Parva.Adhyaya 12.221

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

पूर्वरूपाणि मे राजन्पुरुषस्य भविष्यतःपराभविष्यतश्चैव त्वं मे ब्रूहि पितामह

pūrvarūpāṇi me rājanpuruṣasya bhaviṣyataḥparābhaviṣyataścaiva tvaṃ me brūhi pitāmaha

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

मन एव मनुष्यस्य पूर्वरूपाणि शंसतिभविष्यतश्च भद्रं ते तथैव नभविष्यतः

mana eva manuṣyasya pūrvarūpāṇi śaṃsatibhaviṣyataśca bhadraṃ te tathaiva nabhaviṣyataḥ

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्श्रिया शक्रस्य संवादं तन्निबोध युधिष्ठिर

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanamśriyā śakrasya saṃvādaṃ tannibodha yudhiṣṭhira

महतस्तपसो व्युष्ट्या पश्यँल्लोकौ परावरौसामान्यमृषिभिर्गत्वा ब्रह्मलोकनिवासिभिः

mahatastapaso vyuṣṭyā paśyam̐llokau parāvarausāmānyamṛṣibhirgatvā brahmalokanivāsibhiḥ

ब्रह्मैवामितदीप्तौजाः शान्तपाप्मा महातपाःविचचार यथाकामं त्रिषु लोकेषु नारदः

brahmaivāmitadīptaujāḥ śāntapāpmā mahātapāḥvicacāra yathākāmaṃ triṣu lokeṣu nāradaḥ

कदाचित्प्रातरुत्थाय पिस्पृक्षुः सलिलं शुचिध्रुवद्वारभवां गङ्गां जगामावततार च

kadācitprātarutthāya pispṛkṣuḥ salilaṃ śucidhruvadvārabhavāṃ gaṅgāṃ jagāmāvatatāra ca

सहस्रनयनश्चापि वज्री शम्बरपाकहातस्या देवर्षिजुष्टायास्तीरमभ्याजगाम ह

sahasranayanaścāpi vajrī śambarapākahātasyā devarṣijuṣṭāyāstīramabhyājagāma ha

तावाप्लुत्य यतात्मानौ कृतजप्यौ समासतुःनद्याः पुलिनमासाद्य सूक्ष्मकाञ्चनवालुकम्

tāvāplutya yatātmānau kṛtajapyau samāsatuḥnadyāḥ pulinamāsādya sūkṣmakāñcanavālukam

पुण्यकर्मभिराख्याता देवर्षिकथिताः कथाःचक्रतुस्तौ कथाशीलौ शुचिसंहृष्टमानसौपूर्ववृत्तव्यपेतानि कथयन्तौ समाहितौ

puṇyakarmabhirākhyātā devarṣikathitāḥ kathāḥcakratustau kathāśīlau śucisaṃhṛṣṭamānasaupūrvavṛttavyapetāni kathayantau samāhitau

अथ भास्करमुद्यन्तं रश्मिजालपुरस्कृतम्पूर्णमण्डलमालोक्य तावुत्थायोपतस्थतुः

atha bhāskaramudyantaṃ raśmijālapuraskṛtampūrṇamaṇḍalamālokya tāvutthāyopatasthatuḥ

अभितस्तूदयन्तं तमर्कमर्कमिवापरम्आकाशे ददृशे ज्योतिरुद्यतार्चिःसमप्रभम्

abhitastūdayantaṃ tamarkamarkamivāparamākāśe dadṛśe jyotirudyatārciḥsamaprabham

तयोः समीपं संप्राप्तं प्रत्यदृश्यत भारततत्सुपर्णार्कचरितमास्थितं वैष्णवं पदम्भाभिरप्रतिमं भाति त्रैलोक्यमवभासयत्

tayoḥ samīpaṃ saṃprāptaṃ pratyadṛśyata bhāratatatsuparṇārkacaritamāsthitaṃ vaiṣṇavaṃ padambhābhirapratimaṃ bhāti trailokyamavabhāsayat

दिव्याभिरूपशोभाभिरप्सरोभिः पुरस्कृताम्बृहतीमंशुमत्प्रख्यां बृहद्भानोरिवार्चिषम्

divyābhirūpaśobhābhirapsarobhiḥ puraskṛtāmbṛhatīmaṃśumatprakhyāṃ bṛhadbhānorivārciṣam

नक्षत्रकल्पाभरणां ताराभक्तिसमस्रजम्श्रियं ददृशतुः पद्मां साक्षात्पद्मतलस्थिताम्

nakṣatrakalpābharaṇāṃ tārābhaktisamasrajamśriyaṃ dadṛśatuḥ padmāṃ sākṣātpadmatalasthitām

सावरुह्य विमानाग्रादङ्गनानामनुत्तमाअभ्यगच्छत्त्रिलोकेशं शक्रं चर्षिं च नारदम्

sāvaruhya vimānāgrādaṅganānāmanuttamāabhyagacchattrilokeśaṃ śakraṃ carṣiṃ ca nāradam

नारदानुगतः साक्षान्मघवांस्तामुपागमत्कृताञ्जलिपुटो देवीं निवेद्यात्मानमात्मना

nāradānugataḥ sākṣānmaghavāṃstāmupāgamatkṛtāñjalipuṭo devīṃ nivedyātmānamātmanā

चक्रे चानुपमां पूजां तस्याश्चापि स सर्ववित्देवराजः श्रियं राजन्वाक्यं चेदमुवाच ह

cakre cānupamāṃ pūjāṃ tasyāścāpi sa sarvavitdevarājaḥ śriyaṃ rājanvākyaṃ cedamuvāca ha

का त्वं केन च कार्येण संप्राप्ता चारुहासिनिकुतश्चागम्यते सुभ्रु गन्तव्यं क्व च ते शुभे

kā tvaṃ kena ca kāryeṇa saṃprāptā cāruhāsinikutaścāgamyate subhru gantavyaṃ kva ca te śubhe

श्रीरुवाचपुण्येषु त्रिषु लोकेषु सर्वे स्थावरजङ्गमाःममात्मभावमिच्छन्तो यतन्ते परमात्मना

śrīruvācapuṇyeṣu triṣu lokeṣu sarve sthāvarajaṅgamāḥmamātmabhāvamicchanto yatante paramātmanā

साहं वै पङ्कजे जाता सूर्यरश्मिविबोधितेभूत्यर्थं सर्वभूतानां पद्मा श्रीः पद्ममालिनी

sāhaṃ vai paṅkaje jātā sūryaraśmivibodhitebhūtyarthaṃ sarvabhūtānāṃ padmā śrīḥ padmamālinī

अहं लक्ष्मीरहं भूतिः श्रीश्चाहं बलसूदनअहं श्रद्धा च मेधा च सन्नतिर्विजितिः स्थितिः

ahaṃ lakṣmīrahaṃ bhūtiḥ śrīścāhaṃ balasūdanaahaṃ śraddhā ca medhā ca sannatirvijitiḥ sthitiḥ

अहं धृतिरहं सिद्धिरहं त्विड्भूतिरेव चअहं स्वाहा स्वधा चैव संस्तुतिर्नियतिः कृतिः

ahaṃ dhṛtirahaṃ siddhirahaṃ tviḍbhūtireva caahaṃ svāhā svadhā caiva saṃstutirniyatiḥ kṛtiḥ

राज्ञां विजयमानानां सेनाग्रेषु ध्वजेषु चनिवासे धर्मशीलानां विषयेषु पुरेषु च

rājñāṃ vijayamānānāṃ senāgreṣu dhvajeṣu canivāse dharmaśīlānāṃ viṣayeṣu pureṣu ca

जितकाशिनि शूरे च संग्रामेष्वनिवर्तिनिनिवसामि मनुष्येन्द्रे सदैव बलसूदन

jitakāśini śūre ca saṃgrāmeṣvanivartininivasāmi manuṣyendre sadaiva balasūdana

धर्मनित्ये महाबुद्धौ ब्रह्मण्ये सत्यवादिनिप्रश्रिते दानशीले च सदैव निवसाम्यहम्

dharmanitye mahābuddhau brahmaṇye satyavādinipraśrite dānaśīle ca sadaiva nivasāmyaham

असुरेष्ववसं पूर्वं सत्यधर्मनिबन्धनाविपरीतांस्तु तान्बुद्ध्वा त्वयि वासमरोचयम्

asureṣvavasaṃ pūrvaṃ satyadharmanibandhanāviparītāṃstu tānbuddhvā tvayi vāsamarocayam

शक्र उवाच · śakra uvāca

कथंवृत्तेषु दैत्येषु त्वमवात्सीर्वराननेदृष्ट्वा च किमिहागास्त्वं हित्वा दैतेयदानवान्

kathaṃvṛtteṣu daityeṣu tvamavātsīrvarānanedṛṣṭvā ca kimihāgāstvaṃ hitvā daiteyadānavān

श्रीरुवाचस्वधर्ममनुतिष्ठत्सु धैर्यादचलितेषु चस्वर्गमार्गाभिरामेषु सत्त्वेषु निरता ह्यहम्

śrīruvācasvadharmamanutiṣṭhatsu dhairyādacaliteṣu casvargamārgābhirāmeṣu sattveṣu niratā hyaham

दानाध्ययनयज्ञेज्या गुरुदैवतपूजनम्विप्राणामतिथीनां च तेषां नित्यमवर्तत

dānādhyayanayajñejyā gurudaivatapūjanamviprāṇāmatithīnāṃ ca teṣāṃ nityamavartata

सुसंमृष्टगृहाश्चासञ्जितस्त्रीका हुताग्नयःगुरुशुश्रूषवो दान्ता ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः

susaṃmṛṣṭagṛhāścāsañjitastrīkā hutāgnayaḥguruśuśrūṣavo dāntā brahmaṇyāḥ satyavādinaḥ

श्रद्दधाना जितक्रोधा दानशीलानसूयकाःभृतपुत्रा भृतामात्या भृतदारा ह्यनीर्षवः

śraddadhānā jitakrodhā dānaśīlānasūyakāḥbhṛtaputrā bhṛtāmātyā bhṛtadārā hyanīrṣavaḥ

अमर्षणा न चान्योन्यं स्पृहयन्ति कदाचनन च जातूपतप्यन्ते धीराः परसमृद्धिभिः

amarṣaṇā na cānyonyaṃ spṛhayanti kadācanana ca jātūpatapyante dhīrāḥ parasamṛddhibhiḥ

दातारः संगृहीतार आर्याः करुणवेदिनःमहाप्रसादा ऋजवो दृढभक्ता जितेन्द्रियाः

dātāraḥ saṃgṛhītāra āryāḥ karuṇavedinaḥmahāprasādā ṛjavo dṛḍhabhaktā jitendriyāḥ

संतुष्टभृत्यसचिवाः कृतज्ञाः प्रियवादिनःयथार्थमानार्थकरा ह्रीनिषेधा यतव्रताः

saṃtuṣṭabhṛtyasacivāḥ kṛtajñāḥ priyavādinaḥyathārthamānārthakarā hrīniṣedhā yatavratāḥ

नित्यं पर्वसु सुस्नाताः स्वनुलिप्ताः स्वलंकृताःउपवासतपःशीलाः प्रतीता ब्रह्मवादिनः

nityaṃ parvasu susnātāḥ svanuliptāḥ svalaṃkṛtāḥupavāsatapaḥśīlāḥ pratītā brahmavādinaḥ

नैनानभ्युदियात्सूर्यो न चाप्यासन्प्रगेनिशाःरात्रौ दधि च सक्तूंश्च नित्यमेव व्यवर्जयन्

nainānabhyudiyātsūryo na cāpyāsanprageniśāḥrātrau dadhi ca saktūṃśca nityameva vyavarjayan

काल्यं घृतं चान्ववेक्षन्प्रयता ब्रह्मचारिणःमङ्गलानपि चापश्यन्ब्राह्मणांश्चाप्यपूजयन्

kālyaṃ ghṛtaṃ cānvavekṣanprayatā brahmacāriṇaḥmaṅgalānapi cāpaśyanbrāhmaṇāṃścāpyapūjayan

सदा हि ददतां धर्मः सदा चाप्रतिगृह्णताम्अर्धं च रात्र्याः स्वपतां दिवा चास्वपतां तथा

sadā hi dadatāṃ dharmaḥ sadā cāpratigṛhṇatāmardhaṃ ca rātryāḥ svapatāṃ divā cāsvapatāṃ tathā

कृपणानाथवृद्धानां दुर्बलातुरयोषिताम्दायं च संविभागं च नित्यमेवानुमोदताम्

kṛpaṇānāthavṛddhānāṃ durbalāturayoṣitāmdāyaṃ ca saṃvibhāgaṃ ca nityamevānumodatām

विषण्णं त्रस्तमुद्विग्नं भयार्तं व्याधिपीडितम्हृतस्वं व्यसनार्तं च नित्यमाश्वासयन्ति ते

viṣaṇṇaṃ trastamudvignaṃ bhayārtaṃ vyādhipīḍitamhṛtasvaṃ vyasanārtaṃ ca nityamāśvāsayanti te

धर्ममेवान्ववर्तन्त न हिंसन्ति परस्परम्अनुकूलाश्च कार्येषु गुरुवृद्धोपसेविनः

dharmamevānvavartanta na hiṃsanti parasparamanukūlāśca kāryeṣu guruvṛddhopasevinaḥ

पितृदेवातिथींश्चैव यथावत्तेऽभ्यपूजयन्अवशेषाणि चाश्नन्ति नित्यं सत्यतपोरताः

pitṛdevātithīṃścaiva yathāvatte'bhyapūjayanavaśeṣāṇi cāśnanti nityaṃ satyataporatāḥ

नैकेऽश्नन्ति सुसंपन्नं न गच्छन्ति परस्त्रियम्सर्वभूतेष्ववर्तन्त यथात्मनि दयां प्रति

naike'śnanti susaṃpannaṃ na gacchanti parastriyamsarvabhūteṣvavartanta yathātmani dayāṃ prati

नैवाकाशे न पशुषु नायोनौ न च पर्वसुइन्द्रियस्य विसर्गं तेऽरोचयन्त कदाचन

naivākāśe na paśuṣu nāyonau na ca parvasuindriyasya visargaṃ te'rocayanta kadācana

नित्यं दानं तथा दाक्ष्यमार्जवं चैव नित्यदाउत्साहश्चानहंकारः परमं सौहृदं क्षमा

nityaṃ dānaṃ tathā dākṣyamārjavaṃ caiva nityadāutsāhaścānahaṃkāraḥ paramaṃ sauhṛdaṃ kṣamā

सत्यं दानं तपः शौचं कारुण्यं वागनिष्ठुरामित्रेषु चानभिद्रोहः सर्वं तेष्वभवत्प्रभो

satyaṃ dānaṃ tapaḥ śaucaṃ kāruṇyaṃ vāganiṣṭhurāmitreṣu cānabhidrohaḥ sarvaṃ teṣvabhavatprabho

निद्रा तन्द्रीरसंप्रीतिरसूया चानवेक्षिताअरतिश्च विषादश्च न स्पृहा चाविशन्त तान्

nidrā tandrīrasaṃprītirasūyā cānavekṣitāaratiśca viṣādaśca na spṛhā cāviśanta tān

साहमेवंगुणेष्वेव दानवेष्ववसं पुराप्रजासर्गमुपादाय नैकं युगविपर्ययम्

sāhamevaṃguṇeṣveva dānaveṣvavasaṃ purāprajāsargamupādāya naikaṃ yugaviparyayam

ततः कालविपर्यासे तेषां गुणविपर्ययात्अपश्यं विगतं धर्मं कामक्रोधवशात्मनाम्

tataḥ kālaviparyāse teṣāṃ guṇaviparyayātapaśyaṃ vigataṃ dharmaṃ kāmakrodhavaśātmanām

सभासदां ते वृद्धानां सत्याः कथयतां कथाःप्राहसन्नभ्यसूयंश्च सर्ववृद्धान्गुणावराः

sabhāsadāṃ te vṛddhānāṃ satyāḥ kathayatāṃ kathāḥprāhasannabhyasūyaṃśca sarvavṛddhānguṇāvarāḥ

यूनः सहसमासीनान्वृद्धानभिगतान्सतःनाभ्युत्थानाभिवादाभ्यां यथापूर्वमपूजयन्

yūnaḥ sahasamāsīnānvṛddhānabhigatānsataḥnābhyutthānābhivādābhyāṃ yathāpūrvamapūjayan

वर्तयन्त्येव पितरि पुत्राः प्रभवताऽऽत्मनःअमित्रभृत्यतां प्राप्य ख्यापयन्तोऽनपत्रपाः

vartayantyeva pitari putrāḥ prabhavatā''tmanaḥamitrabhṛtyatāṃ prāpya khyāpayanto'napatrapāḥ

तथा धर्मादपेतेन कर्मणा गर्हितेन येमहतः प्राप्नुवन्त्यर्थांस्तेष्वेषामभवत्स्पृहा

tathā dharmādapetena karmaṇā garhitena yemahataḥ prāpnuvantyarthāṃsteṣveṣāmabhavatspṛhā

उच्चैश्चाप्यवदन्रात्रौ नीचैस्तत्राग्निरज्वलत्पुत्राः पितॄनभ्यवदन्भार्याश्चाभ्यवदन्पतीन्

uccaiścāpyavadanrātrau nīcaistatrāgnirajvalatputrāḥ pitṝnabhyavadanbhāryāścābhyavadanpatīn

मातरं पितरं वृद्धमाचार्यमतिथिं गुरुम्गुरुवन्नाभ्यनन्दन्त कुमारान्नान्वपालयन्

mātaraṃ pitaraṃ vṛddhamācāryamatithiṃ gurumguruvannābhyanandanta kumārānnānvapālayan

भिक्षां बलिमदत्त्वा च स्वयमन्नानि भुञ्जतेअनिष्ट्वा संविभज्याथ पितृदेवातिथीन्गुरून्

bhikṣāṃ balimadattvā ca svayamannāni bhuñjateaniṣṭvā saṃvibhajyātha pitṛdevātithīngurūn

न शौचमनुरुध्यन्त तेषां सूदजनास्तथामनसा कर्मणा वाचा भक्तमासीदनावृतम्

na śaucamanurudhyanta teṣāṃ sūdajanāstathāmanasā karmaṇā vācā bhaktamāsīdanāvṛtam

विप्रकीर्णानि धान्यानि काकमूषकभोजनम्अपावृतं पयोऽतिष्ठदुच्छिष्टाश्चास्पृशन्घृतम्

viprakīrṇāni dhānyāni kākamūṣakabhojanamapāvṛtaṃ payo'tiṣṭhaducchiṣṭāścāspṛśanghṛtam

कुद्दालपाटीपिटकं प्रकीर्णं कांस्यभाजनम्द्रव्योपकरणं सर्वं नान्ववैक्षत्कुटुम्बिनी

kuddālapāṭīpiṭakaṃ prakīrṇaṃ kāṃsyabhājanamdravyopakaraṇaṃ sarvaṃ nānvavaikṣatkuṭumbinī

प्राकारागारविध्वंसान्न स्म ते प्रतिकुर्वतेनाद्रियन्ते पशून्बद्ध्वा यवसेनोदकेन च

prākārāgāravidhvaṃsānna sma te pratikurvatenādriyante paśūnbaddhvā yavasenodakena ca

बालानां प्रेक्षमाणानां स्वयं भक्षानभक्षयन्तथा भृत्यजनं सर्वं पर्यश्नन्ति च दानवाः

bālānāṃ prekṣamāṇānāṃ svayaṃ bhakṣānabhakṣayantathā bhṛtyajanaṃ sarvaṃ paryaśnanti ca dānavāḥ

पायसं कृसरं मांसमपूपानथ शष्कुलीःअपाचयन्नात्मनोऽर्थे वृथामांसान्यभक्षयन्

pāyasaṃ kṛsaraṃ māṃsamapūpānatha śaṣkulīḥapācayannātmano'rthe vṛthāmāṃsānyabhakṣayan

उत्सूर्यशायिनश्चासन्सर्वे चासन्प्रगेनिशाःअवर्तन्कलहाश्चात्र दिवारात्रं गृहे गृहे

utsūryaśāyinaścāsansarve cāsanprageniśāḥavartankalahāścātra divārātraṃ gṛhe gṛhe

अनार्याश्चार्यमासीनं पर्युपासन्न तत्र हआश्रमस्थान्विकर्मस्थाः प्रद्विषन्ति परस्परम्संकराश्चाप्यवर्तन्त न च शौचमवर्तत

anāryāścāryamāsīnaṃ paryupāsanna tatra haāśramasthānvikarmasthāḥ pradviṣanti parasparamsaṃkarāścāpyavartanta na ca śaucamavartata

ये च वेदविदो विप्रा विस्पष्टमनृचश्च येनिरन्तरविशेषास्ते बहुमानावमानयोः

ye ca vedavido viprā vispaṣṭamanṛcaśca yenirantaraviśeṣāste bahumānāvamānayoḥ

हावमाभरणं वेषं गतिं स्थितिमवेक्षितुम्असेवन्त भुजिष्या वै दुर्जनाचरितं विधिम्

hāvamābharaṇaṃ veṣaṃ gatiṃ sthitimavekṣitumasevanta bhujiṣyā vai durjanācaritaṃ vidhim

स्त्रियः पुरुषवेषेण पुंसः स्त्रीवेषधारिणःक्रीडारतिविहारेषु परां मुदमवाप्नुवन्

striyaḥ puruṣaveṣeṇa puṃsaḥ strīveṣadhāriṇaḥkrīḍārativihāreṣu parāṃ mudamavāpnuvan

प्रभवद्भिः पुरा दायानर्हेभ्यः प्रतिपादितान्नाभ्यवर्तन्त नास्तिक्याद्वर्तन्तः संभवेष्वपि

prabhavadbhiḥ purā dāyānarhebhyaḥ pratipāditānnābhyavartanta nāstikyādvartantaḥ saṃbhaveṣvapi

मित्रेणाभ्यर्थितं मित्रमर्थे संशयिते क्वचित्वालकोट्यग्रमात्रेण स्वार्थेनाघ्नत तद्वसु

mitreṇābhyarthitaṃ mitramarthe saṃśayite kvacitvālakoṭyagramātreṇa svārthenāghnata tadvasu

परस्वादानरुचयो विपण्यव्यवहारिणःअदृश्यन्तार्यवर्णेषु शूद्राश्चापि तपोधनाः

parasvādānarucayo vipaṇyavyavahāriṇaḥadṛśyantāryavarṇeṣu śūdrāścāpi tapodhanāḥ

अधीयन्तेऽव्रताः केचिद्वृथाव्रतमथापरेअशुश्रूषुर्गुरोः शिष्यः कश्चिच्छिष्यसखो गुरुः

adhīyante'vratāḥ kecidvṛthāvratamathāpareaśuśrūṣurguroḥ śiṣyaḥ kaścicchiṣyasakho guruḥ

पिता चैव जनित्री च श्रान्तौ वृत्तोत्सवाविवअप्रभुत्वे स्थितौ वृद्धावन्नं प्रार्थयतः सुतान्

pitā caiva janitrī ca śrāntau vṛttotsavāvivaaprabhutve sthitau vṛddhāvannaṃ prārthayataḥ sutān

तत्र वेदविदः प्राज्ञा गाम्भीर्ये सागरोपमाःकृष्यादिष्वभवन्सक्ता मूर्खाः श्राद्धान्यभुञ्जत

tatra vedavidaḥ prājñā gāmbhīrye sāgaropamāḥkṛṣyādiṣvabhavansaktā mūrkhāḥ śrāddhānyabhuñjata

प्रातः प्रातश्च सुप्रश्नं कल्पनं प्रेषणक्रियाःशिष्यानुप्रहितास्तस्मिन्नकुर्वन्गुरवश्च ह

prātaḥ prātaśca supraśnaṃ kalpanaṃ preṣaṇakriyāḥśiṣyānuprahitāstasminnakurvanguravaśca ha

श्वश्रूश्वशुरयोरग्रे वधूः प्रेष्यानशासतअन्वशासच्च भर्तारं समाहूयाभिजल्पती

śvaśrūśvaśurayoragre vadhūḥ preṣyānaśāsataanvaśāsacca bhartāraṃ samāhūyābhijalpatī

प्रयत्नेनापि चारक्षच्चित्तं पुत्रस्य वै पिताव्यभजंश्चापि संरम्भाद्दुःखवासं तथावसन्

prayatnenāpi cārakṣaccittaṃ putrasya vai pitāvyabhajaṃścāpi saṃrambhādduḥkhavāsaṃ tathāvasan

अग्निदाहेन चोरैर्वा राजभिर्वा हृतं धनम्दृष्ट्वा द्वेषात्प्राहसन्त सुहृत्संभाविता ह्यपि

agnidāhena corairvā rājabhirvā hṛtaṃ dhanamdṛṣṭvā dveṣātprāhasanta suhṛtsaṃbhāvitā hyapi

कृतघ्ना नास्तिकाः पापा गुरुदाराभिमर्शिनःअभक्ष्यभक्षणरता निर्मर्यादा हतत्विषः

kṛtaghnā nāstikāḥ pāpā gurudārābhimarśinaḥabhakṣyabhakṣaṇaratā nirmaryādā hatatviṣaḥ

तेष्वेवमादीनाचारानाचरत्सु विपर्ययेनाहं देवेन्द्र वत्स्यामि दानवेष्विति मे मतिः

teṣvevamādīnācārānācaratsu viparyayenāhaṃ devendra vatsyāmi dānaveṣviti me matiḥ

तां मां स्वयमनुप्राप्तामभिनन्द शचीपतेत्वयार्चितां मां देवेश पुरोधास्यन्ति देवताः

tāṃ māṃ svayamanuprāptāmabhinanda śacīpatetvayārcitāṃ māṃ deveśa purodhāsyanti devatāḥ

यत्राहं तत्र मत्कान्ता मद्विशिष्टा मदर्पणाःसप्त देव्यो मयाष्टम्यो वासं चेष्यन्ति मेऽष्टधा

yatrāhaṃ tatra matkāntā madviśiṣṭā madarpaṇāḥsapta devyo mayāṣṭamyo vāsaṃ ceṣyanti me'ṣṭadhā

आशा श्रद्धा धृतिः कान्तिर्विजितिः सन्नतिः क्षमाअष्टमी वृत्तिरेतासां पुरोगा पाकशासन

āśā śraddhā dhṛtiḥ kāntirvijitiḥ sannatiḥ kṣamāaṣṭamī vṛttiretāsāṃ purogā pākaśāsana

ताश्चाहं चासुरांस्त्यक्त्वा युष्मद्विषयमागतात्रिदशेषु निवत्स्यामो धर्मनिष्ठान्तरात्मसु

tāścāhaṃ cāsurāṃstyaktvā yuṣmadviṣayamāgatātridaśeṣu nivatsyāmo dharmaniṣṭhāntarātmasu

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

इत्युक्तवचनां देवीमत्यर्थं तौ ननन्दतुःनारदश्च त्रिलोकर्षिर्वृत्रहन्ता च वासवः

ityuktavacanāṃ devīmatyarthaṃ tau nanandatuḥnāradaśca trilokarṣirvṛtrahantā ca vāsavaḥ

ततोऽनलसखो वायुः प्रववौ देववेश्मसुइष्टगन्धः सुखस्पर्शः सर्वेन्द्रियसुखावहः

tato'nalasakho vāyuḥ pravavau devaveśmasuiṣṭagandhaḥ sukhasparśaḥ sarvendriyasukhāvahaḥ

शुचौ चाभ्यर्चिते देशे त्रिदशाः प्रायशः स्थिताःलक्ष्म्या सहितमासीनं मघवन्तं दिदृक्षवः

śucau cābhyarcite deśe tridaśāḥ prāyaśaḥ sthitāḥlakṣmyā sahitamāsīnaṃ maghavantaṃ didṛkṣavaḥ

ततो दिवं प्राप्य सहस्रलोचनः; श्रियोपपन्नः सुहृदा सुरर्षिणारथेन हर्यश्वयुजा सुरर्षभः; सदः सुराणामभिसत्कृतो ययौ

tato divaṃ prāpya sahasralocanaḥ; śriyopapannaḥ suhṛdā surarṣiṇārathena haryaśvayujā surarṣabhaḥ; sadaḥ surāṇāmabhisatkṛto yayau

अथेङ्गितं वज्रधरस्य नारदः; श्रियाश्च देव्या मनसा विचारयन्श्रियै शशंसामरदृष्टपौरुषः; शिवेन तत्रागमनं महर्द्धिमत्

atheṅgitaṃ vajradharasya nāradaḥ; śriyāśca devyā manasā vicārayanśriyai śaśaṃsāmaradṛṣṭapauruṣaḥ; śivena tatrāgamanaṃ maharddhimat

ततोऽमृतं द्यौः प्रववर्ष भास्वती; पितामहस्यायतने स्वयंभुवःअनाहता दुन्दुभयश्च नेदिरे; तथा प्रसन्नाश्च दिशश्चकाशिरे

tato'mṛtaṃ dyauḥ pravavarṣa bhāsvatī; pitāmahasyāyatane svayaṃbhuvaḥanāhatā dundubhayaśca nedire; tathā prasannāśca diśaścakāśire

यथर्तु सस्येषु ववर्ष वासवो; न धर्ममार्गाद्विचचाल कश्चनअनेकरत्नाकरभूषणा च भूः; सुघोषघोषा भुवनौकसां जये

yathartu sasyeṣu vavarṣa vāsavo; na dharmamārgādvicacāla kaścanaanekaratnākarabhūṣaṇā ca bhūḥ; sughoṣaghoṣā bhuvanaukasāṃ jaye

क्रियाभिरामा मनुजा यशस्विनो; बभुः शुभे पुण्यकृतां पथि स्थिताःनरामराः किंनरयक्षराक्षसाः; समृद्धिमन्तः सुखिनो यशस्विनः

kriyābhirāmā manujā yaśasvino; babhuḥ śubhe puṇyakṛtāṃ pathi sthitāḥnarāmarāḥ kiṃnarayakṣarākṣasāḥ; samṛddhimantaḥ sukhino yaśasvinaḥ

न जात्वकाले कुसुमं कुतः फलं; पपात वृक्षात्पवनेरितादपिरसप्रदाः कामदुघाश्च धेनवो; न दारुणा वाग्विचचार कस्यचित्

na jātvakāle kusumaṃ kutaḥ phalaṃ; papāta vṛkṣātpavaneritādapirasapradāḥ kāmadughāśca dhenavo; na dāruṇā vāgvicacāra kasyacit

इमां सपर्यां सह सर्वकामदैः; श्रियाश्च शक्रप्रमुखैश्च दैवतैःपठन्ति ये विप्रसदः समागमे; समृद्धकामाः श्रियमाप्नुवन्ति ते

imāṃ saparyāṃ saha sarvakāmadaiḥ; śriyāśca śakrapramukhaiśca daivataiḥpaṭhanti ye viprasadaḥ samāgame; samṛddhakāmāḥ śriyamāpnuvanti te

त्वया कुरूणां वर यत्प्रचोदितं; भवाभवस्येह परं निदर्शनम्तदद्य सर्वं परिकीर्तितं मया; परीक्ष्य तत्त्वं परिगन्तुमर्हसि

tvayā kurūṇāṃ vara yatpracoditaṃ; bhavābhavasyeha paraṃ nidarśanamtadadya sarvaṃ parikīrtitaṃ mayā; parīkṣya tattvaṃ parigantumarhasi