Parva.Adhyaya 1.93

शंतनुरुवाचआपवो नाम को न्वेष वसूनां किं च दुष्कृतम्यस्याभिशापात्ते सर्वे मानुषीं तनुमागताः

śaṃtanuruvācaāpavo nāma ko nveṣa vasūnāṃ kiṃ ca duṣkṛtamyasyābhiśāpātte sarve mānuṣīṃ tanumāgatāḥ

अनेन च कुमारेण गङ्गादत्तेन किं कृतम्यस्य चैव कृतेनायं मानुषेषु निवत्स्यति

anena ca kumāreṇa gaṅgādattena kiṃ kṛtamyasya caiva kṛtenāyaṃ mānuṣeṣu nivatsyati

ईशानाः सर्वलोकस्य वसवस्ते च वै कथम्मानुषेषूदपद्यन्त तन्ममाचक्ष्व जाह्नवि

īśānāḥ sarvalokasya vasavaste ca vai kathammānuṣeṣūdapadyanta tanmamācakṣva jāhnavi

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

सैवमुक्ता ततो गङ्गा राजानमिदमब्रवीत्भर्तारं जाह्नवी देवी शंतनुं पुरुषर्षभम्

saivamuktā tato gaṅgā rājānamidamabravītbhartāraṃ jāhnavī devī śaṃtanuṃ puruṣarṣabham

यं लेभे वरुणः पुत्रं पुरा भरतसत्तमवसिष्ठो नाम स मुनिः ख्यात आपव इत्युत

yaṃ lebhe varuṇaḥ putraṃ purā bharatasattamavasiṣṭho nāma sa muniḥ khyāta āpava ityuta

तस्याश्रमपदं पुण्यं मृगपक्षिगणान्वितम्मेरोः पार्श्वे नगेन्द्रस्य सर्वर्तुकुसुमावृतम्

tasyāśramapadaṃ puṇyaṃ mṛgapakṣigaṇānvitammeroḥ pārśve nagendrasya sarvartukusumāvṛtam

स वारुणिस्तपस्तेपे तस्मिन्भरतसत्तमवने पुण्यकृतां श्रेष्ठः स्वादुमूलफलोदके

sa vāruṇistapastepe tasminbharatasattamavane puṇyakṛtāṃ śreṣṭhaḥ svādumūlaphalodake

दक्षस्य दुहिता या तु सुरभीत्यतिगर्वितागां प्रजाता तु सा देवी कश्यपाद्भरतर्षभ

dakṣasya duhitā yā tu surabhītyatigarvitāgāṃ prajātā tu sā devī kaśyapādbharatarṣabha

अनुग्रहार्थं जगतः सर्वकामदुघां वराम्तां लेभे गां तु धर्मात्मा होमधेनुं स वारुणिः

anugrahārthaṃ jagataḥ sarvakāmadughāṃ varāmtāṃ lebhe gāṃ tu dharmātmā homadhenuṃ sa vāruṇiḥ

सा तस्मिंस्तापसारण्ये वसन्ती मुनिसेवितेचचार रम्ये धर्म्ये च गौरपेतभया तदा

sā tasmiṃstāpasāraṇye vasantī munisevitecacāra ramye dharmye ca gaurapetabhayā tadā

अथ तद्वनमाजग्मुः कदाचिद्भरतर्षभपृथ्वाद्या वसवः सर्वे देवदेवर्षिसेवितम्

atha tadvanamājagmuḥ kadācidbharatarṣabhapṛthvādyā vasavaḥ sarve devadevarṣisevitam

ते सदारा वनं तच्च व्यचरन्त समन्ततःरेमिरे रमणीयेषु पर्वतेषु वनेषु च

te sadārā vanaṃ tacca vyacaranta samantataḥremire ramaṇīyeṣu parvateṣu vaneṣu ca

तत्रैकस्य तु भार्या वै वसोर्वासवविक्रमसा चरन्ती वने तस्मिन्गां ददर्श सुमध्यमाया सा वसिष्ठस्य मुनेः सर्वकामधुगुत्तमा

tatraikasya tu bhāryā vai vasorvāsavavikramasā carantī vane tasmingāṃ dadarśa sumadhyamāyā sā vasiṣṭhasya muneḥ sarvakāmadhuguttamā

सा विस्मयसमाविष्टा शीलद्रविणसंपदादिवे वै दर्शयामास तां गां गोवृषभेक्षण

sā vismayasamāviṣṭā śīladraviṇasaṃpadādive vai darśayāmāsa tāṃ gāṃ govṛṣabhekṣaṇa

स्वापीनां च सुदोग्ध्रीं च सुवालधिमुखां शुभाम्उपपन्नां गुणैः सर्वैः शीलेनानुत्तमेन च

svāpīnāṃ ca sudogdhrīṃ ca suvāladhimukhāṃ śubhāmupapannāṃ guṇaiḥ sarvaiḥ śīlenānuttamena ca

एवंगुणसमायुक्तां वसवे वसुनन्दिनीदर्शयामास राजेन्द्र पुरा पौरवनन्दन

evaṃguṇasamāyuktāṃ vasave vasunandinīdarśayāmāsa rājendra purā pauravanandana

द्यौस्तदा तां तु दृष्ट्वैव गां गजेन्द्रेन्द्रविक्रमउवाच राजंस्तां देवीं तस्या रूपगुणान्वदन्

dyaustadā tāṃ tu dṛṣṭvaiva gāṃ gajendrendravikramauvāca rājaṃstāṃ devīṃ tasyā rūpaguṇānvadan

एषा गौरुत्तमा देवि वारुणेरसितेक्षणेऋषेस्तस्य वरारोहे यस्येदं वनमुत्तमम्

eṣā gauruttamā devi vāruṇerasitekṣaṇeṛṣestasya varārohe yasyedaṃ vanamuttamam

अस्याः क्षीरं पिबेन्मर्त्यः स्वादु यो वै सुमध्यमेदश वर्षसहस्राणि स जीवेत्स्थिरयौवनः

asyāḥ kṣīraṃ pibenmartyaḥ svādu yo vai sumadhyamedaśa varṣasahasrāṇi sa jīvetsthirayauvanaḥ

एतच्छ्रुत्वा तु सा देवी नृपोत्तम सुमध्यमातमुवाचानवद्याङ्गी भर्तारं दीप्ततेजसम्

etacchrutvā tu sā devī nṛpottama sumadhyamātamuvācānavadyāṅgī bhartāraṃ dīptatejasam

अस्ति मे मानुषे लोके नरदेवात्मजा सखीनाम्ना जिनवती नाम रूपयौवनशालिनी

asti me mānuṣe loke naradevātmajā sakhīnāmnā jinavatī nāma rūpayauvanaśālinī

उशीनरस्य राजर्षेः सत्यसंधस्य धीमतःदुहिता प्रथिता लोके मानुषे रूपसंपदा

uśīnarasya rājarṣeḥ satyasaṃdhasya dhīmataḥduhitā prathitā loke mānuṣe rūpasaṃpadā

तस्या हेतोर्महाभाग सवत्सां गां ममेप्सिताम्आनयस्वामरश्रेष्ठ त्वरितं पुण्यवर्धन

tasyā hetormahābhāga savatsāṃ gāṃ mamepsitāmānayasvāmaraśreṣṭha tvaritaṃ puṇyavardhana

यावदस्याः पयः पीत्वा सा सखी मम मानदमानुषेषु भवत्वेका जरारोगविवर्जिता

yāvadasyāḥ payaḥ pītvā sā sakhī mama mānadamānuṣeṣu bhavatvekā jarārogavivarjitā

एतन्मम महाभाग कर्तुमर्हस्यनिन्दितप्रियं प्रियतरं ह्यस्मान्नास्ति मेऽन्यत्कथंचन

etanmama mahābhāga kartumarhasyaninditapriyaṃ priyataraṃ hyasmānnāsti me'nyatkathaṃcana

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्या देव्याः प्रियचिकीर्षयापृथ्वाद्यैर्भ्रातृभिः सार्धं द्यौस्तदा तां जहार गाम्

etacchrutvā vacastasyā devyāḥ priyacikīrṣayāpṛthvādyairbhrātṛbhiḥ sārdhaṃ dyaustadā tāṃ jahāra gām

तया कमलपत्राक्ष्या नियुक्तो द्यौस्तदा नृपऋषेस्तस्य तपस्तीव्रं न शशाक निरीक्षितुम्हृता गौः सा तदा तेन प्रपातस्तु न तर्कितः

tayā kamalapatrākṣyā niyukto dyaustadā nṛpaṛṣestasya tapastīvraṃ na śaśāka nirīkṣitumhṛtā gauḥ sā tadā tena prapātastu na tarkitaḥ

अथाश्रमपदं प्राप्तः फलान्यादाय वारुणिःन चापश्यत गां तत्र सवत्सां काननोत्तमे

athāśramapadaṃ prāptaḥ phalānyādāya vāruṇiḥna cāpaśyata gāṃ tatra savatsāṃ kānanottame

ततः स मृगयामास वने तस्मिंस्तपोधनःनाध्यगच्छच्च मृगयंस्तां गां मुनिरुदारधीः

tataḥ sa mṛgayāmāsa vane tasmiṃstapodhanaḥnādhyagacchacca mṛgayaṃstāṃ gāṃ munirudāradhīḥ

ज्ञात्वा तथापनीतां तां वसुभिर्दिव्यदर्शनःययौ क्रोधवशं सद्यः शशाप च वसूंस्तदा

jñātvā tathāpanītāṃ tāṃ vasubhirdivyadarśanaḥyayau krodhavaśaṃ sadyaḥ śaśāpa ca vasūṃstadā

यस्मान्मे वसवो जह्रुर्गां वै दोग्ध्रीं सुवालधिम्तस्मात्सर्वे जनिष्यन्ति मानुषेषु न संशयः

yasmānme vasavo jahrurgāṃ vai dogdhrīṃ suvāladhimtasmātsarve janiṣyanti mānuṣeṣu na saṃśayaḥ

एवं शशाप भगवान्वसूंस्तान्मुनिसत्तमःवशं कोपस्य संप्राप्त आपवो भरतर्षभ

evaṃ śaśāpa bhagavānvasūṃstānmunisattamaḥvaśaṃ kopasya saṃprāpta āpavo bharatarṣabha

शप्त्वा च तान्महाभागस्तपस्येव मनो दधेएवं स शप्तवान्राजन्वसूनष्टौ तपोधनःमहाप्रभावो ब्रह्मर्षिर्देवान्रोषसमन्वितः

śaptvā ca tānmahābhāgastapasyeva mano dadheevaṃ sa śaptavānrājanvasūnaṣṭau tapodhanaḥmahāprabhāvo brahmarṣirdevānroṣasamanvitaḥ

अथाश्रमपदं प्राप्य तं स्म भूयो महात्मनःशप्ताः स्म इति जानन्त ऋषिं तमुपचक्रमुः

athāśramapadaṃ prāpya taṃ sma bhūyo mahātmanaḥśaptāḥ sma iti jānanta ṛṣiṃ tamupacakramuḥ

प्रसादयन्तस्तमृषिं वसवः पार्थिवर्षभन लेभिरे च तस्मात्ते प्रसादमृषिसत्तमात्आपवात्पुरुषव्याघ्र सर्वधर्मविशारदात्

prasādayantastamṛṣiṃ vasavaḥ pārthivarṣabhana lebhire ca tasmātte prasādamṛṣisattamātāpavātpuruṣavyāghra sarvadharmaviśāradāt

उवाच च स धर्मात्मा सप्त यूयं धरादयःअनु संवत्सराच्छापमोक्षं वै समवाप्स्यथ

uvāca ca sa dharmātmā sapta yūyaṃ dharādayaḥanu saṃvatsarācchāpamokṣaṃ vai samavāpsyatha

अयं तु यत्कृते यूयं मया शप्ताः स वत्स्यतिद्यौस्तदा मानुषे लोके दीर्घकालं स्वकर्मणा

ayaṃ tu yatkṛte yūyaṃ mayā śaptāḥ sa vatsyatidyaustadā mānuṣe loke dīrghakālaṃ svakarmaṇā

नानृतं तच्चिकीर्षामि युष्मान्क्रुद्धो यदब्रुवम्न प्रजास्यति चाप्येष मानुषेषु महामनाः

nānṛtaṃ taccikīrṣāmi yuṣmānkruddho yadabruvamna prajāsyati cāpyeṣa mānuṣeṣu mahāmanāḥ

भविष्यति च धर्मात्मा सर्वशास्त्रविशारदःपितुः प्रियहिते युक्तः स्त्रीभोगान्वर्जयिष्यतिएवमुक्त्वा वसून्सर्वाञ्जगाम भगवानृषिः

bhaviṣyati ca dharmātmā sarvaśāstraviśāradaḥpituḥ priyahite yuktaḥ strībhogānvarjayiṣyatievamuktvā vasūnsarvāñjagāma bhagavānṛṣiḥ

ततो मामुपजग्मुस्ते समस्ता वसवस्तदाअयाचन्त च मां राजन्वरं स च मया कृतःजाताञ्जातान्प्रक्षिपास्मान्स्वयं गङ्गे त्वमम्भसि

tato māmupajagmuste samastā vasavastadāayācanta ca māṃ rājanvaraṃ sa ca mayā kṛtaḥjātāñjātānprakṣipāsmānsvayaṃ gaṅge tvamambhasi

एवं तेषामहं सम्यक्शप्तानां राजसत्तममोक्षार्थं मानुषाल्लोकाद्यथावत्कृतवत्यहम्

evaṃ teṣāmahaṃ samyakśaptānāṃ rājasattamamokṣārthaṃ mānuṣāllokādyathāvatkṛtavatyaham

अयं शापादृषेस्तस्य एक एव नृपोत्तमद्यौ राजन्मानुषे लोके चिरं वत्स्यति भारत

ayaṃ śāpādṛṣestasya eka eva nṛpottamadyau rājanmānuṣe loke ciraṃ vatsyati bhārata

एतदाख्याय सा देवी तत्रैवान्तरधीयतआदाय च कुमारं तं जगामाथ यथेप्सितम्

etadākhyāya sā devī tatraivāntaradhīyataādāya ca kumāraṃ taṃ jagāmātha yathepsitam

स तु देवव्रतो नाम गाङ्गेय इति चाभवत्द्विनामा शंतनोः पुत्रः शंतनोरधिको गुणैः

sa tu devavrato nāma gāṅgeya iti cābhavatdvināmā śaṃtanoḥ putraḥ śaṃtanoradhiko guṇaiḥ

शंतनुश्चापि शोकार्तो जगाम स्वपुरं ततःतस्याहं कीर्तयिष्यामि शंतनोरमितान्गुणान्

śaṃtanuścāpi śokārto jagāma svapuraṃ tataḥtasyāhaṃ kīrtayiṣyāmi śaṃtanoramitānguṇān

महाभाग्यं च नृपतेर्भारतस्य यशस्विनःयस्येतिहासो द्युतिमान्महाभारतमुच्यते

mahābhāgyaṃ ca nṛpaterbhāratasya yaśasvinaḥyasyetihāso dyutimānmahābhāratamucyate