Parva.Adhyaya 1.48

शौनक उवाच · śaunaka uvāca

सर्पसत्रे तदा राज्ञः पाण्डवेयस्य धीमतःजनमेजयस्य के त्वासन्नृत्विजः परमर्षयः

sarpasatre tadā rājñaḥ pāṇḍaveyasya dhīmataḥjanamejayasya ke tvāsannṛtvijaḥ paramarṣayaḥ

के सदस्या बभूवुश्च सर्पसत्रे सुदारुणेविषादजननेऽत्यर्थं पन्नगानां महाभये

ke sadasyā babhūvuśca sarpasatre sudāruṇeviṣādajanane'tyarthaṃ pannagānāṃ mahābhaye

सर्वं विस्तरतस्तात भवाञ्शंसितुमर्हतिसर्पसत्रविधानज्ञा विज्ञेयास्ते हि सूतज

sarvaṃ vistaratastāta bhavāñśaṃsitumarhatisarpasatravidhānajñā vijñeyāste hi sūtaja

सूत उवाच · sūta uvāca

हन्त ते कथयिष्यामि नामानीह मनीषिणाम्ये ऋत्विजः सदस्याश्च तस्यासन्नृपतेस्तदा

hanta te kathayiṣyāmi nāmānīha manīṣiṇāmye ṛtvijaḥ sadasyāśca tasyāsannṛpatestadā

तत्र होता बभूवाथ ब्राह्मणश्चण्डभार्गवःच्यवनस्यान्वये जातः ख्यातो वेदविदां वरः

tatra hotā babhūvātha brāhmaṇaścaṇḍabhārgavaḥcyavanasyānvaye jātaḥ khyāto vedavidāṃ varaḥ

उद्गाता ब्राह्मणो वृद्धो विद्वान्कौत्सार्यजैमिनिःब्रह्माभवच्छार्ङ्गरवो अध्वर्युर्बोधपिङ्गलः

udgātā brāhmaṇo vṛddho vidvānkautsāryajaiminiḥbrahmābhavacchārṅgaravo adhvaryurbodhapiṅgalaḥ

सदस्यश्चाभवद्व्यासः पुत्रशिष्यसहायवान्उद्दालकः शमठकः श्वेतकेतुश्च पञ्चमः

sadasyaścābhavadvyāsaḥ putraśiṣyasahāyavānuddālakaḥ śamaṭhakaḥ śvetaketuśca pañcamaḥ

असितो देवलश्चैव नारदः पर्वतस्तथाआत्रेयः कुण्डजठरो द्विजः कुटिघटस्तथा

asito devalaścaiva nāradaḥ parvatastathāātreyaḥ kuṇḍajaṭharo dvijaḥ kuṭighaṭastathā

वात्स्यः श्रुतश्रवा वृद्धस्तपःस्वाध्यायशीलवान्कहोडो देवशर्मा च मौद्गल्यः शमसौभरः

vātsyaḥ śrutaśravā vṛddhastapaḥsvādhyāyaśīlavānkahoḍo devaśarmā ca maudgalyaḥ śamasaubharaḥ

एते चान्ये च बहवो ब्राह्मणाः संशितव्रताःसदस्या अभवंस्तत्र सत्रे पारिक्षितस्य ह

ete cānye ca bahavo brāhmaṇāḥ saṃśitavratāḥsadasyā abhavaṃstatra satre pārikṣitasya ha

जुह्वत्स्वृत्विक्ष्वथ तदा सर्पसत्रे महाक्रतौअहयः प्रापतंस्तत्र घोराः प्राणिभयावहाः

juhvatsvṛtvikṣvatha tadā sarpasatre mahākratauahayaḥ prāpataṃstatra ghorāḥ prāṇibhayāvahāḥ

वसामेदोवहाः कुल्या नागानां संप्रवर्तिताःववौ गन्धश्च तुमुलो दह्यतामनिशं तदा

vasāmedovahāḥ kulyā nāgānāṃ saṃpravartitāḥvavau gandhaśca tumulo dahyatāmaniśaṃ tadā

पततां चैव नागानां धिष्ठितानां तथाम्बरेअश्रूयतानिशं शब्दः पच्यतां चाग्निना भृशम्

patatāṃ caiva nāgānāṃ dhiṣṭhitānāṃ tathāmbareaśrūyatāniśaṃ śabdaḥ pacyatāṃ cāgninā bhṛśam

तक्षकस्तु स नागेन्द्रः पुरंदरनिवेशनम्गतः श्रुत्वैव राजानं दीक्षितं जनमेजयम्

takṣakastu sa nāgendraḥ puraṃdaraniveśanamgataḥ śrutvaiva rājānaṃ dīkṣitaṃ janamejayam

ततः सर्वं यथावृत्तमाख्याय भुजगोत्तमःअगच्छच्छरणं भीत आगस्कृत्वा पुरंदरम्

tataḥ sarvaṃ yathāvṛttamākhyāya bhujagottamaḥagacchaccharaṇaṃ bhīta āgaskṛtvā puraṃdaram

तमिन्द्रः प्राह सुप्रीतो न तवास्तीह तक्षकभयं नागेन्द्र तस्माद्वै सर्पसत्रात्कथंचन

tamindraḥ prāha suprīto na tavāstīha takṣakabhayaṃ nāgendra tasmādvai sarpasatrātkathaṃcana

प्रसादितो मया पूर्वं तवार्थाय पितामहःतस्मात्तव भयं नास्ति व्येतु ते मानसो ज्वरः

prasādito mayā pūrvaṃ tavārthāya pitāmahaḥtasmāttava bhayaṃ nāsti vyetu te mānaso jvaraḥ

एवमाश्वासितस्तेन ततः स भुजगोत्तमःउवास भवने तत्र शक्रस्य मुदितः सुखी

evamāśvāsitastena tataḥ sa bhujagottamaḥuvāsa bhavane tatra śakrasya muditaḥ sukhī

अजस्रं निपतत्स्वग्नौ नागेषु भृशदुःखितःअल्पशेषपरीवारो वासुकिः पर्यतप्यत

ajasraṃ nipatatsvagnau nāgeṣu bhṛśaduḥkhitaḥalpaśeṣaparīvāro vāsukiḥ paryatapyata

कश्मलं चाविशद्घोरं वासुकिं पन्नगेश्वरम्स घूर्णमानहृदयो भगिनीमिदमब्रवीत्

kaśmalaṃ cāviśadghoraṃ vāsukiṃ pannageśvaramsa ghūrṇamānahṛdayo bhaginīmidamabravīt

दह्यन्तेऽङ्गानि मे भद्रे दिशो न प्रतिभान्ति चसीदामीव च संमोहाद्घूर्णतीव च मे मनः

dahyante'ṅgāni me bhadre diśo na pratibhānti casīdāmīva ca saṃmohādghūrṇatīva ca me manaḥ

दृष्टिर्भ्रमति मेऽतीव हृदयं दीर्यतीव चपतिष्याम्यवशोऽद्याहं तस्मिन्दीप्ते विभावसौ

dṛṣṭirbhramati me'tīva hṛdayaṃ dīryatīva capatiṣyāmyavaśo'dyāhaṃ tasmindīpte vibhāvasau

पारिक्षितस्य यज्ञोऽसौ वर्ततेऽस्मज्जिघांसयाव्यक्तं मयापि गन्तव्यं पितृराजनिवेशनम्

pārikṣitasya yajño'sau vartate'smajjighāṃsayāvyaktaṃ mayāpi gantavyaṃ pitṛrājaniveśanam

अयं स कालः संप्राप्तो यदर्थमसि मे स्वसःजरत्कारोः पुरा दत्ता सा त्राह्यस्मान्सबान्धवान्

ayaṃ sa kālaḥ saṃprāpto yadarthamasi me svasaḥjaratkāroḥ purā dattā sā trāhyasmānsabāndhavān

आस्तीकः किल यज्ञं तं वर्तन्तं भुजगोत्तमेप्रतिषेत्स्यति मां पूर्वं स्वयमाह पितामहः

āstīkaḥ kila yajñaṃ taṃ vartantaṃ bhujagottamepratiṣetsyati māṃ pūrvaṃ svayamāha pitāmahaḥ

तद्वत्से ब्रूहि वत्सं स्वं कुमारं वृद्धसंमतम्ममाद्य त्वं सभृत्यस्य मोक्षार्थं वेदवित्तमम्

tadvatse brūhi vatsaṃ svaṃ kumāraṃ vṛddhasaṃmatammamādya tvaṃ sabhṛtyasya mokṣārthaṃ vedavittamam