Parva.Adhyaya 12.213

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

किं कुर्वन्सुखमाप्नोति किं कुर्वन्दुःखमाप्नुतेकिं कुर्वन्निर्भयो लोके सिद्धश्चरति भारत

kiṃ kurvansukhamāpnoti kiṃ kurvanduḥkhamāpnutekiṃ kurvannirbhayo loke siddhaścarati bhārata

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

दममेव प्रशंसन्ति वृद्धाः श्रुतिसमाधयःसर्वेषामेव वर्णानां ब्राह्मणस्य विशेषतः

damameva praśaṃsanti vṛddhāḥ śrutisamādhayaḥsarveṣāmeva varṇānāṃ brāhmaṇasya viśeṣataḥ

नादान्तस्य क्रियासिद्धिर्यथावदुपलभ्यतेक्रिया तपश्च वेदाश्च दमे सर्वं प्रतिष्ठितम्

nādāntasya kriyāsiddhiryathāvadupalabhyatekriyā tapaśca vedāśca dame sarvaṃ pratiṣṭhitam

दमस्तेजो वर्धयति पवित्रं दम उच्यतेविपाप्मा निर्भयो दान्तः पुरुषो विन्दते महत्

damastejo vardhayati pavitraṃ dama ucyatevipāpmā nirbhayo dāntaḥ puruṣo vindate mahat

सुखं दान्तः प्रस्वपिति सुखं च प्रतिबुध्यतेसुखं लोके विपर्येति मनश्चास्य प्रसीदति

sukhaṃ dāntaḥ prasvapiti sukhaṃ ca pratibudhyatesukhaṃ loke viparyeti manaścāsya prasīdati

तेजो दमेन ध्रियते न तत्तीक्ष्णोऽधिगच्छतिअमित्रांश्च बहून्नित्यं पृथगात्मनि पश्यति

tejo damena dhriyate na tattīkṣṇo'dhigacchatiamitrāṃśca bahūnnityaṃ pṛthagātmani paśyati

क्रव्याद्भ्य इव भूतानामदान्तेभ्यः सदा भयम्तेषां विप्रतिषेधार्थं राजा सृष्टः स्वयंभुवा

kravyādbhya iva bhūtānāmadāntebhyaḥ sadā bhayamteṣāṃ vipratiṣedhārthaṃ rājā sṛṣṭaḥ svayaṃbhuvā

आश्रमेषु च सर्वेषु दम एव विशिष्यतेयच्च तेषु फलं धर्मे भूयो दान्ते तदुच्यते

āśrameṣu ca sarveṣu dama eva viśiṣyateyacca teṣu phalaṃ dharme bhūyo dānte taducyate

तेषां लिङ्गानि वक्ष्यामि येषां समुदयो दमःअकार्पण्यमसंरम्भः संतोषः श्रद्दधानता

teṣāṃ liṅgāni vakṣyāmi yeṣāṃ samudayo damaḥakārpaṇyamasaṃrambhaḥ saṃtoṣaḥ śraddadhānatā

अक्रोध आर्जवं नित्यं नातिवादो न मानितागुरुपूजानसूया च दया भूतेष्वपैशुनम्

akrodha ārjavaṃ nityaṃ nātivādo na mānitāgurupūjānasūyā ca dayā bhūteṣvapaiśunam

जनवादमृषावादस्तुतिनिन्दाविवर्जनम्साधुकामश्चास्पृहयन्नायाति प्रत्ययं नृषु

janavādamṛṣāvādastutinindāvivarjanamsādhukāmaścāspṛhayannāyāti pratyayaṃ nṛṣu

अवैरकृत्सूपचारः समो निन्दाप्रशंसयोःसुवृत्तः शीलसंपन्नः प्रसन्नात्मात्मवान्बुधःप्राप्य लोके च सत्कारं स्वर्गं वै प्रेत्य गच्छति

avairakṛtsūpacāraḥ samo nindāpraśaṃsayoḥsuvṛttaḥ śīlasaṃpannaḥ prasannātmātmavānbudhaḥprāpya loke ca satkāraṃ svargaṃ vai pretya gacchati

सर्वभूतहिते युक्तो न स्मयाद्द्वेष्टि वै जनम्महाह्रद इवाक्षोभ्य प्रज्ञातृप्तः प्रसीदति

sarvabhūtahite yukto na smayāddveṣṭi vai janammahāhrada ivākṣobhya prajñātṛptaḥ prasīdati

अभयं सर्वभूतेभ्यः सर्वेषामभयं यतःनमस्यः सर्वभूतानां दान्तो भवति ज्ञानवान्

abhayaṃ sarvabhūtebhyaḥ sarveṣāmabhayaṃ yataḥnamasyaḥ sarvabhūtānāṃ dānto bhavati jñānavān

न हृष्यति महत्यर्थे व्यसने च न शोचतिस वै परिमितप्रज्ञः स दान्तो द्विज उच्यते

na hṛṣyati mahatyarthe vyasane ca na śocatisa vai parimitaprajñaḥ sa dānto dvija ucyate

कर्मभिः श्रुतसंपन्नः सद्भिराचरितैः शुभैःसदैव दमसंयुक्तस्तस्य भुङ्क्ते महत्फलम्

karmabhiḥ śrutasaṃpannaḥ sadbhirācaritaiḥ śubhaiḥsadaiva damasaṃyuktastasya bhuṅkte mahatphalam

अनसूया क्षमा शान्तिः संतोषः प्रियवादितासत्यं दानमनायासो नैष मार्गो दुरात्मनाम्

anasūyā kṣamā śāntiḥ saṃtoṣaḥ priyavāditāsatyaṃ dānamanāyāso naiṣa mārgo durātmanām

कामक्रोधौ वशे कृत्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियःविक्रम्य घोरे तपसि ब्राह्मणः संशितव्रतःकालाकाङ्क्षी चरेल्लोकान्निरपाय इवात्मवान्

kāmakrodhau vaśe kṛtvā brahmacārī jitendriyaḥvikramya ghore tapasi brāhmaṇaḥ saṃśitavrataḥkālākāṅkṣī carellokānnirapāya ivātmavān