Parva.Adhyaya 12.224

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

आद्यन्तं सर्वभूतानां श्रोतुमिच्छामि कौरवध्यानं कर्म च कालं च तथैवायुर्युगे युगे

ādyantaṃ sarvabhūtānāṃ śrotumicchāmi kauravadhyānaṃ karma ca kālaṃ ca tathaivāyuryuge yuge

लोकतत्त्वं च कार्त्स्न्येन भूतानामागतिं गतिम्सर्गश्च निधनं चैव कुत एतत्प्रवर्तते

lokatattvaṃ ca kārtsnyena bhūtānāmāgatiṃ gatimsargaśca nidhanaṃ caiva kuta etatpravartate

यदि तेऽनुग्रहे बुद्धिरस्मास्विह सतां वरएतद्भवन्तं पृच्छामि तद्भवान्प्रब्रवीतु मे

yadi te'nugrahe buddhirasmāsviha satāṃ varaetadbhavantaṃ pṛcchāmi tadbhavānprabravītu me

पूर्वं हि कथितं श्रुत्वा भृगुभाषितमुत्तमम्भरद्वाजस्य विप्रर्षेस्ततो मे बुद्धिरुत्तमा

pūrvaṃ hi kathitaṃ śrutvā bhṛgubhāṣitamuttamambharadvājasya viprarṣestato me buddhiruttamā

जाता परमधर्मिष्ठा दिव्यसंस्थानसंस्थिताततो भूयस्तु पृच्छामि तद्भवान्वक्तुमर्हति

jātā paramadharmiṣṭhā divyasaṃsthānasaṃsthitātato bhūyastu pṛcchāmi tadbhavānvaktumarhati

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

अत्र ते वर्तयिष्येऽहमितिहासं पुरातनम्जगौ यद्भगवान्व्यासः पुत्राय परिपृच्छते

atra te vartayiṣye'hamitihāsaṃ purātanamjagau yadbhagavānvyāsaḥ putrāya paripṛcchate

अधीत्य वेदानखिलान्साङ्गोपनिषदस्तथाअन्विच्छन्नैष्ठिकं कर्म धर्मनैपुणदर्शनात्

adhītya vedānakhilānsāṅgopaniṣadastathāanvicchannaiṣṭhikaṃ karma dharmanaipuṇadarśanāt

कृष्णद्वैपायनं व्यासं पुत्रो वैयासकिः शुकःपप्रच्छ संदेहमिमं छिन्नधर्मार्थसंशयम्

kṛṣṇadvaipāyanaṃ vyāsaṃ putro vaiyāsakiḥ śukaḥpapraccha saṃdehamimaṃ chinnadharmārthasaṃśayam

भूतग्रामस्य कर्तारं कालज्ञाने च निश्चयम्ब्राह्मणस्य च यत्कृत्यं तद्भवान्वक्तुमर्हति

bhūtagrāmasya kartāraṃ kālajñāne ca niścayambrāhmaṇasya ca yatkṛtyaṃ tadbhavānvaktumarhati

तस्मै प्रोवाच तत्सर्वं पिता पुत्राय पृच्छतेअतीतानागते विद्वान्सर्वज्ञः सर्वधर्मवित्

tasmai provāca tatsarvaṃ pitā putrāya pṛcchateatītānāgate vidvānsarvajñaḥ sarvadharmavit

अनाद्यन्तमजं दिव्यमजरं ध्रुवमव्ययम्अप्रतर्क्यमविज्ञेयं ब्रह्माग्रे समवर्तत

anādyantamajaṃ divyamajaraṃ dhruvamavyayamapratarkyamavijñeyaṃ brahmāgre samavartata

काष्ठा निमेषा दश पञ्च चैव; त्रिंशत्तु काष्ठा गणयेत्कलां ताम्त्रिंशत्कलाश्चापि भवेन्मुहूर्तो; भागः कलाया दशमश्च यः स्यात्

kāṣṭhā nimeṣā daśa pañca caiva; triṃśattu kāṣṭhā gaṇayetkalāṃ tāmtriṃśatkalāścāpi bhavenmuhūrto; bhāgaḥ kalāyā daśamaśca yaḥ syāt

त्रिंशन्मुहूर्तश्च भवेदहश्च; रात्रिश्च संख्या मुनिभिः प्रणीतामासः स्मृतो रात्र्यहनी च त्रिंश;त्संवत्सरो द्वादशमास उक्तःसंवत्सरं द्वे अयने वदन्ति; संख्याविदो दक्षिणमुत्तरं च

triṃśanmuhūrtaśca bhavedahaśca; rātriśca saṃkhyā munibhiḥ praṇītāmāsaḥ smṛto rātryahanī ca triṃśa;tsaṃvatsaro dvādaśamāsa uktaḥsaṃvatsaraṃ dve ayane vadanti; saṃkhyāvido dakṣiṇamuttaraṃ ca

अहोरात्रे विभजते सूर्यो मानुषलौकिकेरात्रिः स्वप्नाय भूतानां चेष्टायै कर्मणामहः

ahorātre vibhajate sūryo mānuṣalaukikerātriḥ svapnāya bhūtānāṃ ceṣṭāyai karmaṇāmahaḥ

पित्र्ये रात्र्यहनी मासः प्रविभागस्तयोः पुनःकृष्णोऽहः कर्मचेष्टायां शुक्लः स्वप्नाय शर्वरी

pitrye rātryahanī māsaḥ pravibhāgastayoḥ punaḥkṛṣṇo'haḥ karmaceṣṭāyāṃ śuklaḥ svapnāya śarvarī

दैवे रात्र्यहनी वर्षं प्रविभागस्तयोः पुनःअहस्तत्रोदगयनं रात्रिः स्याद्दक्षिणायनम्

daive rātryahanī varṣaṃ pravibhāgastayoḥ punaḥahastatrodagayanaṃ rātriḥ syāddakṣiṇāyanam

ये ते रात्र्यहनी पूर्वे कीर्तिते दैवलौकिकेतयोः संख्याय वर्षाग्रं ब्राह्मे वक्ष्याम्यहःक्षपे

ye te rātryahanī pūrve kīrtite daivalaukiketayoḥ saṃkhyāya varṣāgraṃ brāhme vakṣyāmyahaḥkṣape

तेषां संवत्सराग्राणि प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशःकृते त्रेतायुगे चैव द्वापरे च कलौ तथा

teṣāṃ saṃvatsarāgrāṇi pravakṣyāmyanupūrvaśaḥkṛte tretāyuge caiva dvāpare ca kalau tathā

चत्वार्याहुः सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम्तस्य तावच्छती संध्या संध्यांशश्च तथाविधः

catvāryāhuḥ sahasrāṇi varṣāṇāṃ tatkṛtaṃ yugamtasya tāvacchatī saṃdhyā saṃdhyāṃśaśca tathāvidhaḥ

इतरेषु ससंध्येषु ससंध्यांशेषु च त्रिषुएकापायेन संयान्ति सहस्राणि शतानि च

itareṣu sasaṃdhyeṣu sasaṃdhyāṃśeṣu ca triṣuekāpāyena saṃyānti sahasrāṇi śatāni ca

एतानि शाश्वताँल्लोकान्धारयन्ति सनातनान्एतद्ब्रह्मविदां तात विदितं ब्रह्म शाश्वतम्

etāni śāśvatām̐llokāndhārayanti sanātanānetadbrahmavidāṃ tāta viditaṃ brahma śāśvatam

चतुष्पात्सकलो धर्मः सत्यं चैव कृते युगेनाधर्मेणागमः कश्चित्परस्तस्य प्रवर्तते

catuṣpātsakalo dharmaḥ satyaṃ caiva kṛte yugenādharmeṇāgamaḥ kaścitparastasya pravartate

इतरेष्वागमाद्धर्मः पादशस्त्ववरोप्यतेचौरिकानृतमायाभिरधर्मश्चोपचीयते

itareṣvāgamāddharmaḥ pādaśastvavaropyatecaurikānṛtamāyābhiradharmaścopacīyate

अरोगाः सर्वसिद्धार्थाश्चतुर्वर्षशतायुषःकृते त्रेतादिष्वेतेषां पादशो ह्रसते वयः

arogāḥ sarvasiddhārthāścaturvarṣaśatāyuṣaḥkṛte tretādiṣveteṣāṃ pādaśo hrasate vayaḥ

वेदवादाश्चानुयुगं ह्रसन्तीति च नः श्रुतम्आयूंषि चाशिषश्चैव वेदस्यैव च यत्फलम्

vedavādāścānuyugaṃ hrasantīti ca naḥ śrutamāyūṃṣi cāśiṣaścaiva vedasyaiva ca yatphalam

अन्ये कृतयुगे धर्मास्त्रेतायां द्वापरेऽपरेअन्ये कलियुगे धर्मा यथाशक्तिकृता इव

anye kṛtayuge dharmāstretāyāṃ dvāpare'pareanye kaliyuge dharmā yathāśaktikṛtā iva

तपः परं कृतयुगे त्रेतायां ज्ञानमुत्तमम्द्वापरे यज्ञमेवाहुर्दानमेव कलौ युगे

tapaḥ paraṃ kṛtayuge tretāyāṃ jñānamuttamamdvāpare yajñamevāhurdānameva kalau yuge

एतां द्वादशसाहस्रीं युगाख्यां कवयो विदुःसहस्रं परिवृत्तं तद्ब्राह्मं दिवसमुच्यते

etāṃ dvādaśasāhasrīṃ yugākhyāṃ kavayo viduḥsahasraṃ parivṛttaṃ tadbrāhmaṃ divasamucyate

रात्रिस्तावत्तिथी ब्राह्मी तदादौ विश्वमीश्वरःप्रलयेऽध्यात्ममाविश्य सुप्त्वा सोऽन्ते विबुध्यते

rātristāvattithī brāhmī tadādau viśvamīśvaraḥpralaye'dhyātmamāviśya suptvā so'nte vibudhyate

सहस्रयुगपर्यन्तमहर्यद्ब्रह्मणो विदुःरात्रिं युगसहस्रान्तां तेऽहोरात्रविदो जनाः

sahasrayugaparyantamaharyadbrahmaṇo viduḥrātriṃ yugasahasrāntāṃ te'horātravido janāḥ

प्रतिबुद्धो विकुरुते ब्रह्माक्षय्यं क्षपाक्षयेसृजते च महद्भूतं तस्माद्व्यक्तात्मकं मनः

pratibuddho vikurute brahmākṣayyaṃ kṣapākṣayesṛjate ca mahadbhūtaṃ tasmādvyaktātmakaṃ manaḥ

ब्रह्म तेजोमयं शुक्रं यस्य सर्वमिदं जगत्एकस्य भूतं भूतस्य द्वयं स्थावरजङ्गमम्

brahma tejomayaṃ śukraṃ yasya sarvamidaṃ jagatekasya bhūtaṃ bhūtasya dvayaṃ sthāvarajaṅgamam

अहर्मुखे विबुद्धः सन्सृजते विद्यया जगत्अग्र एव महाभूतमाशु व्यक्तात्मकं मनः

aharmukhe vibuddhaḥ sansṛjate vidyayā jagatagra eva mahābhūtamāśu vyaktātmakaṃ manaḥ

अभिभूयेह चार्चिष्मद्व्यसृजत्सप्त मानसान्दूरगं बहुधागामि प्रार्थनासंशयात्मकम्

abhibhūyeha cārciṣmadvyasṛjatsapta mānasāndūragaṃ bahudhāgāmi prārthanāsaṃśayātmakam

मनः सृष्टिं विकुरुते चोद्यमानं सिसृक्षयाआकाशं जायते तस्मात्तस्य शब्दो गुणो मतः

manaḥ sṛṣṭiṃ vikurute codyamānaṃ sisṛkṣayāākāśaṃ jāyate tasmāttasya śabdo guṇo mataḥ

आकाशात्तु विकुर्वाणात्सर्वगन्धवहः शुचिःबलवाञ्जायते वायुस्तस्य स्पर्शो गुणो मतः

ākāśāttu vikurvāṇātsarvagandhavahaḥ śuciḥbalavāñjāyate vāyustasya sparśo guṇo mataḥ

वायोरपि विकुर्वाणाज्ज्योतिर्भूतं तमोनुदम्रोचिष्णु जायते तत्र तद्रूपगुणमुच्यते

vāyorapi vikurvāṇājjyotirbhūtaṃ tamonudamrociṣṇu jāyate tatra tadrūpaguṇamucyate

ज्योतिषोऽपि विकुर्वाणाद्भवन्त्यापो रसात्मिकाःअद्भ्यो गन्धगुणा भूमिः पूर्वैषा सृष्टिरुच्यते

jyotiṣo'pi vikurvāṇādbhavantyāpo rasātmikāḥadbhyo gandhaguṇā bhūmiḥ pūrvaiṣā sṛṣṭirucyate

गुणाः पूर्वस्य पूर्वस्य प्राप्नुवन्त्युत्तरोत्तरम्तेषां यावत्तिथं यद्यत्तत्तत्तावद्गुणं स्मृतम्

guṇāḥ pūrvasya pūrvasya prāpnuvantyuttarottaramteṣāṃ yāvattithaṃ yadyattattattāvadguṇaṃ smṛtam

उपलभ्याप्सु चेद्गन्धं केचिद्ब्रूयुरनैपुणात्पृथिव्यामेव तं विद्यादापो वायुं च संश्रितम्

upalabhyāpsu cedgandhaṃ kecidbrūyuranaipuṇātpṛthivyāmeva taṃ vidyādāpo vāyuṃ ca saṃśritam

एते तु सप्त पुरुषा नानाविर्याः पृथक्पृथक्नाशक्नुवन्प्रजाः स्रष्टुमसमागम्य सर्वतः

ete tu sapta puruṣā nānāviryāḥ pṛthakpṛthaknāśaknuvanprajāḥ sraṣṭumasamāgamya sarvataḥ

ते समेत्य महात्मानमन्योन्यमभिसंश्रिताःशरीराश्रयणं प्राप्तास्ततः पुरुष उच्यते

te sametya mahātmānamanyonyamabhisaṃśritāḥśarīrāśrayaṇaṃ prāptāstataḥ puruṣa ucyate

श्रयणाच्छरीरं भवति मूर्तिमत्षोडशात्मकम्तदाविशन्ति भूतानि महान्ति सह कर्मणा

śrayaṇāccharīraṃ bhavati mūrtimatṣoḍaśātmakamtadāviśanti bhūtāni mahānti saha karmaṇā

सर्वभूतानि चादाय तपसश्चरणाय चआदिकर्ता महाभूतं तमेवाहुः प्रजापतिम्

sarvabhūtāni cādāya tapasaścaraṇāya caādikartā mahābhūtaṃ tamevāhuḥ prajāpatim

स वै सृजति भूतानि स एव पुरुषः परःअजो जनयते ब्रह्मा देवर्षिपितृमानवान्

sa vai sṛjati bhūtāni sa eva puruṣaḥ paraḥajo janayate brahmā devarṣipitṛmānavān

लोकान्नदीः समुद्रांश्च दिशः शैलान्वनस्पतीन्नरकिंनररक्षांसि वयःपशुमृगोरगान्अव्ययं च व्ययं चैव द्वयं स्थावरजङ्गमम्

lokānnadīḥ samudrāṃśca diśaḥ śailānvanaspatīnnarakiṃnararakṣāṃsi vayaḥpaśumṛgoragānavyayaṃ ca vyayaṃ caiva dvayaṃ sthāvarajaṅgamam

तेषां ये यानि कर्माणि प्राक्सृष्ट्यां प्रतिपेदिरेतान्येव प्रतिपद्यन्ते सृज्यमानाः पुनः पुनः

teṣāṃ ye yāni karmāṇi prāksṛṣṭyāṃ pratipediretānyeva pratipadyante sṛjyamānāḥ punaḥ punaḥ

हिंस्राहिंस्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मे ऋतानृतेअतो यन्मन्यते धाता तस्मात्तत्तस्य रोचते

hiṃsrāhiṃsre mṛdukrūre dharmādharme ṛtānṛteato yanmanyate dhātā tasmāttattasya rocate

महाभूतेषु नानात्वमिन्द्रियार्थेषु मूर्तिषुविनियोगं च भूतानां धातैव विदधात्युत

mahābhūteṣu nānātvamindriyārtheṣu mūrtiṣuviniyogaṃ ca bhūtānāṃ dhātaiva vidadhātyuta

केचित्पुरुषकारं तु प्राहुः कर्मविदो जनाःदैवमित्यपरे विप्राः स्वभावं भूतचिन्तकाः

kecitpuruṣakāraṃ tu prāhuḥ karmavido janāḥdaivamityapare viprāḥ svabhāvaṃ bhūtacintakāḥ

पौरुषं कर्म दैवं च फलवृत्तिस्वभावतःत्रय एतेऽपृथग्भूता नविवेकं तु केचन

pauruṣaṃ karma daivaṃ ca phalavṛttisvabhāvataḥtraya ete'pṛthagbhūtā navivekaṃ tu kecana

एवमेतच्च नैवं च यद्भूतं सृजते जगत्कर्मस्था विषमं ब्रूयुः सत्त्वस्थाः समदर्शिनः

evametacca naivaṃ ca yadbhūtaṃ sṛjate jagatkarmasthā viṣamaṃ brūyuḥ sattvasthāḥ samadarśinaḥ

तपो निःश्रेयसं जन्तोस्तस्य मूलं दमः शमःतेन सर्वानवाप्नोति यान्कामान्मनसेच्छति

tapo niḥśreyasaṃ jantostasya mūlaṃ damaḥ śamaḥtena sarvānavāpnoti yānkāmānmanasecchati

तपसा तदवाप्नोति यद्भूतं सृजते जगत्स तद्भूतश्च सर्वेषां भूतानां भवति प्रभुः

tapasā tadavāpnoti yadbhūtaṃ sṛjate jagatsa tadbhūtaśca sarveṣāṃ bhūtānāṃ bhavati prabhuḥ

ऋषयस्तपसा वेदानध्यैषन्त दिवानिशम्अनादिनिधना नित्या वागुत्सृष्टा स्वयंभुवा

ṛṣayastapasā vedānadhyaiṣanta divāniśamanādinidhanā nityā vāgutsṛṣṭā svayaṃbhuvā

ऋषीणां नामधेयानि याश्च वेदेषु सृष्टयःशर्वर्यन्तेषु जातानां तान्येवैभ्यो ददाति सः

ṛṣīṇāṃ nāmadheyāni yāśca vedeṣu sṛṣṭayaḥśarvaryanteṣu jātānāṃ tānyevaibhyo dadāti saḥ

नामभेदस्तपःकर्मयज्ञाख्या लोकसिद्धयःआत्मसिद्धिस्तु वेदेषु प्रोच्यते दशभिः क्रमैः

nāmabhedastapaḥkarmayajñākhyā lokasiddhayaḥātmasiddhistu vedeṣu procyate daśabhiḥ kramaiḥ

यदुक्तं वेदवादेषु गहनं वेददृष्टिभिःतदन्तेषु यथायुक्तं क्रमयोगेन लक्ष्यते

yaduktaṃ vedavādeṣu gahanaṃ vedadṛṣṭibhiḥtadanteṣu yathāyuktaṃ kramayogena lakṣyate

कर्मजोऽयं पृथग्भावो द्वंद्वयुक्तो वियोगिनःआत्मसिद्धिस्तु विज्ञाता जहाति प्रायशो बलम्

karmajo'yaṃ pṛthagbhāvo dvaṃdvayukto viyoginaḥātmasiddhistu vijñātā jahāti prāyaśo balam

द्वे ब्रह्मणी वेदितव्ये शब्दब्रह्म परं च यत्शब्दब्रह्मणि निष्णातः परं ब्रह्माधिगच्छति

dve brahmaṇī veditavye śabdabrahma paraṃ ca yatśabdabrahmaṇi niṣṇātaḥ paraṃ brahmādhigacchati

आरम्भयज्ञाः क्षत्रस्य हविर्यज्ञा विशस्तथापरिचारयज्ञाः शूद्रास्तु तपोयज्ञा द्विजातयः

ārambhayajñāḥ kṣatrasya haviryajñā viśastathāparicārayajñāḥ śūdrāstu tapoyajñā dvijātayaḥ

त्रेतायुगे विधिस्त्वेषां यज्ञानां न कृते युगेद्वापरे विप्लवं यान्ति यज्ञाः कलियुगे तथा

tretāyuge vidhistveṣāṃ yajñānāṃ na kṛte yugedvāpare viplavaṃ yānti yajñāḥ kaliyuge tathā

अपृथग्धर्मिणो मर्त्या ऋक्सामानि यजूंषि चकाम्यां पुष्टिं पृथग्दृष्ट्वा तपोभिस्तप एव च

apṛthagdharmiṇo martyā ṛksāmāni yajūṃṣi cakāmyāṃ puṣṭiṃ pṛthagdṛṣṭvā tapobhistapa eva ca

त्रेतायां तु समस्तास्ते प्रादुरासन्महाबलाःसंयन्तारः स्थावराणां जङ्गमानां च सर्वशः

tretāyāṃ tu samastāste prādurāsanmahābalāḥsaṃyantāraḥ sthāvarāṇāṃ jaṅgamānāṃ ca sarvaśaḥ

त्रेतायां संहता ह्येते यज्ञा वर्णास्तथैव चसंरोधादायुषस्त्वेते व्यस्यन्ते द्वापरे युगे

tretāyāṃ saṃhatā hyete yajñā varṇāstathaiva casaṃrodhādāyuṣastvete vyasyante dvāpare yuge

दृश्यन्ते नापि दृश्यन्ते वेदाः कलियुगेऽखिलाःउत्सीदन्ते सयज्ञाश्च केवला धर्मसेतवः

dṛśyante nāpi dṛśyante vedāḥ kaliyuge'khilāḥutsīdante sayajñāśca kevalā dharmasetavaḥ

कृते युगे यस्तु धर्मो ब्राह्मणेषु प्रदृश्यतेआत्मवत्सु तपोवत्सु श्रुतवत्सु प्रतिष्ठितः

kṛte yuge yastu dharmo brāhmaṇeṣu pradṛśyateātmavatsu tapovatsu śrutavatsu pratiṣṭhitaḥ

अधर्मव्रतसंयोगं यथाधर्मं युगे युगेविक्रियन्ते स्वधर्मस्था वेदवादा यथायुगम्

adharmavratasaṃyogaṃ yathādharmaṃ yuge yugevikriyante svadharmasthā vedavādā yathāyugam

यथा विश्वानि भूतानि वृष्ट्या भूयांसि प्रावृषिसृज्यन्ते जङ्गमस्थानि तथा धर्मा युगे युगे

yathā viśvāni bhūtāni vṛṣṭyā bhūyāṃsi prāvṛṣisṛjyante jaṅgamasthāni tathā dharmā yuge yuge

यथर्तुष्वृतुलिङ्गानि नानारूपाणि पर्ययेदृश्यन्ते तानि तान्येव तथा ब्रह्माहरात्रिषु

yathartuṣvṛtuliṅgāni nānārūpāṇi paryayedṛśyante tāni tānyeva tathā brahmāharātriṣu

विहितं कालनानात्वमनादिनिधनं तथाकीर्तितं यत्पुरस्तात्ते तत्सूते चात्ति च प्रजाः

vihitaṃ kālanānātvamanādinidhanaṃ tathākīrtitaṃ yatpurastātte tatsūte cātti ca prajāḥ

दधाति प्रभवे स्थानं भूतानां संयमो यमःस्वभावेनैव वर्तन्ते द्वंद्वयुक्तानि भूरिशः

dadhāti prabhave sthānaṃ bhūtānāṃ saṃyamo yamaḥsvabhāvenaiva vartante dvaṃdvayuktāni bhūriśaḥ

सर्गः कालः क्रिया वेदाः कर्ता कार्यं क्रिया फलम्प्रोक्तं ते पुत्र सर्वं वै यन्मां त्वं परिपृच्छसि

sargaḥ kālaḥ kriyā vedāḥ kartā kāryaṃ kriyā phalamproktaṃ te putra sarvaṃ vai yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi

प्रत्याहारं तु वक्ष्यामि शर्वर्यादौ गतेऽहनियथेदं कुरुतेऽध्यात्मं सुसूक्ष्मं विश्वमीश्वरः

pratyāhāraṃ tu vakṣyāmi śarvaryādau gate'haniyathedaṃ kurute'dhyātmaṃ susūkṣmaṃ viśvamīśvaraḥ

दिवि सूर्यास्तथा सप्त दहन्ति शिखिनोऽर्चिषासर्वमेतत्तदार्चिर्भिः पूर्णं जाज्वल्यते जगत्

divi sūryāstathā sapta dahanti śikhino'rciṣāsarvametattadārcirbhiḥ pūrṇaṃ jājvalyate jagat