Parva.Adhyaya 12.233

शुक उवाच · śuka uvāca

यदिदं वेदवचनं कुरु कर्म त्यजेति चकां दिशं विद्यया यान्ति कां च गच्छन्ति कर्मणा

yadidaṃ vedavacanaṃ kuru karma tyajeti cakāṃ diśaṃ vidyayā yānti kāṃ ca gacchanti karmaṇā

एतद्वै श्रोतुमिच्छामि तद्भवान्प्रब्रवीतु मेएतत्त्वन्योन्यवैरूप्ये वर्तते प्रतिकूलतः

etadvai śrotumicchāmi tadbhavānprabravītu meetattvanyonyavairūpye vartate pratikūlataḥ

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं पराशरसुतः सुतम्कर्मविद्यामयावेतौ व्याख्यास्यामि क्षराक्षरौ

ityuktaḥ pratyuvācedaṃ parāśarasutaḥ sutamkarmavidyāmayāvetau vyākhyāsyāmi kṣarākṣarau

यां दिशं विद्यया यान्ति यां च गच्छन्ति कर्मणाशृणुष्वैकमनाः पुत्र गह्वरं ह्येतदन्तरम्

yāṃ diśaṃ vidyayā yānti yāṃ ca gacchanti karmaṇāśṛṇuṣvaikamanāḥ putra gahvaraṃ hyetadantaram

अस्ति धर्म इति प्रोक्तं नास्तीत्यत्रैव यो वदेत्तस्य पक्षस्य सदृशमिदं मम भवेदथ

asti dharma iti proktaṃ nāstītyatraiva yo vadettasya pakṣasya sadṛśamidaṃ mama bhavedatha

द्वाविमावथ पन्थानौ यत्र वेदाः प्रतिष्ठिताःप्रवृत्तिलक्षणो धर्मो निवृत्तौ च सुभाषितः

dvāvimāvatha panthānau yatra vedāḥ pratiṣṭhitāḥpravṛttilakṣaṇo dharmo nivṛttau ca subhāṣitaḥ

कर्मणा बध्यते जन्तुर्विद्यया तु प्रमुच्यतेतस्मात्कर्म न कुर्वन्ति यतयः पारदर्शिनः

karmaṇā badhyate janturvidyayā tu pramucyatetasmātkarma na kurvanti yatayaḥ pāradarśinaḥ

कर्मणा जायते प्रेत्य मूर्तिमान्षोडशात्मकःविद्यया जायते नित्यमव्ययो ह्यव्ययात्मकः

karmaṇā jāyate pretya mūrtimānṣoḍaśātmakaḥvidyayā jāyate nityamavyayo hyavyayātmakaḥ

कर्म त्वेके प्रशंसन्ति स्वल्पबुद्धितरा नराःतेन ते देहजालानि रमयन्त उपासते

karma tveke praśaṃsanti svalpabuddhitarā narāḥtena te dehajālāni ramayanta upāsate

ये तु बुद्धिं परां प्राप्ता धर्मनैपुण्यदर्शिनःन ते कर्म प्रशंसन्ति कूपं नद्यां पिबन्निव

ye tu buddhiṃ parāṃ prāptā dharmanaipuṇyadarśinaḥna te karma praśaṃsanti kūpaṃ nadyāṃ pibanniva

कर्मणः फलमाप्नोति सुखदुःखे भवाभवौविद्यया तदवाप्नोति यत्र गत्वा न शोचति

karmaṇaḥ phalamāpnoti sukhaduḥkhe bhavābhavauvidyayā tadavāpnoti yatra gatvā na śocati

यत्र गत्वा न म्रियते यत्र गत्वा न जायतेन जीर्यते यत्र गत्वा यत्र गत्वा न वर्धते

yatra gatvā na mriyate yatra gatvā na jāyatena jīryate yatra gatvā yatra gatvā na vardhate

यत्र तद्ब्रह्म परममव्यक्तमजरं ध्रुवम्अव्याहतमनायासममृतं चावियोगि च

yatra tadbrahma paramamavyaktamajaraṃ dhruvamavyāhatamanāyāsamamṛtaṃ cāviyogi ca

द्वंद्वैर्यत्र न बाध्यन्ते मानसेन च कर्मणासमाः सर्वत्र मैत्राश्च सर्वभूतहिते रताः

dvaṃdvairyatra na bādhyante mānasena ca karmaṇāsamāḥ sarvatra maitrāśca sarvabhūtahite ratāḥ

विद्यामयोऽन्यः पुरुषस्तात कर्ममयोऽपरःविद्धि चन्द्रमसं दर्शे सूक्ष्मया कलया स्थितम्

vidyāmayo'nyaḥ puruṣastāta karmamayo'paraḥviddhi candramasaṃ darśe sūkṣmayā kalayā sthitam

तदेतदृषिणा प्रोक्तं विस्तरेणानुमीयतेनवजं शशिनं दृष्ट्वा वक्रं तन्तुमिवाम्बरे

tadetadṛṣiṇā proktaṃ vistareṇānumīyatenavajaṃ śaśinaṃ dṛṣṭvā vakraṃ tantumivāmbare

एकादशविकारात्मा कलासंभारसंभृतःमूर्तिमानिति तं विद्धि तात कर्मगुणात्मकम्

ekādaśavikārātmā kalāsaṃbhārasaṃbhṛtaḥmūrtimāniti taṃ viddhi tāta karmaguṇātmakam

देवो यः संश्रितस्तस्मिन्नब्बिन्दुरिव पुष्करेक्षेत्रज्ञं तं विजानीयान्नित्यं त्यागजितात्मकम्

devo yaḥ saṃśritastasminnabbinduriva puṣkarekṣetrajñaṃ taṃ vijānīyānnityaṃ tyāgajitātmakam

तमो रजश्च सत्त्वं च विद्धि जीवगुणानिमान्जीवमात्मगुणं विद्यादात्मानं परमात्मनः

tamo rajaśca sattvaṃ ca viddhi jīvaguṇānimānjīvamātmaguṇaṃ vidyādātmānaṃ paramātmanaḥ

सचेतनं जीवगुणं वदन्ति; स चेष्टते चेष्टयते च सर्वम्ततः परं क्षेत्रविदो वदन्ति; प्रावर्तयद्यो भुवनानि सप्त

sacetanaṃ jīvaguṇaṃ vadanti; sa ceṣṭate ceṣṭayate ca sarvamtataḥ paraṃ kṣetravido vadanti; prāvartayadyo bhuvanāni sapta