Parva.Adhyaya 12.182

भरद्वाज उवाच · bharadvāja uvāca

ब्राह्मणः केन भवति क्षत्रियो वा द्विजोत्तमवैश्यः शूद्रश्च विप्रर्षे तद्ब्रूहि वदतां वर

brāhmaṇaḥ kena bhavati kṣatriyo vā dvijottamavaiśyaḥ śūdraśca viprarṣe tadbrūhi vadatāṃ vara

भृगुरुवाचजातकर्मादिभिर्यस्तु संस्कारैः संस्कृतः शुचिःवेदाध्ययनसंपन्नः षट्सु कर्मस्ववस्थितः

bhṛguruvācajātakarmādibhiryastu saṃskāraiḥ saṃskṛtaḥ śuciḥvedādhyayanasaṃpannaḥ ṣaṭsu karmasvavasthitaḥ

शौचाचारस्थितः सम्यग्विघसाशी गुरुप्रियःनित्यव्रती सत्यपरः स वै ब्राह्मण उच्यते

śaucācārasthitaḥ samyagvighasāśī gurupriyaḥnityavratī satyaparaḥ sa vai brāhmaṇa ucyate

सत्यं दानं दमोऽद्रोह आनृशंस्यं क्षमा घृणातपश्च दृश्यते यत्र स ब्राह्मण इति स्मृतः

satyaṃ dānaṃ damo'droha ānṛśaṃsyaṃ kṣamā ghṛṇātapaśca dṛśyate yatra sa brāhmaṇa iti smṛtaḥ

क्षत्रजं सेवते कर्म वेदाध्ययनसंमतःदानादानरतिर्यश्च स वै क्षत्रिय उच्यते

kṣatrajaṃ sevate karma vedādhyayanasaṃmataḥdānādānaratiryaśca sa vai kṣatriya ucyate

कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यं यो विशत्यनिशं शुचिःवेदाध्ययनसंपन्नः स वैश्य इति संज्ञितः

kṛṣigorakṣyavāṇijyaṃ yo viśatyaniśaṃ śuciḥvedādhyayanasaṃpannaḥ sa vaiśya iti saṃjñitaḥ

सर्वभक्षरतिर्नित्यं सर्वकर्मकरोऽशुचिःत्यक्तवेदस्त्वनाचारः स वै शूद्र इति स्मृतः

sarvabhakṣaratirnityaṃ sarvakarmakaro'śuciḥtyaktavedastvanācāraḥ sa vai śūdra iti smṛtaḥ

शूद्रे चैतद्भवेल्लक्ष्यं द्विजे चैतन्न विद्यतेन वै शूद्रो भवेच्छूद्रो ब्राह्मणो न च ब्राह्मणः

śūdre caitadbhavellakṣyaṃ dvije caitanna vidyatena vai śūdro bhavecchūdro brāhmaṇo na ca brāhmaṇaḥ

सर्वोपायैस्तु लोभस्य क्रोधस्य च विनिग्रहःएतत्पवित्रं ज्ञातव्यं तथा चैवात्मसंयमः

sarvopāyaistu lobhasya krodhasya ca vinigrahaḥetatpavitraṃ jñātavyaṃ tathā caivātmasaṃyamaḥ

नित्यं क्रोधात्तपो रक्षेच्छ्रियं रक्षेत मत्सरात्विद्यां मानावमानाभ्यामात्मानं तु प्रमादतः

nityaṃ krodhāttapo rakṣecchriyaṃ rakṣeta matsarātvidyāṃ mānāvamānābhyāmātmānaṃ tu pramādataḥ

यस्य सर्वे समारम्भा निराशीर्बन्धनास्त्विहत्यागे यस्य हुतं सर्वं स त्यागी स च बुद्धिमान्

yasya sarve samārambhā nirāśīrbandhanāstvihatyāge yasya hutaṃ sarvaṃ sa tyāgī sa ca buddhimān

अहिंस्रः सर्वभूतानां मैत्रायणगतश्चरेत्अविस्रम्भे न गन्तव्यं विस्रम्भे धारयेन्मनः

ahiṃsraḥ sarvabhūtānāṃ maitrāyaṇagataścaretavisrambhe na gantavyaṃ visrambhe dhārayenmanaḥ

परिग्रहान्परित्यज्य भवेद्बुद्ध्या जितेन्द्रियःअशोकं स्थानमातिष्ठेदिह चामुत्र चाभयम्

parigrahānparityajya bhavedbuddhyā jitendriyaḥaśokaṃ sthānamātiṣṭhediha cāmutra cābhayam

तपोनित्येन दान्तेन मुनिना संयतात्मनाअजितं जेतुकामेन भाव्यं सङ्गेष्वसङ्गिना

taponityena dāntena muninā saṃyatātmanāajitaṃ jetukāmena bhāvyaṃ saṅgeṣvasaṅginā

इन्द्रियैर्गृह्यते यद्यत्तत्तद्व्यक्तमिति स्थितिःअव्यक्तमिति विज्ञेयं लिङ्गग्राह्यमतीन्द्रियम्

indriyairgṛhyate yadyattattadvyaktamiti sthitiḥavyaktamiti vijñeyaṃ liṅgagrāhyamatīndriyam

मनः प्राणे निगृह्णीयात्प्राणं ब्रह्मणि धारयेत्निर्वाणादेव निर्वाणो न च किंचिद्विचिन्तयेत्सुखं वै ब्राह्मणो ब्रह्म स वै तेनाधिगच्छति

manaḥ prāṇe nigṛhṇīyātprāṇaṃ brahmaṇi dhārayetnirvāṇādeva nirvāṇo na ca kiṃcidvicintayetsukhaṃ vai brāhmaṇo brahma sa vai tenādhigacchati

शौचेन सततं युक्तस्तथाचारसमन्वितःसानुक्रोशश्च भूतेषु तद्द्विजातिषु लक्षणम्

śaucena satataṃ yuktastathācārasamanvitaḥsānukrośaśca bhūteṣu taddvijātiṣu lakṣaṇam