Parva.Adhyaya 10.5

कृप उवाच · kṛpa uvāca

शुश्रूषुरपि दुर्मेधाः पुरुषोऽनियतेन्द्रियःनालं वेदयितुं कृत्स्नौ धर्मार्थाविति मे मतिः

śuśrūṣurapi durmedhāḥ puruṣo'niyatendriyaḥnālaṃ vedayituṃ kṛtsnau dharmārthāviti me matiḥ

तथैव तावन्मेधावी विनयं यो न शिक्षतिन च किंचन जानाति सोऽपि धर्मार्थनिश्चयम्

tathaiva tāvanmedhāvī vinayaṃ yo na śikṣatina ca kiṃcana jānāti so'pi dharmārthaniścayam

शुश्रूषुस्त्वेव मेधावी पुरुषो नियतेन्द्रियःजानीयादागमान्सर्वान्ग्राह्यं च न विरोधयेत्

śuśrūṣustveva medhāvī puruṣo niyatendriyaḥjānīyādāgamānsarvāngrāhyaṃ ca na virodhayet

अनेयस्त्ववमानी यो दुरात्मा पापपूरुषःदिष्टमुत्सृज्य कल्याणं करोति बहुपापकम्

aneyastvavamānī yo durātmā pāpapūruṣaḥdiṣṭamutsṛjya kalyāṇaṃ karoti bahupāpakam

नाथवन्तं तु सुहृदः प्रतिषेधन्ति पातकात्निवर्तते तु लक्ष्मीवान्नालक्ष्मीवान्निवर्तते

nāthavantaṃ tu suhṛdaḥ pratiṣedhanti pātakātnivartate tu lakṣmīvānnālakṣmīvānnivartate

यथा ह्युच्चावचैर्वाक्यैः क्षिप्तचित्तो नियम्यतेतथैव सुहृदा शक्यो नशक्यस्त्ववसीदति

yathā hyuccāvacairvākyaiḥ kṣiptacitto niyamyatetathaiva suhṛdā śakyo naśakyastvavasīdati

तथैव सुहृदं प्राज्ञं कुर्वाणं कर्म पापकम्प्राज्ञाः संप्रतिषेधन्ते यथाशक्ति पुनः पुनः

tathaiva suhṛdaṃ prājñaṃ kurvāṇaṃ karma pāpakamprājñāḥ saṃpratiṣedhante yathāśakti punaḥ punaḥ

स कल्याणे मतिं कृत्वा नियम्यात्मानमात्मनाकुरु मे वचनं तात येन पश्चान्न तप्यसे

sa kalyāṇe matiṃ kṛtvā niyamyātmānamātmanākuru me vacanaṃ tāta yena paścānna tapyase

न वधः पूज्यते लोके सुप्तानामिह धर्मतःतथैव न्यस्तशस्त्राणां विमुक्तरथवाजिनाम्

na vadhaḥ pūjyate loke suptānāmiha dharmataḥtathaiva nyastaśastrāṇāṃ vimuktarathavājinām

ये च ब्रूयुस्तवास्मीति ये च स्युः शरणागताःविमुक्तमूर्धजा ये च ये चापि हतवाहनाः

ye ca brūyustavāsmīti ye ca syuḥ śaraṇāgatāḥvimuktamūrdhajā ye ca ye cāpi hatavāhanāḥ

अद्य स्वप्स्यन्ति पाञ्चाला विमुक्तकवचा विभोविश्वस्ता रजनीं सर्वे प्रेता इव विचेतसः

adya svapsyanti pāñcālā vimuktakavacā vibhoviśvastā rajanīṃ sarve pretā iva vicetasaḥ

यस्तेषां तदवस्थानां द्रुह्येत पुरुषोऽनृजुःव्यक्तं स नरके मज्जेदगाधे विपुलेऽप्लवे

yasteṣāṃ tadavasthānāṃ druhyeta puruṣo'nṛjuḥvyaktaṃ sa narake majjedagādhe vipule'plave

सर्वास्त्रविदुषां लोके श्रेष्ठस्त्वमसि विश्रुतःन च ते जातु लोकेऽस्मिन्सुसूक्ष्ममपि किल्बिषम्

sarvāstraviduṣāṃ loke śreṣṭhastvamasi viśrutaḥna ca te jātu loke'sminsusūkṣmamapi kilbiṣam

त्वं पुनः सूर्यसंकाशः श्वोभूत उदिते रवौप्रकाशे सर्वभूतानां विजेता युधि शात्रवान्

tvaṃ punaḥ sūryasaṃkāśaḥ śvobhūta udite ravauprakāśe sarvabhūtānāṃ vijetā yudhi śātravān

असंभावितरूपं हि त्वयि कर्म विगर्हितम्शुक्ले रक्तमिव न्यस्तं भवेदिति मतिर्मम

asaṃbhāvitarūpaṃ hi tvayi karma vigarhitamśukle raktamiva nyastaṃ bhavediti matirmama

अश्वत्थामोवाचएवमेतद्यथात्थ त्वमनुशास्मीह मातुलतैस्तु पूर्वमयं सेतुः शतधा विदलीकृतः

aśvatthāmovācaevametadyathāttha tvamanuśāsmīha mātulataistu pūrvamayaṃ setuḥ śatadhā vidalīkṛtaḥ

प्रत्यक्षं भूमिपालानां भवतां चापि संनिधौन्यस्तशस्त्रो मम पिता धृष्टद्युम्नेन पातितः

pratyakṣaṃ bhūmipālānāṃ bhavatāṃ cāpi saṃnidhaunyastaśastro mama pitā dhṛṣṭadyumnena pātitaḥ

कर्णश्च पतिते चक्रे रथस्य रथिनां वरःउत्तमे व्यसने सन्नो हतो गाण्डीवधन्वना

karṇaśca patite cakre rathasya rathināṃ varaḥuttame vyasane sanno hato gāṇḍīvadhanvanā

तथा शांतनवो भीष्मो न्यस्तशस्त्रो निरायुधःशिखण्डिनं पुरस्कृत्य हतो गाण्डीवधन्वना

tathā śāṃtanavo bhīṣmo nyastaśastro nirāyudhaḥśikhaṇḍinaṃ puraskṛtya hato gāṇḍīvadhanvanā

भूरिश्रवा महेष्वासस्तथा प्रायगतो रणेक्रोशतां भूमिपालानां युयुधानेन पातितः

bhūriśravā maheṣvāsastathā prāyagato raṇekrośatāṃ bhūmipālānāṃ yuyudhānena pātitaḥ

दुर्योधनश्च भीमेन समेत्य गदया मृधेपश्यतां भूमिपालानामधर्मेण निपातितः

duryodhanaśca bhīmena sametya gadayā mṛdhepaśyatāṃ bhūmipālānāmadharmeṇa nipātitaḥ

एकाकी बहुभिस्तत्र परिवार्य महारथैःअधर्मेण नरव्याघ्रो भीमसेनेन पातितः

ekākī bahubhistatra parivārya mahārathaiḥadharmeṇa naravyāghro bhīmasenena pātitaḥ

विलापो भग्नसक्थस्य यो मे राज्ञः परिश्रुतःवार्त्तिकानां कथयतां स मे मर्माणि कृन्तति

vilāpo bhagnasakthasya yo me rājñaḥ pariśrutaḥvārttikānāṃ kathayatāṃ sa me marmāṇi kṛntati

एवमधार्मिकाः पापाः पाञ्चाला भिन्नसेतवःतानेवं भिन्नमर्यादान्किं भवान्न विगर्हति

evamadhārmikāḥ pāpāḥ pāñcālā bhinnasetavaḥtānevaṃ bhinnamaryādānkiṃ bhavānna vigarhati

पितृहन्तॄनहं हत्वा पाञ्चालान्निशि सौप्तिकेकामं कीटः पतंगो वा जन्म प्राप्य भवामि वै

pitṛhantṝnahaṃ hatvā pāñcālānniśi sauptikekāmaṃ kīṭaḥ pataṃgo vā janma prāpya bhavāmi vai

त्वरे चाहमनेनाद्य यदिदं मे चिकीर्षितम्तस्य मे त्वरमाणस्य कुतो निद्रा कुतः सुखम्

tvare cāhamanenādya yadidaṃ me cikīrṣitamtasya me tvaramāṇasya kuto nidrā kutaḥ sukham

न स जातः पुमाँल्लोके कश्चिन्न च भविष्यतियो मे व्यावर्तयेदेतां वधे तेषां कृतां मतिम्

na sa jātaḥ pumām̐lloke kaścinna ca bhaviṣyatiyo me vyāvartayedetāṃ vadhe teṣāṃ kṛtāṃ matim

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

एवमुक्त्वा महाराज द्रोणपुत्रः प्रतापवान्एकान्ते योजयित्वाश्वान्प्रायादभिमुखः परान्

evamuktvā mahārāja droṇaputraḥ pratāpavānekānte yojayitvāśvānprāyādabhimukhaḥ parān

तमब्रूतां महात्मानौ भोजशारद्वतावुभौकिमयं स्यन्दनो युक्तः किं च कार्यं चिकीर्षितम्

tamabrūtāṃ mahātmānau bhojaśāradvatāvubhaukimayaṃ syandano yuktaḥ kiṃ ca kāryaṃ cikīrṣitam

एकसार्थं प्रयातौ स्वस्त्वया सह नरर्षभसमदुःखसुखौ चैव नावां शङ्कितुमर्हसि

ekasārthaṃ prayātau svastvayā saha nararṣabhasamaduḥkhasukhau caiva nāvāṃ śaṅkitumarhasi

अश्वत्थामा तु संक्रुद्धः पितुर्वधमनुस्मरन्ताभ्यां तथ्यं तदाचख्यौ यदस्यात्मचिकीर्षितम्

aśvatthāmā tu saṃkruddhaḥ piturvadhamanusmarantābhyāṃ tathyaṃ tadācakhyau yadasyātmacikīrṣitam

हत्वा शतसहस्राणि योधानां निशितैः शरैःन्यस्तशस्त्रो मम पिता धृष्टद्युम्नेन पातितः

hatvā śatasahasrāṇi yodhānāṃ niśitaiḥ śaraiḥnyastaśastro mama pitā dhṛṣṭadyumnena pātitaḥ

तं तथैव हनिष्यामि न्यस्तवर्माणमद्य वैपुत्रं पाञ्चालराजस्य पापं पापेन कर्मणा

taṃ tathaiva haniṣyāmi nyastavarmāṇamadya vaiputraṃ pāñcālarājasya pāpaṃ pāpena karmaṇā

कथं च निहतः पापः पाञ्चालः पशुवन्मयाशस्त्राहवजितां लोकान्प्राप्नुयादिति मे मतिः

kathaṃ ca nihataḥ pāpaḥ pāñcālaḥ paśuvanmayāśastrāhavajitāṃ lokānprāpnuyāditi me matiḥ

क्षिप्रं संनद्धकवचौ सखड्गावात्तकार्मुकौसमास्थाय प्रतीक्षेतां रथवर्यौ परंतपौ

kṣipraṃ saṃnaddhakavacau sakhaḍgāvāttakārmukausamāsthāya pratīkṣetāṃ rathavaryau paraṃtapau

इत्युक्त्वा रथमास्थाय प्रायादभिमुखः परान्तमन्वगात्कृपो राजन्कृतवर्मा च सात्वतः

ityuktvā rathamāsthāya prāyādabhimukhaḥ parāntamanvagātkṛpo rājankṛtavarmā ca sātvataḥ

ते प्रयाता व्यरोचन्त परानभिमुखास्त्रयःहूयमाना यथा यज्ञे समिद्धा हव्यवाहनाः

te prayātā vyarocanta parānabhimukhāstrayaḥhūyamānā yathā yajñe samiddhā havyavāhanāḥ

ययुश्च शिबिरं तेषां संप्रसुप्तजनं विभोद्वारदेशं तु संप्राप्य द्रौणिस्तस्थौ रथोत्तमे

yayuśca śibiraṃ teṣāṃ saṃprasuptajanaṃ vibhodvāradeśaṃ tu saṃprāpya drauṇistasthau rathottame