Parva.Adhyaya 12.1

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

कृतोदकास्ते सुहृदां सर्वेषां पाण्डुनन्दनाःविदुरो धृतराष्ट्रश्च सर्वाश्च भरतस्त्रियः

kṛtodakāste suhṛdāṃ sarveṣāṃ pāṇḍunandanāḥviduro dhṛtarāṣṭraśca sarvāśca bharatastriyaḥ

तत्र ते सुमहात्मानो न्यवसन्कुरुनन्दनाःशौचं निवर्तयिष्यन्तो मासमेकं बहिः पुरात्

tatra te sumahātmāno nyavasankurunandanāḥśaucaṃ nivartayiṣyanto māsamekaṃ bahiḥ purāt

कृतोदकं तु राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम्अभिजग्मुर्महात्मानः सिद्धा ब्रह्मर्षिसत्तमाः

kṛtodakaṃ tu rājānaṃ dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiramabhijagmurmahātmānaḥ siddhā brahmarṣisattamāḥ

द्वैपायनो नारदश्च देवलश्च महानृषिःदेवस्थानश्च कण्वश्च तेषां शिष्याश्च सत्तमाः

dvaipāyano nāradaśca devalaśca mahānṛṣiḥdevasthānaśca kaṇvaśca teṣāṃ śiṣyāśca sattamāḥ

अन्ये च वेदविद्वांसः कृतप्रज्ञा द्विजातयःगृहस्थाः स्नातकाः सर्वे ददृशुः कुरुसत्तमम्

anye ca vedavidvāṃsaḥ kṛtaprajñā dvijātayaḥgṛhasthāḥ snātakāḥ sarve dadṛśuḥ kurusattamam

अभिगम्य महात्मानः पूजिताश्च यथाविधिआसनेषु महार्हेषु विविशुस्ते महर्षयः

abhigamya mahātmānaḥ pūjitāśca yathāvidhiāsaneṣu mahārheṣu viviśuste maharṣayaḥ

प्रतिगृह्य ततः पूजां तत्कालसदृशीं तदापर्युपासन्यथान्यायं परिवार्य युधिष्ठिरम्

pratigṛhya tataḥ pūjāṃ tatkālasadṛśīṃ tadāparyupāsanyathānyāyaṃ parivārya yudhiṣṭhiram

पुण्ये भागीरथीतीरे शोकव्याकुलचेतसम्आश्वासयन्तो राजानं विप्राः शतसहस्रशः

puṇye bhāgīrathītīre śokavyākulacetasamāśvāsayanto rājānaṃ viprāḥ śatasahasraśaḥ

नारदस्त्वब्रवीत्काले धर्मात्मानं युधिष्ठिरम्विचार्य मुनिभिः सार्धं तत्कालसदृशं वचः

nāradastvabravītkāle dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiramvicārya munibhiḥ sārdhaṃ tatkālasadṛśaṃ vacaḥ

भवतो बाहुवीर्येण प्रसादान्माधवस्य चजितेयमवनिः कृत्स्ना धर्मेण च युधिष्ठिर

bhavato bāhuvīryeṇa prasādānmādhavasya cajiteyamavaniḥ kṛtsnā dharmeṇa ca yudhiṣṭhira

दिष्ट्या मुक्ताः स्थ संग्रामादस्माल्लोकभयंकरात्क्षत्रधर्मरतश्चापि कच्चिन्मोदसि पाण्डव

diṣṭyā muktāḥ stha saṃgrāmādasmāllokabhayaṃkarātkṣatradharmarataścāpi kaccinmodasi pāṇḍava

कच्चिच्च निहतामित्रः प्रीणासि सुहृदो नृपकच्चिच्छ्रियमिमां प्राप्य न त्वां शोकः प्रबाधते

kaccicca nihatāmitraḥ prīṇāsi suhṛdo nṛpakaccicchriyamimāṃ prāpya na tvāṃ śokaḥ prabādhate

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

विजितेयं मही कृत्स्ना कृष्णबाहुबलाश्रयात्ब्राह्मणानां प्रसादेन भीमार्जुनबलेन च

vijiteyaṃ mahī kṛtsnā kṛṣṇabāhubalāśrayātbrāhmaṇānāṃ prasādena bhīmārjunabalena ca

इदं तु मे महद्दुःखं वर्तते हृदि नित्यदाकृत्वा ज्ञातिक्षयमिमं महान्तं लोभकारितम्

idaṃ tu me mahadduḥkhaṃ vartate hṛdi nityadākṛtvā jñātikṣayamimaṃ mahāntaṃ lobhakāritam

सौभद्रं द्रौपदेयांश्च घातयित्वा प्रियान्सुतान्जयोऽयमजयाकारो भगवन्प्रतिभाति मे

saubhadraṃ draupadeyāṃśca ghātayitvā priyānsutānjayo'yamajayākāro bhagavanpratibhāti me

किं नु वक्ष्यति वार्ष्णेयी वधूर्मे मधुसूदनम्द्वारकावासिनी कृष्णमितः प्रतिगतं हरिम्

kiṃ nu vakṣyati vārṣṇeyī vadhūrme madhusūdanamdvārakāvāsinī kṛṣṇamitaḥ pratigataṃ harim

द्रौपदी हतपुत्रेयं कृपणा हतबान्धवाअस्मत्प्रियहिते युक्ता भूयः पीडयतीव माम्

draupadī hataputreyaṃ kṛpaṇā hatabāndhavāasmatpriyahite yuktā bhūyaḥ pīḍayatīva mām

इदमन्यच्च भगवन्यत्त्वां वक्ष्यामि नारदमन्त्रसंवरणेनास्मि कुन्त्या दुःखेन योजितः

idamanyacca bhagavanyattvāṃ vakṣyāmi nāradamantrasaṃvaraṇenāsmi kuntyā duḥkhena yojitaḥ

योऽसौ नागायुतबलो लोकेऽप्रतिरथो रणेसिंहखेलगतिर्धीमान्घृणी दान्तो यतव्रतः

yo'sau nāgāyutabalo loke'pratiratho raṇesiṃhakhelagatirdhīmānghṛṇī dānto yatavrataḥ

आश्रयो धार्तराष्ट्राणां मानी तीक्ष्णपराक्रमःअमर्षी नित्यसंरम्भी क्षेप्तास्माकं रणे रणे

āśrayo dhārtarāṣṭrāṇāṃ mānī tīkṣṇaparākramaḥamarṣī nityasaṃrambhī kṣeptāsmākaṃ raṇe raṇe

शीघ्रास्त्रश्चित्रयोधी च कृती चाद्भुतविक्रमःगूढोत्पन्नः सुतः कुन्त्या भ्रातास्माकं च सोदरः

śīghrāstraścitrayodhī ca kṛtī cādbhutavikramaḥgūḍhotpannaḥ sutaḥ kuntyā bhrātāsmākaṃ ca sodaraḥ

तोयकर्मणि यं कुन्ती कथयामास सूर्यजम्पुत्रं सर्वगुणोपेतमवकीर्णं जले पुरा

toyakarmaṇi yaṃ kuntī kathayāmāsa sūryajamputraṃ sarvaguṇopetamavakīrṇaṃ jale purā

यं सूतपुत्रं लोकोऽयं राधेयं चाप्यमन्यतस ज्येष्ठपुत्रः कुन्त्या वै भ्रातास्माकं च मातृजः

yaṃ sūtaputraṃ loko'yaṃ rādheyaṃ cāpyamanyatasa jyeṣṭhaputraḥ kuntyā vai bhrātāsmākaṃ ca mātṛjaḥ

अजानता मया संख्ये राज्यलुब्धेन घातितःतन्मे दहति गात्राणि तूलराशिमिवानलः

ajānatā mayā saṃkhye rājyalubdhena ghātitaḥtanme dahati gātrāṇi tūlarāśimivānalaḥ

न हि तं वेद पार्थोऽपि भ्रातरं श्वेतवाहनःनाहं न भीमो न यमौ स त्वस्मान्वेद सुव्रतः

na hi taṃ veda pārtho'pi bhrātaraṃ śvetavāhanaḥnāhaṃ na bhīmo na yamau sa tvasmānveda suvrataḥ

गता किल पृथा तस्य सकाशमिति नः श्रुतम्अस्माकं शमकामा वै त्वं च पुत्रो ममेत्यथ

gatā kila pṛthā tasya sakāśamiti naḥ śrutamasmākaṃ śamakāmā vai tvaṃ ca putro mametyatha

पृथाया न कृतः कामस्तेन चापि महात्मनाअतिपश्चादिदं मातर्यवोचदिति नः श्रुतम्

pṛthāyā na kṛtaḥ kāmastena cāpi mahātmanāatipaścādidaṃ mātaryavocaditi naḥ śrutam

न हि शक्ष्याम्यहं त्यक्तुं नृपं दुर्योधनं रणेअनार्यं च नृशंसं च कृतघ्नं च हि मे भवेत्

na hi śakṣyāmyahaṃ tyaktuṃ nṛpaṃ duryodhanaṃ raṇeanāryaṃ ca nṛśaṃsaṃ ca kṛtaghnaṃ ca hi me bhavet

युधिष्ठिरेण संधिं च यदि कुर्यां मते तवभीतो रणे श्वेतवाहादिति मां मंस्यते जनः

yudhiṣṭhireṇa saṃdhiṃ ca yadi kuryāṃ mate tavabhīto raṇe śvetavāhāditi māṃ maṃsyate janaḥ

सोऽहं निर्जित्य समरे विजयं सहकेशवम्संधास्ये धर्मपुत्रेण पश्चादिति च सोऽब्रवीत्

so'haṃ nirjitya samare vijayaṃ sahakeśavamsaṃdhāsye dharmaputreṇa paścāditi ca so'bravīt

तमवोचत्किल पृथा पुनः पृथुलवक्षसम्चतुर्णामभयं देहि कामं युध्यस्व फल्गुनम्

tamavocatkila pṛthā punaḥ pṛthulavakṣasamcaturṇāmabhayaṃ dehi kāmaṃ yudhyasva phalgunam

सोऽब्रवीन्मातरं धीमान्वेपमानः कृताञ्जलिःप्राप्तान्विषह्यांश्चतुरो न हनिष्यामि ते सुतान्

so'bravīnmātaraṃ dhīmānvepamānaḥ kṛtāñjaliḥprāptānviṣahyāṃścaturo na haniṣyāmi te sutān

पञ्चैव हि सुता मातर्भविष्यन्ति हि ते ध्रुवम्सकर्णा वा हते पार्थे सार्जुना वा हते मयि

pañcaiva hi sutā mātarbhaviṣyanti hi te dhruvamsakarṇā vā hate pārthe sārjunā vā hate mayi

तं पुत्रगृद्धिनी भूयो माता पुत्रमथाब्रवीत्भ्रातॄणां स्वस्ति कुर्वीथा येषां स्वस्ति चिकीर्षसि

taṃ putragṛddhinī bhūyo mātā putramathābravītbhrātṝṇāṃ svasti kurvīthā yeṣāṃ svasti cikīrṣasi

तमेवमुक्त्वा तु पृथा विसृज्योपययौ गृहान्सोऽर्जुनेन हतो वीरो भ्राता भ्रात्रा सहोदरः

tamevamuktvā tu pṛthā visṛjyopayayau gṛhānso'rjunena hato vīro bhrātā bhrātrā sahodaraḥ

न चैव विवृतो मन्त्रः पृथायास्तस्य वा मुनेअथ शूरो महेष्वासः पार्थेनासौ निपातितः

na caiva vivṛto mantraḥ pṛthāyāstasya vā muneatha śūro maheṣvāsaḥ pārthenāsau nipātitaḥ

अहं त्वज्ञासिषं पश्चात्स्वसोदर्यं द्विजोत्तमपूर्वजं भ्रातरं कर्णं पृथाया वचनात्प्रभो

ahaṃ tvajñāsiṣaṃ paścātsvasodaryaṃ dvijottamapūrvajaṃ bhrātaraṃ karṇaṃ pṛthāyā vacanātprabho

तेन मे दूयतेऽतीव हृदयं भ्रातृघातिनःकर्णार्जुनसहायोऽहं जयेयमपि वासवम्

tena me dūyate'tīva hṛdayaṃ bhrātṛghātinaḥkarṇārjunasahāyo'haṃ jayeyamapi vāsavam

सभायां क्लिश्यमानस्य धार्तराष्ट्रैर्दुरात्मभिःसहसोत्पतितः क्रोधः कर्णं दृष्ट्वा प्रशाम्यति

sabhāyāṃ kliśyamānasya dhārtarāṣṭrairdurātmabhiḥsahasotpatitaḥ krodhaḥ karṇaṃ dṛṣṭvā praśāmyati

यदा ह्यस्य गिरो रूक्षाः शृणोमि कटुकोदयाःसभायां गदतो द्यूते दुर्योधनहितैषिणः

yadā hyasya giro rūkṣāḥ śṛṇomi kaṭukodayāḥsabhāyāṃ gadato dyūte duryodhanahitaiṣiṇaḥ

तदा नश्यति मे क्रोधः पादौ तस्य निरीक्ष्य हकुन्त्या हि सदृशौ पादौ कर्णस्येति मतिर्मम

tadā naśyati me krodhaḥ pādau tasya nirīkṣya hakuntyā hi sadṛśau pādau karṇasyeti matirmama

सादृश्यहेतुमन्विच्छन्पृथायास्तव चैव हकारणं नाधिगच्छामि कथंचिदपि चिन्तयन्

sādṛśyahetumanvicchanpṛthāyāstava caiva hakāraṇaṃ nādhigacchāmi kathaṃcidapi cintayan

कथं नु तस्य संग्रामे पृथिवी चक्रमग्रसत्कथं च शप्तो भ्राता मे तत्त्वं वक्तुमिहार्हसि

kathaṃ nu tasya saṃgrāme pṛthivī cakramagrasatkathaṃ ca śapto bhrātā me tattvaṃ vaktumihārhasi

श्रोतुमिच्छामि भगवंस्त्वत्तः सर्वं यथातथम्भवान्हि सर्वविद्विद्वाँल्लोके वेद कृताकृतम्

śrotumicchāmi bhagavaṃstvattaḥ sarvaṃ yathātathambhavānhi sarvavidvidvām̐lloke veda kṛtākṛtam