Parva.Adhyaya 12.174

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

यद्यस्ति दत्तमिष्टं वा तपस्तप्तं तथैव चगुरूणां चापि शुश्रूषा तन्मे ब्रूहि पितामह

yadyasti dattamiṣṭaṃ vā tapastaptaṃ tathaiva cagurūṇāṃ cāpi śuśrūṣā tanme brūhi pitāmaha

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

आत्मनानर्थयुक्तेन पापे निविशते मनःस कर्म कलुषं कृत्वा क्लेशे महति धीयते

ātmanānarthayuktena pāpe niviśate manaḥsa karma kaluṣaṃ kṛtvā kleśe mahati dhīyate

दुर्भिक्षादेव दुर्भिक्षं क्लेशात्क्लेशं भयाद्भयम्मृतेभ्यः प्रमृतं यान्ति दरिद्राः पापकारिणः

durbhikṣādeva durbhikṣaṃ kleśātkleśaṃ bhayādbhayammṛtebhyaḥ pramṛtaṃ yānti daridrāḥ pāpakāriṇaḥ

उत्सवादुत्सवं यान्ति स्वर्गात्स्वर्गं सुखात्सुखम्श्रद्दधानाश्च दान्ताश्च धनाढ्याः शुभकारिणः

utsavādutsavaṃ yānti svargātsvargaṃ sukhātsukhamśraddadhānāśca dāntāśca dhanāḍhyāḥ śubhakāriṇaḥ

व्यालकुञ्जरदुर्गेषु सर्पचोरभयेषु चहस्तावापेन गच्छन्ति नास्तिकाः किमतः परम्

vyālakuñjaradurgeṣu sarpacorabhayeṣu cahastāvāpena gacchanti nāstikāḥ kimataḥ param

प्रियदेवातिथेयाश्च वदान्याः प्रियसाधवःक्षेम्यमात्मवतां मार्गमास्थिता हस्तदक्षिणम्

priyadevātitheyāśca vadānyāḥ priyasādhavaḥkṣemyamātmavatāṃ mārgamāsthitā hastadakṣiṇam

पुलाका इव धान्येषु पुत्तिका इव पक्षिषुतद्विधास्ते मनुष्येषु येषां धर्मो न कारणम्

pulākā iva dhānyeṣu puttikā iva pakṣiṣutadvidhāste manuṣyeṣu yeṣāṃ dharmo na kāraṇam

सुशीघ्रमपि धावन्तं विधानमनुधावतिशेते सह शयानेन येन येन यथा कृतम्

suśīghramapi dhāvantaṃ vidhānamanudhāvatiśete saha śayānena yena yena yathā kṛtam

उपतिष्ठति तिष्ठन्तं गच्छन्तमनुगच्छतिकरोति कुर्वतः कर्म छायेवानुविधीयते

upatiṣṭhati tiṣṭhantaṃ gacchantamanugacchatikaroti kurvataḥ karma chāyevānuvidhīyate

येन येन यथा यद्यत्पुरा कर्म समाचितम्तत्तदेव नरो भुङ्क्ते नित्यं विहितमात्मना

yena yena yathā yadyatpurā karma samācitamtattadeva naro bhuṅkte nityaṃ vihitamātmanā

स्वकर्मफलविक्षिप्तं विधानपरिरक्षितम्भूतग्राममिमं कालः समन्तात्परिकर्षति

svakarmaphalavikṣiptaṃ vidhānaparirakṣitambhūtagrāmamimaṃ kālaḥ samantātparikarṣati

अचोद्यमानानि यथा पुष्पाणि च फलानि चस्वकालं नातिवर्तन्ते तथा कर्म पुराकृतम्

acodyamānāni yathā puṣpāṇi ca phalāni casvakālaṃ nātivartante tathā karma purākṛtam

संमानश्चावमानश्च लाभालाभौ क्षयोदयौप्रवृत्ता विनिवर्तन्ते विधानान्ते पुनः पुनः

saṃmānaścāvamānaśca lābhālābhau kṣayodayaupravṛttā vinivartante vidhānānte punaḥ punaḥ

आत्मना विहितं दुःखमात्मना विहितं सुखम्गर्भशय्यामुपादाय भुज्यते पौर्वदेहिकम्

ātmanā vihitaṃ duḥkhamātmanā vihitaṃ sukhamgarbhaśayyāmupādāya bhujyate paurvadehikam

बालो युवा च वृद्धश्च यत्करोति शुभाशुभम्तस्यां तस्यामवस्थायां भुङ्क्ते जन्मनि जन्मनि

bālo yuvā ca vṛddhaśca yatkaroti śubhāśubhamtasyāṃ tasyāmavasthāyāṃ bhuṅkte janmani janmani

यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम्तथा पूर्वकृतं कर्म कर्तारमनुगच्छति

yathā dhenusahasreṣu vatso vindati mātaramtathā pūrvakṛtaṃ karma kartāramanugacchati

समुन्नमग्रतो वस्त्रं पश्चाच्छुध्यति कर्मणाउपवासैः प्रतप्तानां दीर्घं सुखमनन्तकम्

samunnamagrato vastraṃ paścācchudhyati karmaṇāupavāsaiḥ prataptānāṃ dīrghaṃ sukhamanantakam

दीर्घकालेन तपसा सेवितेन तपोवनेधर्मनिर्धूतपापानां संसिध्यन्ते मनोरथाः

dīrghakālena tapasā sevitena tapovanedharmanirdhūtapāpānāṃ saṃsidhyante manorathāḥ

शकुनीनामिवाकाशे मत्स्यानामिव चोदकेपदं यथा न दृश्येत तथा ज्ञानविदां गतिः

śakunīnāmivākāśe matsyānāmiva codakepadaṃ yathā na dṛśyeta tathā jñānavidāṃ gatiḥ

अलमन्यैरुपालम्भैः कीर्तितैश्च व्यतिक्रमैःपेशलं चानुरूपं च कर्तव्यं हितमात्मनः

alamanyairupālambhaiḥ kīrtitaiśca vyatikramaiḥpeśalaṃ cānurūpaṃ ca kartavyaṃ hitamātmanaḥ