Parva.Adhyaya 1.76

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

अथ दीर्घस्य कालस्य देवयानी नृपोत्तमवनं तदेव निर्याता क्रीडार्थं वरवर्णिनी

atha dīrghasya kālasya devayānī nṛpottamavanaṃ tadeva niryātā krīḍārthaṃ varavarṇinī

तेन दासीसहस्रेण सार्धं शर्मिष्ठया तदातमेव देशं संप्राप्ता यथाकामं चचार साताभिः सखीभिः सहिता सर्वाभिर्मुदिता भृशम्

tena dāsīsahasreṇa sārdhaṃ śarmiṣṭhayā tadātameva deśaṃ saṃprāptā yathākāmaṃ cacāra sātābhiḥ sakhībhiḥ sahitā sarvābhirmuditā bhṛśam

क्रीडन्त्योऽभिरताः सर्वाः पिबन्त्यो मधुमाधवीम्खादन्त्यो विविधान्भक्ष्यान्विदशन्त्यः फलानि च

krīḍantyo'bhiratāḥ sarvāḥ pibantyo madhumādhavīmkhādantyo vividhānbhakṣyānvidaśantyaḥ phalāni ca

पुनश्च नाहुषो राजा मृगलिप्सुर्यदृच्छयातमेव देशं संप्राप्तो जलार्थी श्रमकर्शितः

punaśca nāhuṣo rājā mṛgalipsuryadṛcchayātameva deśaṃ saṃprāpto jalārthī śramakarśitaḥ

ददृशे देवयानीं च शर्मिष्ठां ताश्च योषितःपिबन्तीर्ललमानाश्च दिव्याभरणभूषिताः

dadṛśe devayānīṃ ca śarmiṣṭhāṃ tāśca yoṣitaḥpibantīrlalamānāśca divyābharaṇabhūṣitāḥ

उपविष्टां च ददृशे देवयानीं शुचिस्मिताम्रूपेणाप्रतिमां तासां स्त्रीणां मध्ये वराङ्गनाम्शर्मिष्ठया सेव्यमानां पादसंवाहनादिभिः

upaviṣṭāṃ ca dadṛśe devayānīṃ śucismitāmrūpeṇāpratimāṃ tāsāṃ strīṇāṃ madhye varāṅganāmśarmiṣṭhayā sevyamānāṃ pādasaṃvāhanādibhiḥ

ययातिरुवाचद्वाभ्यां कन्यासहस्राभ्यां द्वे कन्ये परिवारितेगोत्रे च नामनी चैव द्वयोः पृच्छामि वामहम्

yayātiruvācadvābhyāṃ kanyāsahasrābhyāṃ dve kanye parivāritegotre ca nāmanī caiva dvayoḥ pṛcchāmi vāmaham

देवयान्युवाचआख्यास्याम्यहमादत्स्व वचनं मे नराधिपशुक्रो नामासुरगुरुः सुतां जानीहि तस्य माम्

devayānyuvācaākhyāsyāmyahamādatsva vacanaṃ me narādhipaśukro nāmāsuraguruḥ sutāṃ jānīhi tasya mām

इयं च मे सखी दासी यत्राहं तत्र गामिनीदुहिता दानवेन्द्रस्य शर्मिष्ठा वृषपर्वणः

iyaṃ ca me sakhī dāsī yatrāhaṃ tatra gāminīduhitā dānavendrasya śarmiṣṭhā vṛṣaparvaṇaḥ

ययातिरुवाचकथं नु ते सखी दासी कन्येयं वरवर्णिनीअसुरेन्द्रसुता सुभ्रु परं कौतूहलं हि मे

yayātiruvācakathaṃ nu te sakhī dāsī kanyeyaṃ varavarṇinīasurendrasutā subhru paraṃ kautūhalaṃ hi me

देवयान्युवाचसर्व एव नरव्याघ्र विधानमनुवर्ततेविधानविहितं मत्वा मा विचित्राः कथाः कृथाः

devayānyuvācasarva eva naravyāghra vidhānamanuvartatevidhānavihitaṃ matvā mā vicitrāḥ kathāḥ kṛthāḥ

राजवद्रूपवेषौ ते ब्राह्मीं वाचं बिभर्षि चकिंनामा त्वं कुतश्चासि कस्य पुत्रश्च शंस मे

rājavadrūpaveṣau te brāhmīṃ vācaṃ bibharṣi cakiṃnāmā tvaṃ kutaścāsi kasya putraśca śaṃsa me

ययातिरुवाचब्रह्मचर्येण कृत्स्नो मे वेदः श्रुतिपथं गतःराजाहं राजपुत्रश्च ययातिरिति विश्रुतः

yayātiruvācabrahmacaryeṇa kṛtsno me vedaḥ śrutipathaṃ gataḥrājāhaṃ rājaputraśca yayātiriti viśrutaḥ

देवयान्युवाचकेनास्यर्थेन नृपते इमं देशमुपागतःजिघृक्षुर्वारिजं किंचिदथ वा मृगलिप्सया

devayānyuvācakenāsyarthena nṛpate imaṃ deśamupāgataḥjighṛkṣurvārijaṃ kiṃcidatha vā mṛgalipsayā

ययातिरुवाचमृगलिप्सुरहं भद्रे पानीयार्थमुपागतःबहु चाप्यनुयुक्तोऽस्मि तन्मानुज्ञातुमर्हसि

yayātiruvācamṛgalipsurahaṃ bhadre pānīyārthamupāgataḥbahu cāpyanuyukto'smi tanmānujñātumarhasi

देवयान्युवाचद्वाभ्यां कन्यासहस्राभ्यां दास्या शर्मिष्ठया सहत्वदधीनास्मि भद्रं ते सखा भर्ता च मे भव

devayānyuvācadvābhyāṃ kanyāsahasrābhyāṃ dāsyā śarmiṣṭhayā sahatvadadhīnāsmi bhadraṃ te sakhā bhartā ca me bhava

ययातिरुवाचविद्ध्यौशनसि भद्रं ते न त्वामर्होऽस्मि भामिनिअविवाह्या हि राजानो देवयानि पितुस्तव

yayātiruvācaviddhyauśanasi bhadraṃ te na tvāmarho'smi bhāminiavivāhyā hi rājāno devayāni pitustava

देवयान्युवाचसंसृष्टं ब्रह्मणा क्षत्रं क्षत्रं च ब्रह्मसंहितम्ऋषिश्च ऋषिपुत्रश्च नाहुषाङ्ग वहस्व माम्

devayānyuvācasaṃsṛṣṭaṃ brahmaṇā kṣatraṃ kṣatraṃ ca brahmasaṃhitamṛṣiśca ṛṣiputraśca nāhuṣāṅga vahasva mām

ययातिरुवाचएकदेहोद्भवा वर्णाश्चत्वारोऽपि वराङ्गनेपृथग्धर्माः पृथक्शौचास्तेषां तु ब्राह्मणो वरः

yayātiruvācaekadehodbhavā varṇāścatvāro'pi varāṅganepṛthagdharmāḥ pṛthakśaucāsteṣāṃ tu brāhmaṇo varaḥ

देवयान्युवाचपाणिधर्मो नाहुषायं न पुम्भिः सेवितः पुरातं मे त्वमग्रहीरग्रे वृणोमि त्वामहं ततः

devayānyuvācapāṇidharmo nāhuṣāyaṃ na pumbhiḥ sevitaḥ purātaṃ me tvamagrahīragre vṛṇomi tvāmahaṃ tataḥ

कथं नु मे मनस्विन्याः पाणिमन्यः पुमान्स्पृशेत्गृहीतमृषिपुत्रेण स्वयं वाप्यृषिणा त्वया

kathaṃ nu me manasvinyāḥ pāṇimanyaḥ pumānspṛśetgṛhītamṛṣiputreṇa svayaṃ vāpyṛṣiṇā tvayā

ययातिरुवाचक्रुद्धादाशीविषात्सर्पाज्ज्वलनात्सर्वतोमुखात्दुराधर्षतरो विप्रः पुरुषेण विजानता

yayātiruvācakruddhādāśīviṣātsarpājjvalanātsarvatomukhātdurādharṣataro vipraḥ puruṣeṇa vijānatā

देवयान्युवाचकथमाशीविषात्सर्पाज्ज्वलनात्सर्वतोमुखात्दुराधर्षतरो विप्र इत्यात्थ पुरुषर्षभ

devayānyuvācakathamāśīviṣātsarpājjvalanātsarvatomukhātdurādharṣataro vipra ityāttha puruṣarṣabha

ययातिरुवाचएकमाशीविषो हन्ति शस्त्रेणैकश्च वध्यतेहन्ति विप्रः सराष्ट्राणि पुराण्यपि हि कोपितः

yayātiruvācaekamāśīviṣo hanti śastreṇaikaśca vadhyatehanti vipraḥ sarāṣṭrāṇi purāṇyapi hi kopitaḥ

दुराधर्षतरो विप्रस्तस्माद्भीरु मतो ममअतोऽदत्तां च पित्रा त्वां भद्रे न विवहाम्यहम्

durādharṣataro viprastasmādbhīru mato mamaato'dattāṃ ca pitrā tvāṃ bhadre na vivahāmyaham

देवयान्युवाचदत्तां वहस्व पित्रा मां त्वं हि राजन्वृतो मयाअयाचतो भयं नास्ति दत्तां च प्रतिगृह्णतः

devayānyuvācadattāṃ vahasva pitrā māṃ tvaṃ hi rājanvṛto mayāayācato bhayaṃ nāsti dattāṃ ca pratigṛhṇataḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

त्वरितं देवयान्याथ प्रेषितं पितुरात्मनःश्रुत्वैव च स राजानं दर्शयामास भार्गवः

tvaritaṃ devayānyātha preṣitaṃ piturātmanaḥśrutvaiva ca sa rājānaṃ darśayāmāsa bhārgavaḥ

दृष्ट्वैव चागतं शुक्रं ययातिः पृथिवीपतिःववन्दे ब्राह्मणं काव्यं प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः

dṛṣṭvaiva cāgataṃ śukraṃ yayātiḥ pṛthivīpatiḥvavande brāhmaṇaṃ kāvyaṃ prāñjaliḥ praṇataḥ sthitaḥ

देवयान्युवाचराजायं नाहुषस्तात दुर्गे मे पाणिमग्रहीत्नमस्ते देहि मामस्मै नान्यं लोके पतिं वृणे

devayānyuvācarājāyaṃ nāhuṣastāta durge me pāṇimagrahītnamaste dehi māmasmai nānyaṃ loke patiṃ vṛṇe

शुक्र उवाच · śukra uvāca

वृतोऽनया पतिर्वीर सुतया त्वं ममेष्टयागृहाणेमां मया दत्तां महिषीं नहुषात्मज

vṛto'nayā patirvīra sutayā tvaṃ mameṣṭayāgṛhāṇemāṃ mayā dattāṃ mahiṣīṃ nahuṣātmaja

ययातिरुवाचअधर्मो न स्पृशेदेवं महान्मामिह भार्गववर्णसंकरजो ब्रह्मन्निति त्वां प्रवृणोम्यहम्

yayātiruvācaadharmo na spṛśedevaṃ mahānmāmiha bhārgavavarṇasaṃkarajo brahmanniti tvāṃ pravṛṇomyaham

शुक्र उवाच · śukra uvāca

अधर्मात्त्वां विमुञ्चामि वरयस्व यथेप्षितम्अस्मिन्विवाहे मा ग्लासीरहं पापं नुदामि ते

adharmāttvāṃ vimuñcāmi varayasva yathepṣitamasminvivāhe mā glāsīrahaṃ pāpaṃ nudāmi te

वहस्व भार्यां धर्मेण देवयानीं सुमध्यमाम्अनया सह संप्रीतिमतुलां समवाप्स्यसि

vahasva bhāryāṃ dharmeṇa devayānīṃ sumadhyamāmanayā saha saṃprītimatulāṃ samavāpsyasi

इयं चापि कुमारी ते शर्मिष्ठा वार्षपर्वणीसंपूज्या सततं राजन्मा चैनां शयने ह्वयेः

iyaṃ cāpi kumārī te śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇīsaṃpūjyā satataṃ rājanmā caināṃ śayane hvayeḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवमुक्तो ययातिस्तु शुक्रं कृत्वा प्रदक्षिणम्जगाम स्वपुरं हृष्टो अनुज्ञातो महात्मना

evamukto yayātistu śukraṃ kṛtvā pradakṣiṇamjagāma svapuraṃ hṛṣṭo anujñāto mahātmanā