणः कालचोदिताःएवमुक्त्वा स राजेन्द्रो ग्रीवायां संनिवेश्य हकृमिकं प्राहसत्तूर्णं मुमूर्षुर्नष्टचेतनः

te cainamanvavartanta mantriṇaḥ kālacoditāḥevamuktvā sa rājendro grīvāyāṃ saṃniveśya hakṛmikaṃ prāhasattūrṇaṃ mumūrṣurnaṣṭacetanaḥ

हसन्नेव च भोगेन तक्षकेणाभिवेष्टितःतस्मात्फलाद्विनिष्क्रम्य यत्तद्राज्ञे निवेदितम्

hasanneva ca bhogena takṣakeṇābhiveṣṭitaḥtasmātphalādviniṣkramya yattadrājñe niveditam