Parva.Adhyaya 12.111

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

क्लिश्यमानेषु भूतेषु तैस्तैर्भावैस्ततस्ततःदुर्गाण्यतितरेद्येन तन्मे ब्रूहि पितामह

kliśyamāneṣu bhūteṣu taistairbhāvaistatastataḥdurgāṇyatitaredyena tanme brūhi pitāmaha

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

आश्रमेषु यथोक्तेषु यथोक्तं ये द्विजातयःवर्तन्ते संयतात्मानो दुर्गाण्यतितरन्ति ते

āśrameṣu yathokteṣu yathoktaṃ ye dvijātayaḥvartante saṃyatātmāno durgāṇyatitaranti te

ये दम्भान्न जपन्ति स्म येषां वृत्तिश्च संवृताविषयांश्च निगृह्णन्ति दुर्गाण्यतितरन्ति ते

ye dambhānna japanti sma yeṣāṃ vṛttiśca saṃvṛtāviṣayāṃśca nigṛhṇanti durgāṇyatitaranti te

वासयन्त्यतिथीन्नित्यं नित्यं ये चानसूयकाःनित्यं स्वाध्यायशीलाश्च दुर्गाण्यतितरन्ति ते

vāsayantyatithīnnityaṃ nityaṃ ye cānasūyakāḥnityaṃ svādhyāyaśīlāśca durgāṇyatitaranti te

मातापित्रोश्च ये वृत्तिं वर्तन्ते धर्मकोविदाःवर्जयन्ति दिवास्वप्नं दुर्गाण्यतितरन्ति ते

mātāpitrośca ye vṛttiṃ vartante dharmakovidāḥvarjayanti divāsvapnaṃ durgāṇyatitaranti te

स्वेषु दारेषु वर्तन्ते न्यायवृत्तेष्वृतावृतौअग्निहोत्रपराः सन्तो दुर्गाण्यतितरन्ति ते

sveṣu dāreṣu vartante nyāyavṛtteṣvṛtāvṛtauagnihotraparāḥ santo durgāṇyatitaranti te

ये न लोभान्नयन्त्यर्थान्राजानो रजसावृताःविषयान्परिरक्षन्तो दुर्गाण्यतितरन्ति ते

ye na lobhānnayantyarthānrājāno rajasāvṛtāḥviṣayānparirakṣanto durgāṇyatitaranti te

आहवेषु च ये शूरास्त्यक्त्वा मरणजं भयम्धर्मेण जयमिच्छन्तो दुर्गाण्यतितरन्ति ते

āhaveṣu ca ye śūrāstyaktvā maraṇajaṃ bhayamdharmeṇa jayamicchanto durgāṇyatitaranti te

ये पापानि न कुर्वन्ति कर्मणा मनसा गिरानिक्षिप्तदण्डा भूतेषु दुर्गाण्यतितरन्ति ते

ye pāpāni na kurvanti karmaṇā manasā girānikṣiptadaṇḍā bhūteṣu durgāṇyatitaranti te

ये वदन्तीह सत्यानि प्राणत्यागेऽप्युपस्थितेप्रमाणभूता भूतानां दुर्गाण्यतितरन्ति ते

ye vadantīha satyāni prāṇatyāge'pyupasthitepramāṇabhūtā bhūtānāṃ durgāṇyatitaranti te

अनध्यायेषु ये विप्राः स्वाध्यायं नैव कुर्वतेतपोनित्याः सुतपसो दुर्गाण्यतितरन्ति ते

anadhyāyeṣu ye viprāḥ svādhyāyaṃ naiva kurvatetaponityāḥ sutapaso durgāṇyatitaranti te

कर्माण्यकुहकार्थानि येषां वाचश्च सूनृताःयेषामर्थाश्च साध्वर्था दुर्गाण्यतितरन्ति ते

karmāṇyakuhakārthāni yeṣāṃ vācaśca sūnṛtāḥyeṣāmarthāśca sādhvarthā durgāṇyatitaranti te

ये तपश्च तपस्यन्ति कौमारब्रह्मचारिणःविद्यावेदव्रतस्नाता दुर्गाण्यतितरन्ति ते

ye tapaśca tapasyanti kaumārabrahmacāriṇaḥvidyāvedavratasnātā durgāṇyatitaranti te

ये च संशान्तरजसः संशान्ततमसश्च येसत्ये स्थिता महात्मानो दुर्गाण्यतितरन्ति ते

ye ca saṃśāntarajasaḥ saṃśāntatamasaśca yesatye sthitā mahātmāno durgāṇyatitaranti te

येषां न कश्चित्त्रसति त्रसन्ति न च कस्यचित्येषामात्मसमो लोको दुर्गाण्यतितरन्ति ते

yeṣāṃ na kaścittrasati trasanti na ca kasyacityeṣāmātmasamo loko durgāṇyatitaranti te

परश्रिया न तप्यन्ते ये सन्तः पुरुषर्षभाःग्राम्यादन्नान्निवृत्ताश्च दुर्गाण्यतितरन्ति ते

paraśriyā na tapyante ye santaḥ puruṣarṣabhāḥgrāmyādannānnivṛttāśca durgāṇyatitaranti te

सर्वान्देवान्नमस्यन्ति सर्वान्धर्मांश्च शृण्वतेये श्रद्दधाना दान्ताश्च दुर्गाण्यतितरन्ति ते

sarvāndevānnamasyanti sarvāndharmāṃśca śṛṇvateye śraddadhānā dāntāśca durgāṇyatitaranti te

ये न मानितमिच्छन्ति मानयन्ति च ये परम्मान्यमाना न मन्यन्ते दुर्गाण्यतितरन्ति ते

ye na mānitamicchanti mānayanti ca ye parammānyamānā na manyante durgāṇyatitaranti te

ये श्राद्धानि च कुर्वन्ति तिथ्यां तिथ्यां प्रजार्थिनःसुविशुद्धेन मनसा दुर्गाण्यतितरन्ति ते

ye śrāddhāni ca kurvanti tithyāṃ tithyāṃ prajārthinaḥsuviśuddhena manasā durgāṇyatitaranti te

ये क्रोधं नैव कुर्वन्ति क्रुद्धान्संशमयन्ति चन च कुप्यन्ति भृत्येभ्यो दुर्गाण्यतितरन्ति ते

ye krodhaṃ naiva kurvanti kruddhānsaṃśamayanti cana ca kupyanti bhṛtyebhyo durgāṇyatitaranti te

मधु मांसं च ये नित्यं वर्जयन्तीह मानवाःजन्मप्रभृति मद्यं च दुर्गाण्यतितरन्ति ते

madhu māṃsaṃ ca ye nityaṃ varjayantīha mānavāḥjanmaprabhṛti madyaṃ ca durgāṇyatitaranti te

यात्रार्थं भोजनं येषां संतानार्थं च मैथुनम्वाक्सत्यवचनार्थाय दुर्गाण्यतितरन्ति ते

yātrārthaṃ bhojanaṃ yeṣāṃ saṃtānārthaṃ ca maithunamvāksatyavacanārthāya durgāṇyatitaranti te

ईश्वरं सर्वभूतानां जगतः प्रभवाप्ययम्भक्ता नारायणं ये च दुर्गाण्यतितरन्ति ते

īśvaraṃ sarvabhūtānāṃ jagataḥ prabhavāpyayambhaktā nārāyaṇaṃ ye ca durgāṇyatitaranti te

य एष रक्तपद्माक्षः पीतवासा महाभुजःसुहृद्भ्राता च मित्रं च संबन्धी च तवाच्युतः

ya eṣa raktapadmākṣaḥ pītavāsā mahābhujaḥsuhṛdbhrātā ca mitraṃ ca saṃbandhī ca tavācyutaḥ

य इमान्सकलाँल्लोकांश्चर्मवत्परिवेष्टयेत्इच्छन्प्रभुरचिन्त्यात्मा गोविन्दः पुरुषोत्तमः

ya imānsakalām̐llokāṃścarmavatpariveṣṭayeticchanprabhuracintyātmā govindaḥ puruṣottamaḥ

स्थितः प्रियहिते जिष्णोः स एष पुरुषर्षभराजंस्तव च दुर्धर्षो वैकुण्ठः पुरुषोत्तमः

sthitaḥ priyahite jiṣṇoḥ sa eṣa puruṣarṣabharājaṃstava ca durdharṣo vaikuṇṭhaḥ puruṣottamaḥ

य एनं संश्रयन्तीह भक्त्या नारायणं हरिम्ते तरन्तीह दुर्गाणि न मेऽत्रास्ति विचारणा

ya enaṃ saṃśrayantīha bhaktyā nārāyaṇaṃ harimte tarantīha durgāṇi na me'trāsti vicāraṇā

दुर्गातितरणं ये च पठन्ति श्रावयन्ति चपाठयन्ति च विप्रेभ्यो दुर्गाण्यतितरन्ति ते

durgātitaraṇaṃ ye ca paṭhanti śrāvayanti capāṭhayanti ca viprebhyo durgāṇyatitaranti te

इति कृत्यसमुद्देशः कीर्तितस्ते मयानघसंतरेद्येन दुर्गाणि परत्रेह च मानवः

iti kṛtyasamuddeśaḥ kīrtitaste mayānaghasaṃtaredyena durgāṇi paratreha ca mānavaḥ