Parva.Adhyaya 12.150

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्संवादं भरतश्रेष्ठ शल्मलेः पवनस्य च

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanamsaṃvādaṃ bharataśreṣṭha śalmaleḥ pavanasya ca

हिमवन्तं समासाद्य महानासीद्वनस्पतिःवर्षपूगाभिसंवृद्धः शाखास्कन्धपलाशवान्

himavantaṃ samāsādya mahānāsīdvanaspatiḥvarṣapūgābhisaṃvṛddhaḥ śākhāskandhapalāśavān

तत्र स्म मत्ता मातङ्गा धर्मार्ताः श्रमकर्शिताःविश्रमन्ति महाबाहो तथान्या मृगजातयः

tatra sma mattā mātaṅgā dharmārtāḥ śramakarśitāḥviśramanti mahābāho tathānyā mṛgajātayaḥ

नल्वमात्रपरीणाहो घनच्छायो वनस्पतिःशुकशारिकसंघुष्टः फलवान्पुष्पवानपि

nalvamātraparīṇāho ghanacchāyo vanaspatiḥśukaśārikasaṃghuṣṭaḥ phalavānpuṣpavānapi

सार्थिका वणिजश्चापि तापसाश्च वनौकसःवसन्ति वासान्मार्गस्थाः सुरम्ये तरुसत्तमे

sārthikā vaṇijaścāpi tāpasāśca vanaukasaḥvasanti vāsānmārgasthāḥ suramye tarusattame

तस्या ता विपुलाः शाखा दृष्ट्वा स्कन्धांश्च सर्वतःअभिगम्याब्रवीदेनं नारदो भरतर्षभ

tasyā tā vipulāḥ śākhā dṛṣṭvā skandhāṃśca sarvataḥabhigamyābravīdenaṃ nārado bharatarṣabha

अहो नु रमणीयस्त्वमहो चासि मनोरमःप्रीयामहे त्वया नित्यं तरुप्रवर शल्मले

aho nu ramaṇīyastvamaho cāsi manoramaḥprīyāmahe tvayā nityaṃ tarupravara śalmale

सदैव शकुनास्तात मृगाश्चाधस्तथा गजाःवसन्ति तव संहृष्टा मनोहरतरास्तथा

sadaiva śakunāstāta mṛgāścādhastathā gajāḥvasanti tava saṃhṛṣṭā manoharatarāstathā

तव शाखा महाशाख स्कन्धं च विपुलं तथान वै प्रभग्नान्पश्यामि मारुतेन कथंचन

tava śākhā mahāśākha skandhaṃ ca vipulaṃ tathāna vai prabhagnānpaśyāmi mārutena kathaṃcana

किं नु ते मारुतस्तात प्रीतिमानथ वा सुहृत्त्वां रक्षति सदा येन वनेऽस्मिन्पवनो ध्रुवम्

kiṃ nu te mārutastāta prītimānatha vā suhṛttvāṃ rakṣati sadā yena vane'sminpavano dhruvam

विवान्हि पवनः स्थानाद्वृक्षानुच्चावचानपिपर्वतानां च शिखराण्याचालयति वेगवान्

vivānhi pavanaḥ sthānādvṛkṣānuccāvacānapiparvatānāṃ ca śikharāṇyācālayati vegavān

शोषयत्येव पातालं विवान्गन्धवहः शुचिःह्रदांश्च सरितश्चैव सागरांश्च तथैव ह

śoṣayatyeva pātālaṃ vivāngandhavahaḥ śuciḥhradāṃśca saritaścaiva sāgarāṃśca tathaiva ha

त्वां संरक्षेत पवनः सखित्वेन न संशयःतस्माद्बहलशाखोऽसि पर्णवान्पुष्पवानपि

tvāṃ saṃrakṣeta pavanaḥ sakhitvena na saṃśayaḥtasmādbahalaśākho'si parṇavānpuṣpavānapi

इदं च रमणीयं ते प्रतिभाति वनस्पतेयदिमे विहगास्तात रमन्ते मुदितास्त्वयि

idaṃ ca ramaṇīyaṃ te pratibhāti vanaspateyadime vihagāstāta ramante muditāstvayi

एषां पृथक्समस्तानां श्रूयते मधुरः स्वरःपुष्पसंमोदने काले वाशतां सुमनोहरम्

eṣāṃ pṛthaksamastānāṃ śrūyate madhuraḥ svaraḥpuṣpasaṃmodane kāle vāśatāṃ sumanoharam

तथेमे मुदिता नागाः स्वयूथकुलशोभिनःघर्मार्तास्त्वां समासाद्य सुखं विन्दन्ति शल्मले

tatheme muditā nāgāḥ svayūthakulaśobhinaḥgharmārtāstvāṃ samāsādya sukhaṃ vindanti śalmale

तथैव मृगजातीभिरन्याभिरुपशोभसेतथा सार्थाधिवासैश्च शोभसे मेरुवद्द्रुम

tathaiva mṛgajātībhiranyābhirupaśobhasetathā sārthādhivāsaiśca śobhase meruvaddruma

ब्राह्मणैश्च तपःसिद्धैस्तापसैः श्रमणैरपित्रिविष्टपसमं मन्ये तवायतनमेव ह

brāhmaṇaiśca tapaḥsiddhaistāpasaiḥ śramaṇairapitriviṣṭapasamaṃ manye tavāyatanameva ha

बन्धुत्वादथ वा सख्याच्छल्मले नात्र संशयःपालयत्येव सततं भीमः सर्वत्रगोऽनिलः

bandhutvādatha vā sakhyācchalmale nātra saṃśayaḥpālayatyeva satataṃ bhīmaḥ sarvatrago'nilaḥ

न्यग्भावं परमं वायोः शल्मले त्वमुपागतःतवाहमस्मीति सदा येन रक्षति मारुतः

nyagbhāvaṃ paramaṃ vāyoḥ śalmale tvamupāgataḥtavāhamasmīti sadā yena rakṣati mārutaḥ

न तं पश्याम्यहं वृक्षं पर्वतं वापि तं दृढम्यो न वायुबलाद्भग्नः पृथिव्यामिति मे मतिः

na taṃ paśyāmyahaṃ vṛkṣaṃ parvataṃ vāpi taṃ dṛḍhamyo na vāyubalādbhagnaḥ pṛthivyāmiti me matiḥ

त्वं पुनः कारणैर्नूनं शल्मले रक्ष्यसे सदावायुना सपरीवारस्तेन तिष्ठस्यसंशयम्

tvaṃ punaḥ kāraṇairnūnaṃ śalmale rakṣyase sadāvāyunā saparīvārastena tiṣṭhasyasaṃśayam

शल्मलिरुवाचन मे वायुः सखा ब्रह्मन्न बन्धुर्न च मे सुहृत्परमेष्ठी तथा नैव येन रक्षति मानिलः

śalmaliruvācana me vāyuḥ sakhā brahmanna bandhurna ca me suhṛtparameṣṭhī tathā naiva yena rakṣati mānilaḥ

मम तेजोबलं वायोर्भीममपि हि नारदकलामष्टादशीं प्राणैर्न मे प्राप्नोति मारुतः

mama tejobalaṃ vāyorbhīmamapi hi nāradakalāmaṣṭādaśīṃ prāṇairna me prāpnoti mārutaḥ

आगच्छन्परमो वायुर्मया विष्टम्भितो बलात्रुजन्द्रुमान्पर्वतांश्च यच्चान्यदपि किंचन

āgacchanparamo vāyurmayā viṣṭambhito balātrujandrumānparvatāṃśca yaccānyadapi kiṃcana

स मया बहुशो भग्नः प्रभञ्जन्वै प्रभञ्जनःतस्मान्न बिभ्ये देवर्षे क्रुद्धादपि समीरणात्

sa mayā bahuśo bhagnaḥ prabhañjanvai prabhañjanaḥtasmānna bibhye devarṣe kruddhādapi samīraṇāt

नारद उवाच · nārada uvāca

शल्मले विपरीतं ते दर्शनं नात्र संशयःन हि वायोर्बलेनास्ति भूतं तुल्यबलं क्वचित्

śalmale viparītaṃ te darśanaṃ nātra saṃśayaḥna hi vāyorbalenāsti bhūtaṃ tulyabalaṃ kvacit

इन्द्रो यमो वैश्रवणो वरुणश्च जलेश्वरःन तेऽपि तुल्या मरुतः किं पुनस्त्वं वनस्पते

indro yamo vaiśravaṇo varuṇaśca jaleśvaraḥna te'pi tulyā marutaḥ kiṃ punastvaṃ vanaspate

यद्धि किंचिदिह प्राणि शल्मले चेष्टते भुविसर्वत्र भगवान्वायुश्चेष्टाप्राणकरः प्रभुः

yaddhi kiṃcidiha prāṇi śalmale ceṣṭate bhuvisarvatra bhagavānvāyuśceṣṭāprāṇakaraḥ prabhuḥ

एष चेष्टयते सम्यक्प्राणिनः सम्यगायतःअसम्यगायतो भूयश्चेष्टते विकृतो नृषु

eṣa ceṣṭayate samyakprāṇinaḥ samyagāyataḥasamyagāyato bhūyaśceṣṭate vikṛto nṛṣu

स त्वमेवंविधं वायुं सर्वसत्त्वभृतां वरम्न पूजयसि पूज्यं तं किमन्यद्बुद्धिलाघवात्

sa tvamevaṃvidhaṃ vāyuṃ sarvasattvabhṛtāṃ varamna pūjayasi pūjyaṃ taṃ kimanyadbuddhilāghavāt

असारश्चासि दुर्बुद्धे केवलं बहु भाषसेक्रोधादिभिरवच्छन्नो मिथ्या वदसि शल्मले

asāraścāsi durbuddhe kevalaṃ bahu bhāṣasekrodhādibhiravacchanno mithyā vadasi śalmale

मम रोषः समुत्पन्नस्त्वय्येवं संप्रभाषतिब्रवीम्येष स्वयं वायोस्तव दुर्भाषितं बहु

mama roṣaḥ samutpannastvayyevaṃ saṃprabhāṣatibravīmyeṣa svayaṃ vāyostava durbhāṣitaṃ bahu

चन्दनैः स्पन्दनैः शालैः सरलैर्देवदारुभिःवेतसैर्बन्धनैश्चापि ये चान्ये बलवत्तराः

candanaiḥ spandanaiḥ śālaiḥ saralairdevadārubhiḥvetasairbandhanaiścāpi ye cānye balavattarāḥ

तैश्चापि नैवं दुर्बुद्धे क्षिप्तो वायुः कृतात्मभिःते हि जानन्ति वायोश्च बलमात्मन एव च

taiścāpi naivaṃ durbuddhe kṣipto vāyuḥ kṛtātmabhiḥte hi jānanti vāyośca balamātmana eva ca

तस्मात्ते वै नमस्यन्ति श्वसनं द्रुमसत्तमाःत्वं तु मोहान्न जानीषे वायोर्बलमनन्तकम्

tasmātte vai namasyanti śvasanaṃ drumasattamāḥtvaṃ tu mohānna jānīṣe vāyorbalamanantakam