Parva.Adhyaya 12.141

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारदशरणं पालयानस्य यो धर्मस्तं वदस्व मे

pitāmaha mahāprājña sarvaśāstraviśāradaśaraṇaṃ pālayānasya yo dharmastaṃ vadasva me

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

महान्धर्मो महाराज शरणागतपालनेअर्हः प्रष्टुं भवांश्चैव प्रश्नं भरतसत्तम

mahāndharmo mahārāja śaraṇāgatapālanearhaḥ praṣṭuṃ bhavāṃścaiva praśnaṃ bharatasattama

नृगप्रभृतयो राजन्राजानः शरणागतान्परिपाल्य महाराज संसिद्धिं परमां गताः

nṛgaprabhṛtayo rājanrājānaḥ śaraṇāgatānparipālya mahārāja saṃsiddhiṃ paramāṃ gatāḥ

श्रूयते हि कपोतेन शत्रुः शरणमागतःपूजितश्च यथान्यायं स्वैश्च मांसैर्निमन्त्रितः

śrūyate hi kapotena śatruḥ śaraṇamāgataḥpūjitaśca yathānyāyaṃ svaiśca māṃsairnimantritaḥ

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

कथं कपोतेन पुरा शत्रुः शरणमागतःस्वमांसैर्भोजितः कां च गतिं लेभे स भारत

kathaṃ kapotena purā śatruḥ śaraṇamāgataḥsvamāṃsairbhojitaḥ kāṃ ca gatiṃ lebhe sa bhārata

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

शृणु राजन्कथां दिव्यां सर्वपापप्रणाशिनीम्नृपतेर्मुचुकुन्दस्य कथितां भार्गवेण ह

śṛṇu rājankathāṃ divyāṃ sarvapāpapraṇāśinīmnṛpatermucukundasya kathitāṃ bhārgaveṇa ha

इममर्थं पुरा पार्थ मुचुकुन्दो नराधिपःभार्गवं परिपप्रच्छ प्रणतो भरतर्षभ

imamarthaṃ purā pārtha mucukundo narādhipaḥbhārgavaṃ paripapraccha praṇato bharatarṣabha

तस्मै शुश्रूषमाणाय भार्गवोऽकथयत्कथाम्इयं यथा कपोतेन सिद्धिः प्राप्ता नराधिप

tasmai śuśrūṣamāṇāya bhārgavo'kathayatkathāmiyaṃ yathā kapotena siddhiḥ prāptā narādhipa

धर्मनिश्चयसंयुक्तां कामार्थसहितां कथाम्शृणुष्वावहितो राजन्गदतो मे महाभुज

dharmaniścayasaṃyuktāṃ kāmārthasahitāṃ kathāmśṛṇuṣvāvahito rājangadato me mahābhuja

कश्चित्क्षुद्रसमाचारः पृथिव्यां कालसंमतःचचार पृथिवीं पापो घोरः शकुनिलुब्धकः

kaścitkṣudrasamācāraḥ pṛthivyāṃ kālasaṃmataḥcacāra pṛthivīṃ pāpo ghoraḥ śakunilubdhakaḥ

काकोल इव कृष्णाङ्गो रूक्षः पापसमाहितःयवमध्यः कृशग्रीवो ह्रस्वपादो महाहनुः

kākola iva kṛṣṇāṅgo rūkṣaḥ pāpasamāhitaḥyavamadhyaḥ kṛśagrīvo hrasvapādo mahāhanuḥ

नैव तस्य सुहृत्कश्चिन्न संबन्धी न बान्धवःस हि तैः संपरित्यक्तस्तेन घोरेण कर्मणा

naiva tasya suhṛtkaścinna saṃbandhī na bāndhavaḥsa hi taiḥ saṃparityaktastena ghoreṇa karmaṇā

स वै क्षारकमादाय द्विजान्हत्वा वने सदाचकार विक्रयं तेषां पतंगानां नराधिप

sa vai kṣārakamādāya dvijānhatvā vane sadācakāra vikrayaṃ teṣāṃ pataṃgānāṃ narādhipa

एवं तु वर्तमानस्य तस्य वृत्तिं दुरात्मनःअगमत्सुमहान्कालो न चाधर्ममबुध्यत

evaṃ tu vartamānasya tasya vṛttiṃ durātmanaḥagamatsumahānkālo na cādharmamabudhyata

तस्य भार्यासहायस्य रममाणस्य शाश्वतम्दैवयोगविमूढस्य नान्या वृत्तिररोचत

tasya bhāryāsahāyasya ramamāṇasya śāśvatamdaivayogavimūḍhasya nānyā vṛttirarocata

ततः कदाचित्तस्याथ वनस्थस्य समुद्गतःपातयन्निव वृक्षांस्तान्सुमहान्वातसंभ्रमः

tataḥ kadācittasyātha vanasthasya samudgataḥpātayanniva vṛkṣāṃstānsumahānvātasaṃbhramaḥ

मेघसंकुलमाकाशं विद्युन्मण्डलमण्डितम्संछन्नं सुमुहूर्तेन नौस्थानेनेव सागरः

meghasaṃkulamākāśaṃ vidyunmaṇḍalamaṇḍitamsaṃchannaṃ sumuhūrtena nausthāneneva sāgaraḥ

वारिधारासमूहैश्च संप्रहृष्टः शतक्रतुःक्षणेन पूरयामास सलिलेन वसुंधराम्

vāridhārāsamūhaiśca saṃprahṛṣṭaḥ śatakratuḥkṣaṇena pūrayāmāsa salilena vasuṃdharām

ततो धाराकुले लोके संभ्रमन्नष्टचेतनःशीतार्तस्तद्वनं सर्वमाकुलेनान्तरात्मना

tato dhārākule loke saṃbhramannaṣṭacetanaḥśītārtastadvanaṃ sarvamākulenāntarātmanā

नैव निम्नं स्थलं वापि सोऽविन्दत विहंगहापूरितो हि जलौघेन मार्गस्तस्य वनस्य वै

naiva nimnaṃ sthalaṃ vāpi so'vindata vihaṃgahāpūrito hi jalaughena mārgastasya vanasya vai

पक्षिणो वातवेगेन हता लीनास्तदाभवन्मृगाः सिंहा वराहाश्च स्थलान्याश्रित्य तस्थिरे

pakṣiṇo vātavegena hatā līnāstadābhavanmṛgāḥ siṃhā varāhāśca sthalānyāśritya tasthire

महता वातवर्षेण त्रासितास्ते वनौकसःभयार्ताश्च क्षुधार्ताश्च बभ्रमुः सहिता वने

mahatā vātavarṣeṇa trāsitāste vanaukasaḥbhayārtāśca kṣudhārtāśca babhramuḥ sahitā vane

स तु शीतहतैर्गात्रैर्जगामैव न तस्थिवान्सोऽपश्यद्वनषण्डेषु मेघनीलं वनस्पतिम्

sa tu śītahatairgātrairjagāmaiva na tasthivānso'paśyadvanaṣaṇḍeṣu meghanīlaṃ vanaspatim

ताराढ्यं कुमुदाकारमाकाशं निर्मलं च हमेघैर्मुक्तं नभो दृष्ट्वा लुब्धकः शीतविह्वलः

tārāḍhyaṃ kumudākāramākāśaṃ nirmalaṃ ca hameghairmuktaṃ nabho dṛṣṭvā lubdhakaḥ śītavihvalaḥ

दिशोऽवलोकयामास वेलां चैव दुरात्मवान्दूरे ग्रामनिवेशश्च तस्माद्देशादिति प्रभोकृतबुद्धिर्वने तस्मिन्वस्तुं तां रजनीं तदा

diśo'valokayāmāsa velāṃ caiva durātmavāndūre grāmaniveśaśca tasmāddeśāditi prabhokṛtabuddhirvane tasminvastuṃ tāṃ rajanīṃ tadā

सोऽञ्जलिं प्रयतः कृत्वा वाक्यमाह वनस्पतिम्शरणं यामि यान्यस्मिन्दैवतानीह भारत

so'ñjaliṃ prayataḥ kṛtvā vākyamāha vanaspatimśaraṇaṃ yāmi yānyasmindaivatānīha bhārata

स शिलायां शिरः कृत्वा पर्णान्यास्तीर्य भूतलेदुःखेन महताविष्टस्ततः सुष्वाप पक्षिहा

sa śilāyāṃ śiraḥ kṛtvā parṇānyāstīrya bhūtaleduḥkhena mahatāviṣṭastataḥ suṣvāpa pakṣihā